TMK 162 Onur Kırıcı Davranış Sebebiyle Boşanma Davası
Avukat & Uzman Arabulucu İlker Cebeci · Güncelleme:
Kısa cevap: Onur kırıcı davranış sebebiyle boşanma davası, eşin şeref ve saygınlığına yönelen ağır derecedeki saldırılar nedeniyle TMK 162 uyarınca açılır. Her kırıcı söz bu kapsamda değildir. Dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde olaydan itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır. Affeden eşin aynı sebebe dayanarak dava açma hakkı bulunmaz.
Evlilikte yaşanan bir tartışmanın hukuki değerlendirmesi, yalnızca kullanılan sözün kaba olup olmadığına indirgenemez. Sözün veya davranışın içeriği, gerçekleştiği ortam, hedef aldığı kişilik değeri ve tarafların özellikleri birlikte incelenir. Dosya hazırlığında önce olayları ve delilleri ayrıştırıyor, ardından TMK 162 kapsamında özel boşanma sebebinin oluşup oluşmadığını değerlendiriyoruz.
Ağır Derecede Onur Kırıcı Davranış Nedir?
TMK 162 bakımından onur kırıcı davranış, eşin namus, şeref ve kişisel saygınlığına ağır biçimde yönelen, kusurlu davranışlarla ortaya çıkan özel boşanma sebebidir. Kanunun aradığı ağırlık gerçekleşmeden, yalnızca eşlerden birinin incinmiş olması bu maddeye göre boşanma için yeterli değildir.
Değerlendirme bütünüyle kişisel hassasiyete de bırakılamaz. Hâkim; davranışın niteliğini, gerçekleşme biçimini, tarafların sosyal, kültürel ve kişisel özelliklerini birlikte dikkate alır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 24 Eylül 2025 tarihli kararı da bu somut değerlendirmeyi esas almaktadır. 2. HD, E. 2025/635, K. 2025/7795.
Fiziksel şiddet veya tekrar şart mıdır?
Fiziksel şiddet, onur kırıcı davranışın zorunlu unsuru değildir. TMK 162; hayata kastı, pek kötü davranışı ve ağır derecede onur kırıcı davranışı ayrı sebepler olarak düzenler. Bunların birlikte gerçekleşmesi aranmaz. Yeterince ağır tek bir davranış da değerlendirmeye alınabilir; kanunda belirli sayıda tekrar koşulu yoktur. Tekrarlanan davranışlarda ise olaylar arasındaki bağlantı ve saldırının yoğunluğu önem kazanır.
Davranışın başkalarının önünde gerçekleşmesi gerekir mi?
TMK 162, aleniyeti ayrı bir kanuni şart olarak düzenlememiştir. Başkalarının bulunduğu ortamda küçük düşürme, ağırlığın değerlendirilmesinde önem taşıyabilir; ancak eşler arasındaki özel yazışmalar sırf üçüncü kişiler görmediği için kapsam dışında kalmaz. Mesajın içeriği, bağlamı ve diğer deliller birlikte incelenmelidir.
Hangi Davranışlar TMK 162 Kapsamında Değerlendirilebilir?
Aşağıdaki örnekler kesin kabul veya ret listesi değildir. Aynı sözcük veya davranış, farklı olaylarda farklı hukuki sonuç doğurabilir. Dilekçede yalnızca “hakaret etti” denilmesi yerine, somut söz veya eylemin açıklanmasını tavsiye ediyoruz.
| Davranış | İncelenecek husus | Hukuki sınır |
|---|---|---|
| İşyerinde veya yakınların önünde ağır aşağılamalar | Sözlerin içeriği, muhatabı, tanıkların doğrudan bilgisi ve ortam | Sıradan tartışmayı aşan ağır kişilik saldırısı aranır. |
| Eşi ağır ve dayanaksız isnatlarla itibarsızlaştırma | İsnadın dayanağı, amacı, yayılma biçimi ve somut etkileri | İspatlanamayan her şikâyet, kendiliğinden kötü niyetli isnat değildir. |
| Mesajlarla sistematik biçimde değersizleştirme | Yazışmanın bütünü, tarihleri, aidiyeti ve aşağılamanın ağırlığı | Her nezaketsiz veya kırıcı mesaj TMK 162 oluşturmaz. |
| Mahrem bilgileri küçük düşürme amacıyla yayma | Açıklanan bilgi, paylaşımın kapsamı, amaç ve hukuka uygunluk | Kişilik hakkı ihlali ile özel boşanma sebebinin koşulları ayrı değerlendirilir. |
Özellikle şiddet veya istismar iddialarında, yetkili mercilere başvurma ve korunma isteme hakkı gözetilmelidir. Bir soruşturmanın sonuçsuz kalması tek başına başvurunun iftira ya da onur kırıcı davranış olduğunu göstermez. Hukuki değerlendirmeyi başvuru hakkını caydıracak genellemeler üzerine kurmuyoruz.
