TMK 167 Boşanma veya Ayrılık Davası
Avukat & Uzman Arabulucu İlker Cebeci
Son güncelleme:
TMK 167, boşanma davası açmaya hakkı olan eşe boşanma yerine ayrılık isteme hakkı tanır. Ayrılık kararı evliliği sona erdirmez. Yalnız ayrılık istenen davada mahkeme boşanmaya karar veremez. Buna karşılık boşanma talep edilen davada, ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı varsa ayrılık kararı verilebilir. Bir yıldan üç yıla kadar belirlenen ayrılık süresi, kararın kesinleşmesiyle başlar.
Boşanma ile ayrılık arasında yapılacak seçim, yalnız ayrı evlerde yaşama meselesi değildir. Talebin konusu, evlilik statüsü, hükmün sonuçları ve sonradan açılacak dava birbirinden farklıdır. Dava hazırlığında eşin ulaşmak istediği hukuki sonucu belirliyor; bu sonuç ile ileri sürülen olayların ve delillerin uyumunu inceliyoruz.
TMK 167 neyi düzenler?
Türk Medenî Kanunu’nun 167. maddesi, dava açma hakkı bulunan eşin boşanma veya ayrılık isteyebileceğini düzenler. Hüküm, bağımsız ve olaylardan kopuk yeni bir boşanma sebebi yaratmaz. Dayanılan boşanma sebebinin koşulları yine incelenir. Değişen, mahkemeden istenen sonuçtur: evliliğin sona ermesi veya evlilik devam ederken belirli süreyle hukuki ayrılık.
Örneğin evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanılıyorsa, olayların ve tarafların kusur durumunun bu hukuki sebep bakımından değerlendirilmesi gerekir. Bu konudaki ayrıntıları TMK 166 kapsamında evlilik birliğinin sarsılması yazımızda ele alıyoruz. TMK 167’deki tercih, söz konusu incelemeyi ortadan kaldırmaz. Türk Medenî Kanunu m. 167 ve 170.
Mahkeme kararıyla ayrılık, eşlerin kendiliklerinden ayrı yaşamalarıyla da aynı değildir. Fiilî olarak farklı konutlarda yaşamak, tek başına TMK 171 anlamında bir ayrılık süresi başlatmaz. Bunun için ayrılık hükmü ve bu hükmün kesinleşmesi gerekir.
Ayrılık davası açmanın koşulları nelerdir?
Ayrılık talebinde bulunan eşin, dayanılan sebep bakımından boşanma davası açma hakkının bulunması gerekir. Evlilik ilişkisinin ispatı, somut olayların açıklanması ve hukuki sebebin koşullarının gösterilmesi bu nedenle önemlidir. Sadece “bir süre ayrı kalmak istiyoruz” açıklaması, çekişmeli bir ayrılık davasında boşanma sebebinin ispatının yerine geçmez.
Özel boşanma sebeplerinden birine dayanılıyorsa, o sebebe özgü koşullar korunur. Örneğin TMK 165’teki akıl hastalığı koşulları, sırf boşanma yerine ayrılık istenmesi nedeniyle uygulanmaz hâle gelmez. Aynı şekilde süreye veya affetmeye bağlı meseleler, dayanılan özel hüküm çerçevesinde ayrıca ele alınır.
Birden fazla sebep ileri sürülecekse hangi olayın hangi talebi desteklediği belirtilmelidir. Hukuki sebep, vakıa ve sonuç talebini birbirine karıştırmadan hazırlanan dilekçe, mahkemenin inceleyeceği uyuşmazlığın sınırını açıklaştırır.
Yalnız ayrılık istenirse mahkeme boşanma kararı verebilir mi?
Hayır. TMK 170/2 uyarınca yalnız ayrılığa ilişkin davada boşanma kararı verilemez. Davacının ayrılık tercihi, mahkemenin “boşanma daha uygun olur” düşüncesiyle aşabileceği bir sınır değildir. Ancak karşı tarafın usulüne uygun açtığı ayrı veya karşı boşanma davası varsa, o talep de kendi koşulları içinde değerlendirilir. Bu nedenle yalnız kendi dilekçesinde ayrılık isteyen eşin, karşı tarafın boşanma talebini de incelemesi gerekir.
