TMK 162 nedir?

TMK m. 162, aynı başlık altında üç ayrı seçimlik boşanma sebebi düzenler: hayata kast, pek kötü davranış ve ağır derecede onur kırıcı davranış. Bu sebepler, genel boşanma nedeni olan evlilik birliğinin temelinden sarsılmasından farklı olarak belirli fiillere dayanır.

Hükmün güncel metnine göre dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçmekle düşer. Ayrıca affeden eş, affettiği fiile dayanarak TMK m. 162 kapsamında boşanma isteyemez. Kanun metni için 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu incelenebilir.

TMK m. 162’nin mutlak boşanma sebebi niteliği, hayata kast fiili ispatlandığında hâkimin ayrıca “ortak hayatın çekilmez hâle gelip gelmediğini” araştırmak zorunda olmaması anlamına gelir. Bu, boşanmanın kendisi bakımından geçerlidir; velayet, nafaka, tazminat, tedbir ve mal rejimi sonuçları yine kendi şartları içinde incelenir.

Hayata kast ne demektir?

Hayata kast, eşin yaşamını sona erdirmeye yönelen ve öldürme iradesini somut bir davranışla ortaya koyan eylemdir. Ölüm sonucunun gerçekleşmesi şart değildir. Öldürmeye teşebbüs, ölümcül nitelikte zehirleme girişimi veya kişiyi intihara zorlayan davranışlar, olayın bütün koşulları içinde hayata kast iddiasını gündeme getirebilir.

Belirleyici olan yalnızca yaralanmanın ağırlığı değildir. Kullanılan araç, saldırının yöneldiği bölge, eylemin gerçekleşme biçimi, olay öncesi ve sonrası sözler, eylemin devamı ve failin kastını gösteren diğer olgular birlikte değerlendirilir. Ağır bir yaralanma, öldürme kastı gösterilmediği sürece otomatik olarak TMK m. 162 anlamında hayata kast sayılmaz; farklı bir özel sebep veya TMK m. 166 kapsamında değerlendirilebilir.

Salt “seni öldürürüm” şeklindeki sözlü tehdit, somut icra hareketine dönüşmediği hâllerde tek başına hayata kastın ispatı için yeterli olmayabilir. Bununla birlikte tehdit, yoğun şiddet, takip veya silah kullanımı varsa 6284 kapsamında koruma, ceza soruşturması ve genel boşanma sebebi bakımından ayrıca önem taşıyabilir.

Hayata kast hangi fiillerden ayrılır?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 20 Haziran 2019 tarihli, E. 2017/2420, K. 2019/750 sayılı kararında TMK m. 162’deki üç hâlin özel ve mutlak boşanma sebepleri olduğu; fiil ispatlandığında ayrıca evlilik birliğinin çekilmezliğinin aranmayacağı açıklanmıştır. Kararın somut olayındaki fiziksel şiddet ve ağır aşağılamalar, hayata kasttan çok pek kötü davranış ve onur kırıcı davranış ayrımı bakımından değerlendirilmiştir. Bu nedenle karar, her şiddet olayının hayata kast olduğu şeklinde okunmamalıdır.

Süreler ve affetmenin etkisi

Af iddiası, olaydan sonraki davranışlardan otomatik olarak çıkarılamaz. Tarafların neden birlikte yaşamaya devam ettiği, barışma iradesinin bulunup bulunmadığı, davranışların geçici güvenlik veya ekonomik zorunluluk kaynaklı olup olmadığı ve yeni olayların meydana gelip gelmediği incelenmelidir. Şikâyetten vazgeçme de tek başına her durumda boşanma hukuku bakımından af anlamına gelmez.

Altı aylık süre geçirilmişse, somut olayda TMK m. 166 kapsamında evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebinin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilebilir. Bu, TMK m. 162 süresinin uzadığı anlamına gelmez; farklı bir hukuki sebebin şartlarının incelenmesi anlamına gelir.

Hayata kast nedeniyle boşanma davasında deliller ve ispat

Davacı, hayata kast oluşturan olayın gerçekleştiğini ve olayın karşı eş tarafından gerçekleştirildiğini ortaya koymalıdır. Ceza mahkûmiyeti önemli bir delil olabilir; ancak TMK m. 162 davası açmak için mutlaka ceza dosyasının kesinleşmesini beklemek gerektiği söylenemez. Aile mahkemesi, önündeki hukuka uygun delilleri TMK m. 184’teki özel yargılama ilkeleri çerçevesinde değerlendirir.

Uygun delil planı nasıl kurulabilir?