TMK 162 ile Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Arasındaki Fark
Ağır derecede onur kırıcı davranış, özel ve mutlak boşanma sebebidir. Bu nitelikteki davranışın ve kanuni koşulların gerçekleşmesi hâlinde, ayrıca ortak hayatın çekilmez hâle geldiğinin ispatı aranmaz. Buna karşılık TMK 166/1 kapsamında evlilik birliğinin, ortak hayatın sürdürülmesi eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılması değerlendirilir.
Bir davranışın TMK 162 için yeterince ağır bulunmaması, boşanma bakımından hiçbir önem taşımadığı anlamına gelmez. TMK 166 çerçevesindeki değerlendirme; ileri sürülen olaylar, talepler ve usul kuralları doğrultusunda ayrıca yapılabilir. Bununla birlikte yalnızca TMK 162’ye dayalı davanın, koşulları oluşmadığında kendiliğinden genel sebebe göre kabul edileceği varsayılmamalıdır.
Somut dosya elveriyorsa, öncelikle TMK 162 ve bunun kabul edilmemesi hâlinde TMK 166 uyarınca boşanma talebi terditli olarak kurulabilir. Asıl ve yardımcı talep arasındaki sıra açık olmalıdır. Asıl talep kabul edildiğinde yardımcı talebin ayrıca reddedilmesi gerektiği düşüncesi doğru değildir. 2. HD, 04.12.2025, E. 2025/2856, K. 2025/10678.
Özel sebebe dayalı boşanma talebi ile tazminat ve nafaka incelemesi de birbirine karıştırılmamalıdır. Yalnızca özel sebebe ilişkin boşanma değerlendirmesinde yapılan açıklamalar, ekonomik talepler yönünden kusurun her durumda önemsiz olduğu şeklinde yorumlanamaz.
Onur Kırıcı Davranış Nedeniyle Dava Açma Süresi ve Af
TMK 162 iki hak düşürücü süre öngörür: Boşanma sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde sebebin gerçekleşmesinden itibaren beş yıl. Bu sürelerden biri dolduğunda ilgili olaya dayanılarak TMK 162 kapsamında dava açma hakkı sona erer. Beş yıllık süre, öğrenme tarihinden başlamaz.
Örneğin eşin sonradan öğrendiği bir paylaşımda, paylaşımın yapıldığı tarih ile içeriğin öğrenildiği tarih ayrı kaydedilmelidir. Birden fazla olay varsa her olayın zamanı ve diğer olaylarla ilişkisi incelenir. Son olayın, önceki bütün olaylar bakımından süreyi otomatik olarak yeniden başlattığı kabul edilmemelidir.
Affeden tarafın dava hakkı yoktur. Af, açık sözlerle ifade edilebileceği gibi davranışlardan da anlaşılabilir; ancak her iletişim veya uzlaşma denemesi af değildir. Ortak çocuğun ihtiyaçları için görüşmek, zorunlu konut paylaşımı veya barışma teklifinin varlığı tek başına kesin sonuç doğurmaz. İradenin ve olayların bütünü değerlendirilmelidir.
Yargıtay, 29 Mayıs 2025 tarihli kararında barışma girişimini, başka somut söz ve davranışlarla desteklenmedikçe doğrudan af olarak kabul etmemiştir. Bu karar, her barışma girişiminin sonuçsuz kalacağı anlamına değil; af iradesinin somut olarak araştırılması gerektiğine işaret eder. 2. HD, E. 2024/8200, K. 2025/5502.
