Boşanma sürecinde ev ve araba paylaşımı

Boşanma sürecinde ev ve araba paylaşımı nasıl yapılır?

Boşanma sürecinde ev ve araba gibi malvarlıklarının paylaşımı, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) “Mal Rejimleri” başlığı altındaki hükümlere göre yapılır. Türkiye’de 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren yasal olarak geçerli olan varsayılan rejim “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi”dir.

Eşler evlenirken veya evlilik süresince noter huzurunda farklı bir mal rejimi (mal ayrılığı, mal ortaklığı vb.) seçmemişlerse, boşanma anında mallar bu rejime göre tasfiye edilir.

Aşağıda boşanma sürecinde ev ve araba paylaşımının hukuki detaylarını, hesaplama yöntemlerini ve dikkat edilmesi gereken noktaları adım adım açıklayacağız.

1. Malın Niteliğinin Belirlenmesi: “Edinilmiş Mal” mı, “Kişisel Mal” mı?

Boşanma sürecinde ev ve araba paylaşımın nasıl yapılacağını belirleyen en temel unsur, o malın ne zaman ve nasıl alındığıdır.

A. Edinilmiş Mallar (Paylaşıma Dahil Olanlar)

Evlilik birliği devam ederken, eşlerin çalışarak, emek vererek veya karşılığını ödeyerek edindikleri mallar edinilmiş mallardır. Evin tapusu veya arabanın ruhsatının kimin üzerine kayıtlı olduğu yani hangi eş adına kayıtlı olduğu önemli değildir; bu mallar eşler arasında “yarı yarıya” paylaşım esasına tabidir. Taraflar evlendikten sonra kredi çekilerek veya maaş biriktirilerek alınan ev ve araba edinilmiş mal için çok net bir örnektir.

TÜRK MEDENİ KANUNU

II. Edinilmiş mallar Madde 219- Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Bir eşin edinilmiş malları özellikle şunlardır:

• 1. Çalışmasının karşılığı olan edinimler,
• 2. Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler,
• 3. Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
• 4. Kişisel mallarının gelirleri,
• 5. Edinilmiş malların yerine geçen değerler.

İlgili mevzuata ilişkin güncel link için tıklayınız;

https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=4721&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=5

B. Kişisel Mallar (Paylaşıma Dahil Olmayanlar)

Eşlerden birinin kişisel malı sayılan varlıklar boşanma sonrasında mal paylaşımına dahil edilmez, kişisel mallar o eşin kendisinde kalır. Kişisel mallara ilişkin örnekler şunlardır;

• Evlenmeden önce alınan mallar.
• Evlilik sırasında miras yoluyla kalan veya bağışlanan mallar.
• Manevi tazminat alacakları.
• Sadece kişisel kullanıma yarayan eşyalar (kıyafet, takı vb.).

TÜRK MEDENİ KANUNU

Kanuna göre Madde 220- Aşağıda sayılanlar, kanun gereğince kişisel maldır:

• 1. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya,
• 2. Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri,
• 3. Manevî tazminat alacakları,
• 4. Kişisel mallar yerine geçen değerler.

İlgili mevzuata ilişkin güncel link için tıklayınız;

https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=4721&mevzuatTur=1&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=5

2. Paylaşım ve Hesaplama Yöntemi (Katılma Alacağı)

Edinilmiş mallara katılma rejiminde, malın kendisi (aynen taksim) ikiye bölünmez. Bunun yerine, malın değeri üzerinden parasal bir alacak hakkı doğar. Buna “Katılma Alacağı” denir. Dolayısıyla düşünülenin aksine kendisi üzerine malvarlığı kaydı olmayan eş diğer eşin malında otomatik olarak hak sahibi olamayacaktır. Üzerine malvarlığı kaydı olmayan eş, eşinin malvarlığında alacak hakkına sahip olmaktadır.

Boşanma sürecinde ev ve araba paylaşımı Hesaplama Adımları:

• 1. Tasfiye Anı: Boşanma davasının açıldığı tarih, mal rejiminin sona erdiği tarihtir. Ancak malların değeri, tasfiye davasının (mal paylaşımı davasının) karar tarihine en yakın tarihteki sürüm (piyasa) değeri üzerinden hesaplanır.
• 2. Aktif Değerlerin Toplanması: Eşin üzerine kayıtlı edinilmiş malların (ev, araba) değeri belirlenir.
• 3. Borçların Düşülmesi: Eğer o mala ait ödenmemiş borçlar (kredi borcu vb.) varsa, bu borçlar malın değerinden düşülür. Kalan tutara “Artık Değer” denir.
• 4. Yarı Yarıya Paylaşım: Ortaya çıkan “Artık Değer”in yarısı, diğer eşin alacağıdır.