Boşanma istenirken ayrılığa karar verilmesi
Ters yöndeki durumda kanun farklı bir düzenleme yapar. Dava boşanmaya ilişkinse mahkeme, ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğunda ayrılığa karar verebilir. Bu ihtimal, tarafların ilişkisi ve dosyadaki deliller üzerinden değerlendirilmelidir. Ayrılık, boşanma koşullarının oluşmadığı her davada kendiliğinden verilecek bir ara çözüm değildir.
Buradaki ayrım 2026 tarihli Yargıtay kararında özellikle açıklanmıştır: Yalnız ayrılık talep edilen davayla, boşanma istenmesine rağmen ayrılık kararı verilmesi aynı koşul dizisi içinde ele alınamaz. Dolayısıyla “her ayrılık davasında ayrıca yeniden birleşme ihtimali ispatlanmalıdır” biçimindeki sınırsız ifade güncel kararın yaklaşımını yansıtmaz.
Ayrılık süresi kaç yıldır, ne zaman başlar?
TMK 171 uyarınca ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar karar verilebilir. Süre dava tarihinden, ilk duruşmadan veya kararın açıklanmasından değil, ayrılık hükmünün kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar. Kesinleşme tarihi bu nedenle dosyadan ve kesinleşme kaydından kontrol edilmelidir.
Varsayımsal olarak iki yıllık ayrılık hükmü 20 Kasım 2026’da kesinleşmişse, ayrılık süresi bu tarihe göre hesaplanır. Eşlerin daha önce altı ay ayrı yaşamış olmaları, mahkemenin belirlediği iki yıllık süreden kendiliğinden düşülmez. Örnekteki tarih bir kişisel dosya hesabı değil, başlangıç noktasını açıklamak içindir.
Ayrılık süresi ile yargılamanın ne kadar süreceği farklı konulardır. Tanıkların dinlenmesi, tebligat ve kanun yolu incelemesi yargılama takvimini etkiler. Her dosya için belirli sayıda duruşma veya kesin bitiş tarihi verilmesini doğru bulmuyoruz.
Ayrılık davasında dilekçe ve deliller nasıl hazırlanır?
Dilekçede ayrılık istendiği açıkça yazılmalı; olaylar tarih sırasıyla anlatılmalı ve hangi delilin hangi olayı kanıtladığı belirtilmelidir. Boşanma sebebi ile geçici nafaka, konutun kullanımı ve çocuklara ilişkin talepleri ayrı başlıklarda düzenlemeyi tavsiye ediyoruz. Belirsiz bir “bütün haklarımız saklıdır” açıklaması, gerekli talep ve vakıaların yerini tutmaz.
TMK 184’e göre hâkim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olgulara vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz. Tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz; bu olgular hakkında yemin önerilemez ve kanıtlar serbestçe değerlendirilir. Dolayısıyla karşı eşin davayı kabul etmesi her durumda kendiliğinden ayrılık hükmü doğurmaz.
Tanıkların doğrudan gördüğü veya duyduğu olaylar ile taraflardan birinin aktardığı anlatımlar ayrılmalıdır. Mesaj ve diğer dijital kayıtlar bakımından tarih, aidiyet, bütünlük ve hukuka uygun elde edilme yöntemi değerlendirilir. Eşler arasında evlilik bulunması, diğer eşin bütün hesaplarına sınırsız erişim yetkisi vermez. Hukuka aykırı erişim veya gizli takip önerisi sunmuyoruz.
TMK 167 davasında hangi mahkeme görevlidir?
Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde, 4787 sayılı Kanun uyarınca belirlenen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. Bu görev kuralı 4787 sayılı Kanun m. 2 ve 4 hükümlerine dayanır.
Yer bakımından TMK 168 uygulanır: Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir. Son ortak konut, güncel fiilî adres ve yerleşim yeri kavramları aynı anlamda kullanılmamalıdır. Başvurudan önce yetkiyi somut adres ve yaşam ilişkilerine göre kontrol ediyoruz.