Süre incelemesini yalnızca dava açılacağı gün yapmıyoruz. İlk değerlendirmede olay, öğrenme, ayrılık ve sonrasındaki iletişim tarihlerini birlikte belirliyoruz. Ceza şikâyetinin sonucunu beklerken boşanma davasına ilişkin hak düşürücü sürelerin geçirilmemesi gerekir.
Onur Kırıcı Davranış Nasıl İspatlanır?
İddia edilen davranışı ispat yükü kural olarak bu davranışa dayanarak hak talep eden taraftadır. Dava dosyasında olayın ne olduğu kadar, hangi delille doğrulanacağı da anlaşılır olmalıdır. “Beni sürekli küçük düşürüyor” şeklindeki genel anlatımı, tarih ve olay bağlantısı kurulmuş açıklamalarla somutlaştırıyoruz.
- Tanık: Sözleri bizzat duyan veya olayı gören kişinin anlatımı ile başkasından duyduklarını aktaran kişinin anlatımı aynı nitelikte değildir.
- Mesaj ve e-posta: Yazışmanın tamamı, tarihleri ve gönderenle bağlantısı korunmalıdır. Kesilmiş ekran görüntüsü, bağlam ve aidiyet tartışmasına yol açabilir.
- Sosyal medya: Paylaşımın adresi, hesabı, tarihi ve içeriği birlikte muhafaza edilmelidir. Gerektiğinde usulüne uygun tespit imkânları değerlendirilir.
- Resmî belgeler: Olayla ilgili başvuru, soruşturma veya mahkeme dosyaları gösterilebilir. Bir başvuru kaydı, içindeki iddiaların tamamının doğru olduğunu tek başına kanıtlamaz.
HMK 189/2 gereğince hukuka aykırı elde edilen deliller dikkate alınamaz. Eşin hesabına izinsiz girmek, şifre kırmak, casus yazılım kullanmak veya gizli kayıtların her koşulda serbest olduğunu düşünmek ciddi hukuki risk taşır. Delilin elde edilişini, yalnızca içeriğinden bağımsız olarak ayrıca inceliyoruz.
TMK 184 uyarınca hâkim, boşanma sebebini oluşturan olguların varlığı konusunda vicdanen kanaat edinmelidir; tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz. Dolayısıyla karşı tarafın bir mesajı kabul etmesi veya cevap vermemesi, bütün dava koşullarının kendiliğinden ispatlandığı anlamına gelmez.
Onur Kırıcı Davranış Hakkında Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararlar, farklı olgulara ilişkin değerlendirmeler içerir. Bozma kararı, dosyada kesinleşmiş boşanma hükmü bulunduğu anlamına gelmez.
Toplum içinde ağır hakaret ve itibarsızlaştırma
2. HD, 24.09.2025, E. 2025/635, K. 2025/7795: Toplum içinde ağır hakaretler ile delilsiz ağır isnatlara dayanan kasıtlı itibarsızlaştırma, somut olayda onur kırıcı davranış kabul edilmiştir. Dairenin sonucu, davayı reddeden bölge adliye mahkemesi kararının bozulmasıdır. Karar, her tartışmanın veya her sonuçsuz şikâyetin aynı kapsamda olduğu şeklinde genişletilemez. Karar metni.
Fiziksel eziyet bulunmaması tek başına ret sebebi değildir
2. HD, 13.05.2025, E. 2024/8642, K. 2025/4989: Birden fazla ağır hakaret, küfür ve psikolojik açıdan örseleyici ifadeler birlikte değerlendirilmiştir. Onur kırıcı davranış koşullarının gerçekleştiği belirtilerek TMK 162 talebinin reddi yönündeki karar bozulmuştur. Böylece onur kırıcı davranış ile fiziksel eziyet birbirinden ayrılmıştır. Karar metni.
Mesajlar ve tanıklar birlikte değerlendirilebilir
2. HD, 23.12.2024, E. 2024/3333, K. 2024/10303: Toplanan deliller, tanık anlatımları ve mesaj içerikleri birlikte değerlendirilerek onur kırıcı davranışın gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır. Bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararı kaldırılmış, ilk derece hükmü bozulmuştur. Karar, her ekran görüntüsünün hukuka uygun veya tek başına yeterli olduğu anlamına gelmez. Karar metni.