Boşanma sürecinde ev ve araba paylaşımı için Örnek Bir Senaryo:

• Evlilik içinde alınan bir evin değeri: 4.000.000 TL
• Evin tapusu Kocanın üzerine.
• Evin kredi borcu bitmiş.
• Sonuç olarak: Kadın, bu ev üzerinde 2.000.000 TL “Katılma Alacağı” hakkına sahiptir. Koca, evi satıp parayı verebilir veya evi satmadan kadına 2.000.000 TL ödeyerek evi elinde tutabilecektir.

TÜRK MEDENİ KANUNU

Artık değer Madde 231- Artık değer, eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. … Kanuna göre Madde 236- Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar. Alacaklar takas edilir.

İlgili mevzuata ilişkin güncel link için tıklayınız;

https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=4721&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=5

3. Mal Paylaşımına Dair Özel Durumlar ve İstisnalar

A. Evlilik Birliği İçerisinde Kredi ile Alınan Mallar

Eğer boşanma davası açıldığında evin veya arabanın kredi borcu devam ediyorsa hesaplama yöntemi değişmektedir;

• Dava Tarihine Kadar Ödenen Kısım: Edinilmiş mal sayılır ve paylaşılır.
• Dava Tarihinden Sonra Ödenen Kısım: Krediyi ödeyen eşin kişisel malı sayılır ve diğer eş bundan pay alamaz (veya oranlama yapılır).

B. Kişisel Malın Edinilmiş Mala Karışması (Denkleştirme)

Bir eş, evlenmeden önce sahip olduğu bir evi satıp, üzerine evlilik içinde kazandığı parayı ekleyerek yeni bir ev alırsa; bu yeni evin tamamı edinilmiş mal sayılmaz. Kişisel maldan gelen oran hesaplanır ve o kısım paylaşımdan düşülür.

C. Zina veya Hayata Kast Nedeniyle Boşanma

Eğer boşanma sebebi “Zina” (TMK m. 161) veya “Hayata Kast” (TMK m. 162) ise, hakim kusurlu eşin artık değerdeki payını (katılma alacağını) azaltabilir veya tamamen kaldırabilecektir.

TÜRK MEDENİ KANUNU

Madde 236/2 – Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.

İlgili mevzuata ilişkin güncel link için tıklayınız;

https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=4721&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=5

4. Aile Konutu Şerhi ve Kullanımı

Boşanma davası devam ederken veya sonrasında, evin kimde kalacağı konusu ayrıca önem teşkil etmektedir. Aile Konutu Şerhi: Ev tapuda diğer eşin üzerine olsa bile, “Aile Konutu Şerhi” koydurarak eşin evi satmasını engellenebilmektedir. Özgüleme: Boşanma sonucunda hakim, çocukların menfaati ve eşlerin ekonomik durumuna göre, evin mülkiyeti diğer eşte olsa bile, belirli bir süre diğer eşin ve çocukların evde oturmasına (intifa hakkı veya oturma hakkı tanınarak) karar verebilecektir.

TÜRK MEDENİ KANUNU

İptal veya boşanma hâlinde Madde 254 : …Eşlerin aile konutunda kimin kalmaya ve ev eşyasını kimin kullanmaya devam edeceği konusunda anlaşamamaları hâlinde, hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim, olayın özelliklerini, eşlerin ekonomik ve sosyal durumlarını ve varsa çocukların menfaatlerini göz önünde bulundurarak bu hakka hangisinin sahip olacağına iptal veya boşanma kararıyla birlikte re’sen karar verir…

İlgili mevzuata ilişkin güncel link için tıklayınız;

https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=4721&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=5

Özetle boşanmada ev ve araba paylaşımı “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi” çerçevesinde yapılmaktadır.

• 1. Kural: Evlilik birliği içinde (01.01.2002 sonrası) karşılığı verilerek alınan mallar (ev, araba) yarı yarıya paylaşılır.
• 2. Yöntem: Malın kendisi değil, değeri üzerinden “Katılma Alacağı” (nakit para) talep edilir.
• 3. İstisna: Miras kalan, bağışlanan veya evlilik öncesi alınan mallar kişisel maldır, paylaşılmaz.
• 4. Dava: Mal paylaşımı davası, boşanma davasından ayrı bir davadır (genellikle boşanma kesinleştikten sonra görülür, ancak boşanma ile birlikte açılıp bekletici mesele yapılabilir).

Dolayısıyla mal kaçırma ihtimaline karşı, konusunda uzman bir boşanma avukatı ile süreci başlatmak ve boşanma davası açılır açılmaz mallar üzerine “İhtiyati Tedbir” konulmasını talep etmek hayati önem taşımaktadır.

SIKÇA SORULAN SORULAR