Talebin ayrılık veya boşanma olarak kurulması, deliller ve geçici önlemler hakkında genel açıklamalar için boşanma davalarının hukuki değerlendirilmesi sayfamızdan da yararlanılabilir. Ayrılık istemi, özel bir idari başvuru değil, mahkeme önünde incelenen bir aile hukuku davasıdır.
Ayrılıkta nafaka, çocuklar ve mal rejimi
TMK 169, boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkimin gerekli geçici önlemleri kendiliğinden almasını düzenler. Eşlerin barınması ve geçimi, malların yönetimi, çocukların bakım ve korunması bu kapsamdadır. Tarafların gelir, gider, konut ve çocuğun ihtiyaçlarına ilişkin bilgileri dosyaya sunması, önlemlerin somut koşullara göre belirlenmesini sağlar.
Ayrılık evliliği bitirmediği için boşanmanın bütün mali sonuçlarının doğduğu söylenemez. Boşanmaya bağlı yoksulluk nafakası ile dava sırasında veya ayrılık döneminde gündeme gelen geçim düzenlemesini birbirinden ayırıyoruz. Hükmedilen ödemenin başlangıcı, süresi ve değişme koşulları kararın içeriğinden ayrıca incelenmelidir.
Çocuğun bakımının ve diğer ebeveynle ilişkisinin düzenlenmesi, yalnız tarafların kusur tartışmasına indirgenemez. Yaşı, günlük yaşamı, eğitim ve sağlık gereksinimleriyle güvenliği birlikte değerlendirilir. Ayrılık süresi verilmesi, çocuk hakkında hiçbir düzenleme yapılmayacağı anlamına gelmez.
Mal rejimi bakımından TMK 180 ayrıca dikkate alınmalıdır. Mahkeme, ayrılığın süresine ve eşlerin durumlarına göre sözleşmeyle kabul edilmiş mal rejiminin kaldırılmasına karar verebilir. Bu özel hüküm, her ayrılık kararında bütün malların otomatik olarak yarı yarıya paylaştırıldığı anlamına gelmez. Ziynet alacağı, mülkiyet ve mal rejimi tasfiyesi de aynı talep değildir.
Ayrılık süresi bitince evlilik kendiliğinden sona erer mi?
Hayır. TMK 172’ye göre süre dolunca kendiliğinden sona eren, ayrılık durumudur; evlilik değildir. Ortak hayat yeniden kurulamamışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Boşanma için yeni bir mahkeme hükmü gerekir.
Sonraki davada ayrılık kararının kesinleşmesi, sürenin tamamlanması ve ortak hayatın yeniden kurulup kurulmadığı incelenir. Boşanmanın sonuçları düzenlenirken ilk davada kanıtlanan olaylar ile ayrılık dönemindeki durumlar göz önünde tutulur. İlk dosya bu nedenle sonraki davadan bütünüyle bağımsız ve önemsiz sayılmaz.
Mahkemece verilen ayrılık süresinin dolmasıyla, daha önce reddedilmiş boşanma davasından sonra açılan dava aynı kurum değildir. Ret kararına bağlı TMK 166/4 yolu ile TMK 172’deki ayrılık sonrası dava, başlangıçları ve dayanakları bakımından ayrı değerlendirilmelidir.