Her kusurlu davranış TMK 162 ağırlığında değildir
2. HD, 21.10.2025, E. 2024/7426, K. 2025/9066: İspatlanan kusurlu davranışların nitelik ve nicelik itibarıyla TMK 162 koşullarını oluşturmadığı belirtilmiş; bu maddeye dayalı kabul hükmü bozulmuştur. Kararın yayımlanan metninde ayrıntılandırılmayan olaylara yeni örnekler eklenmemelidir. Karar metni.
Görevli Mahkeme ve Onur Kırıcı Davranış Sebebiyle Boşanma Dilekçesi
Dava aile mahkemesinde; aile mahkemesi bulunmayan yerde bu sıfatla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesinde görülür. TMK 168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir.
Dilekçede taraf bilgileri, somut olaylar, deliller, hukuki sebepler ve açık talep sonucu bulunmalıdır. Olayın tarihi, öğrenme zamanı, davranışın neden ağır derecede onur kırıcı olduğu ve varsa af iddiasına ilişkin açıklamalar özellikle önemlidir. Kısa dilekçe örneği yalnızca anlatım düzenini gösterir; HMK 119 kapsamındaki zorunlu unsurlar ve dosyaya özgü talepler tamamlanmadan kullanılmamalıdır.
- İleri sürülen her olay, mümkün olduğu ölçüde tarih ve yer bilgisiyle açıklanmalıdır.
- Hangi delilin hangi olayı ispatladığı belirtilmelidir.
- Varsa TMK 166’ya ilişkin yardımcı talebin sırası açıkça kurulmalıdır.
- Nafaka ve tazminat talepleri, türleri ve gerekli miktarları belirtilerek düzenlenmelidir.
- Velayet, kişisel ilişki ve geçici önlemler çocukların ihtiyaçları gözetilerek ele alınmalıdır.
Dilekçede mahrem bilgilerin gereksiz biçimde çoğaltılmasını önemsiz görmüyoruz. İspat için gerekli açıklama yapılmalı; özellikle çocuklara ilişkin bilgiler ölçülü kullanılmalıdır. TMK 184 kapsamında taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verilebilir.
Dava hazırlığı ve temsilin kapsamı hakkında boşanma davalarında avukatın görevleri başlıklı açıklamalarımız incelenebilir.
Tazminat, Nafaka, Velayet ve Korunma Talepleri
Manevi ve maddi tazminat otomatik olarak doğar mı?
Hayır. TMK 174/2 kapsamında boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu diğer taraftan uygun manevi tazminat isteyebilir. Kusur durumu ve talebin koşulları ayrıca değerlendirilir. Maddi tazminat bakımından ise mevcut veya beklenen menfaatlerin boşanma yüzünden zedelenmesi ve isteyen tarafın kusursuz ya da daha az kusurlu olması şartları önem taşır. Belirli bir söz için sabit tazminat tarifesi yoktur.
Nafaka ve velayet nasıl belirlenir?
TMK 169 uyarınca dava sürerken gerekli geçici önlemler alınabilir. Yoksulluk nafakası bakımından boşanma yüzünden yoksulluğa düşme ve isteyen eşin kusurunun daha ağır olmaması gibi şartlar incelenir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Çocuğun bakım giderlerine katılım ve velayet ise çocuğun üstün yararı doğrultusunda değerlendirilir. Onur kırıcı davranışın kabulü, velayetin otomatik olarak diğer eşe verilmesi anlamına gelmez.
Mal paylaşımındaki alacak kendiliğinden kaldırılır mı?
Hayır. TMK 236/2’de artık değerdeki pay oranının azaltılması veya kaldırılması imkânı, zina veya hayata kast nedeniyle boşanmaya bağlanmıştır. Bu hüküm, yalnızca onur kırıcı davranış sebebiyle boşanma kararı verilmiş olmasına dayanılarak uygulanamaz. Mal rejiminin tasfiyesi ayrıca incelenir. Konuyla bağlantılı olarak boşanma sürecinde ev ve araba paylaşımı açıklamalarımızdan yararlanılabilir.
Aşağılama ve psikolojik şiddete karşı koruma istenebilir mi?
Olayın koşullarına göre 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu veya önleyici tedbirler değerlendirilebilir. Boşanma davasının açılması ya da sonuçlanması beklenmek zorunda değildir. Tedbir kararı verilmesi de boşanma davasındaki bütün iddiaların kesin olarak ispatlandığı anlamına gelmez. Acil tehlikede 112’ye; destek ve yönlendirme için ALO 183 ile ŞÖNİM birimlerine başvurulabilir. Bakanlığın başvuru bilgileri.
Boşanma talebi tarafların serbestçe tasarruf edebileceği bir uyuşmazlık olmadığından arabuluculukla karara bağlanamaz. Ayrıca 6325 sayılı Kanun, aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıkları arabuluculuğa elverişli kabul etmez.
Sık Sorulan Sorular
Her hakaret onur kırıcı davranış sebebiyle boşanma için yeterli midir?
Hayır. TMK 162 için ağır derecede kişilik saldırısı aranır. İçerik, ortam ve tarafların özellikleri birlikte değerlendirilir. Daha hafif davranışlar, koşulları varsa TMK 166 kapsamında önem taşıyabilir.
Bir kez gerçekleşen ağır davranış yeterli olabilir mi?
Evet. Kanunda tekrar sayısı öngörülmemiştir. Tek davranışın gerekli ağırlığa ulaşması ve diğer dava koşullarının bulunması gerekir.
WhatsApp mesajlarıyla ispat mümkün müdür?
Hukuka uygun elde edilmiş mesajlar delil olarak değerlendirilebilir. Aidiyet, bütünlük, bağlam ve olaylarla bağlantı incelenir; her ekran görüntüsü tek başına yeterli değildir.
Tanık bulunmadan dava açılabilir mi?
Evet. Tanık tek ispat aracı değildir. Mesajlar, belgeler ve diğer hukuka uygun deliller dosyanın özelliklerine göre değerlendirilebilir.
Ceza mahkemesinde mahkûmiyet şart mıdır?
Hayır. TMK 162, önceden verilmiş ceza mahkûmiyetini dava şartı olarak düzenlemez. Aile mahkemesi, önündeki deliller ve ilgili hukuk kuralları çerçevesinde değerlendirme yapar.
Altı aylık süre ne zaman başlar?
Boşanma sebebinin öğrenilmesiyle başlar. Ayrıca olayın gerçekleşmesinden itibaren beş yıllık üst süre vardır. Tarihler her olay bakımından somut olarak belirlenmelidir.
Barışma teklifini görüşmek af sayılır mı?
Tek başına zorunlu olarak sayılmaz. Af iradesini gösteren söz ve davranışların bütünü incelenir. Barışma girişimi ile gerçekleşmiş af aynı değildir.
Karşı taraf boşanmayı istemezse dava reddedilir mi?
Hayır. Çekişmeli boşanmada diğer eşin rızası zorunlu değildir. Kanuni koşulların oluşup oluşmadığı ve ispat durumu belirleyicidir.
TMK 162 ile TMK 166 birlikte ileri sürülebilir mi?
Somut olaya uygun biçimde terditli talep kurulabilir. Asıl ve yardımcı talebin sırası, olaylar ve deliller dilekçede açıkça gösterilmelidir.
Dava ne kadar sürer?
Her dosya için geçerli bir süre yoktur. Tebligat, deliller, tanıklar, mahkemenin iş yükü ve kanun yolu incelemeleri toplam süreyi etkiler.
Onur kırıcı davranış nedeniyle mutlaka manevi tazminat alınır mı?
Hayır. Talep, kişilik hakkına saldırı, kusur ve diğer koşullar ayrıca değerlendirilir. Boşanma sebebi ile tazminatın miktarı ve şartları aynı inceleme değildir.
Kısa dilekçe görseli doğrudan mahkemeye sunulabilir mi?
Görsel yalnızca kısaltılmış örnektir. Taraf bilgileri, usuli unsurlar, olaylar, deliller ve bütün talepler somut dosyaya göre tamamlanmalıdır.
Hukuki Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: m. 162, 166, 168, 169, 174, 175, 182, 184 ve 236.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m. 111, 119 ve 189.
- 4787 sayılı Kanun: aile mahkemelerinin kuruluşu ve görevi.
- 6284 sayılı Kanun: koruyucu ve önleyici tedbirler.
- 6325 sayılı Kanun: m. 1/2.
- Yargıtay kararlarının tarih, esas ve karar numaraları ile resmî metin bağlantıları ilgili açıklamaların yanında gösterilmiştir.