Yargıtay kararları: Ayrılık talebinde iki farklı durum
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.04.2026, E. 2026/858, K. 2026/3553
Kararda yalnız ayrılık istenen dava incelenmiştir. Bölge adliye mahkemesi, ortak hayatın yeniden kurulması ihtimalinin kanıtlanamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay, davanın boşanmaya değil münhasıran ayrılığa ilişkin olduğunu; boşanma sebebinin bulunduğu kabul edilen bu durumda ayrılık talebinin reddinin hatalı olduğunu belirtmiştir. Ayrılık yönünden bozma kararı verilmiş, tedbir nafakasının miktarına ilişkin itirazlar ise reddedilerek ilgili kısım onanmıştır. Bu bir bütün olarak kesinleşmiş kabul kararı değildir. Kararın tam metni.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 23.01.2024, E. 2023/3231, K. 2024/426
Asıl ayrılık ve karşı boşanma davasının birlikte görüldüğü uyuşmazlıkta, ilk derece mahkemesinin hem ayrılığa hem boşanmaya hükmetmesi sonrası bölge adliye mahkemesince yeni hüküm kurulmuştur. Davanın somut kusur ve ispat durumu çerçevesinde ayrılık talebi kabul edilmiş, karşı boşanma talebi reddedilmiştir. Yargıtay bu kararı onamıştır. Karar, her ayrılık talebinin karşı boşanma davasını engelleyeceği şeklinde okunmamalıdır; her iki talebin ayrı koşulları ve somut olay değerlendirmesi vardır. Kararın tam metni.
Sık sorulan sorular
TMK 167 ayrı bir boşanma sebebi midir?
Hayır. Boşanma davası açma hakkı bulunan eşin boşanma veya ayrılık istemesini düzenler. Dayanılan boşanma sebebinin koşulları ayrıca incelenir.
Ayrılık kararıyla yeniden evlenilebilir mi?
Hayır. Ayrılık evliliği sona erdirmez. Evlilik statüsü devam ettiği için ayrılık kararına dayanılarak yeni evlilik yapılamaz.
Ayrılık için iki eşin de kabulü gerekli midir?
Talep tek eş tarafından ileri sürülebilir. Diğer eşin kabulü yerine kanuni koşullar ve ispat değerlendirilir; çekişmeli yargılama yürütülebilir.
Yalnız ayrılık istersem hâkim boşayabilir mi?
Yalnız ayrılık talep edilen davada boşanma kararı verilemez. Karşı tarafın ayrıca açtığı boşanma davası varsa onun koşulları kendi içinde incelenir.
Boşanma isteyen eşe rağmen ayrılığa karar verilebilir mi?
Boşanma davasında ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunuyorsa TMK 170/3 uyarınca ayrılık kararı verilebilir. Bu ihtimal dosya üzerinden değerlendirilir.
Ayrılık kararı kaç yıl için verilir?
Bir yıldan üç yıla kadar verilebilir. Somut sürenin mahkeme kararında belirtilmesi gerekir; her dosyada üç yıl uygulanmaz.
Süre dava açıldığı gün mü başlar?
Hayır. TMK 171 uyarınca kararın kesinleşmesiyle başlar. Karar tarihi ile kesinleşme tarihini aynı kabul etmemek gerekir.
Ayrı evlerde yaşadığımız süre mahkeme süresinden düşer mi?
Önceki fiilî ayrılık, mahkemece verilen ayrılık süresinden kendiliğinden düşülmez. Kanunun başlangıç ölçütü hükmün kesinleşmesidir.
Ayrılık davasında geçici nafaka istenebilir mi?
Evet. TMK 169 kapsamında geçim ve çocukların bakımı için gerekli önlemler değerlendirilir. Tutar, ihtiyaç ve ekonomik koşullara göre belirlenir.
Süre bitince nüfusta boşanmış görünür müyüz?
Hayır. Sürenin dolması evliliği sona erdirmez. Ortak hayat yeniden kurulamamışsa TMK 172 kapsamında boşanma davası açılabilir.
Ayrılıkta mallar otomatik bölüşülür mü?
Hayır. Ayrılık, bütün malların tasfiyesini kendiliğinden doğurmaz. TMK 180’de sözleşmesel mal rejimine ilişkin özel hüküm vardır; taleplerin niteliği ayrıca belirlenir.
Ayrılık davasının kabulü için delil gerekir mi?
Evet. Dayanılan boşanma sebebinin olguları kanıtlanmalıdır. Tarafların kabulü veya genel bir geçimsizlik ifadesi tek başına her dosyada yeterli sayılmaz.
Birincil kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu: m. 167–172, 180 ve 184.
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun: m. 2 ve 4.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2026/858, K. 2026/3553, 02.04.2026; E. 2023/3231, K. 2024/426, 23.01.2024: yukarıda bağlantılı karar metinleri.