• Hastane ve adli muayene kayıtları, darp veya hayati tehlike raporları.
• Kolluk tutanakları, ihbar kayıtları, soruşturma dosyası ve varsa ceza mahkemesi kararı.
• Olayı doğrudan gören tanıklar; duyuma dayalı anlatımla doğrudan gözlemi ayırmak gerekir.
• Kamera kaydı, fotoğraf, mesaj veya sosyal medya içeriği; tarih, hesap aidiyeti, bütünlük ve elde edilme yöntemi gösterilmelidir.
• Silah, ilaç, zehir veya olayda kullanılan diğer araçlara ilişkin hukuka uygun tespit ve kayıtlar.

Eşin telefonuna şifre kırarak girmek, casus yazılım kullanmak, sahte kayıt oluşturmak veya özel haberleşmeyi hukuka aykırı biçimde ele geçirmek önerilemez. Evlilik ilişkisi, diğer eşin tüm cihaz ve hesaplarına sınırsız erişim yetkisi vermez. Delilin mahkemece kullanılabilirliği, elde edilme yöntemi ve somut olayın koşullarıyla birlikte incelenmelidir.

6284 tedbir kararı, kişinin güvenliğini sağlamak için verilir; tek başına TMK m. 162’deki hayata kastın kesin ispatı veya ceza sorumluluğu anlamına gelmez. Buna karşılık tedbir dosyasındaki başvuru, tutanak, sağlık kaydı ve diğer belgeler, boşanma yargılamasında ayrıca değerlendirilebilecek delil niteliği taşıyabilir.

Dava süreci, görev ve yetki

TMK m. 162’ye dayalı boşanma davası kural olarak aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde, 4787 sayılı Kanun kapsamında belirlenen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. 4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu görev düzenini açıklar.

Yer bakımından yetkili mahkeme, TMK m. 168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa en az altı ay birlikte oturulan yer mahkemesidir. Dava dilekçesinde olayların tarih sırasına göre anlatılması, hayata kast kastını gösteren olguların açıklanması, delillerin bildirilmesi ve varsa nafaka, tazminat, velayet ve geçici tedbir taleplerinin açıkça kurulması önemlidir.

Dava açıldığında hâkim, yargılama boyunca eşlerin barınması ve geçimi, çocukların bakım ve korunması ve gerekli diğer konularda TMK m. 169 kapsamında geçici önlemler alabilir. Bu tedbirler nihai kusur veya kesin boşanma kararı anlamına gelmez.

Boşanma davasının belirli sayıda duruşmada veya kesin bir ay içinde sonuçlanacağı garanti edilemez. Tebligat, delillerin toplanması, tanıklar, ceza dosyası, sosyal inceleme, mahkeme iş yükü ve kanun yolu başvuruları süreyi etkileyebilir. Dava sürecinin genel çerçevesi için boşanma davasında dava ve delil süreci başlıklı içeriğe bakılabilir.

Boşanma davalarında arabuluculuk konusunda zaman zaman kanun teklifleri ve reform açıklamaları yapılmaktadır. 25 Eylül 2026 itibarıyla TBMM kaydında boşanma davalarına zorunlu arabuluculuk getirmeyi amaçlayan 2/2651 esas numaralı teklifin durumu “Komisyonda” görünmektedir. Bu nedenle teklif metni, yürürlükteki kanun hükmü gibi uygulanamaz; güncel başvuru koşulları dava tarihinde ayrıca kontrol edilmelidir.

6284 tedbirleri ve geçici önlemler

Hayata yönelik gerçek ve yakın bir tehlike varsa öncelik güvenliğin sağlanmasıdır. Acil durumda 112 Acil Çağrı Merkezi, kolluk birimleri, Cumhuriyet Başsavcılığı veya aile mahkemesi hâkimliği başvuru kanallarıdır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının güncel bilgilendirmesinde ayrıca ALO 183, ŞÖNİM, baro adli yardım büroları ve ilgili sosyal hizmet birimleri gösterilmektedir.

6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma, yaklaşmama, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme, silah teslimi, geçici koruma, barınma, adres ve kimlik bilgilerinin gizlenmesi, çocukla kişisel ilişkinin sınırlanması veya refakatçi eşliğinde kurulması gibi tedbirler somut riske göre gündeme gelebilir.

6284 tedbir kararı ile TMK m. 162’ye dayalı boşanma davası birbirinden farklıdır. Tedbir için aranan değerlendirme, hızlı koruma amacı taşır; boşanma davasında hâkim olayın gerçekleştiğine ve hukuki sebebin oluştuğuna dair vicdani kanaat oluşturmalıdır. Koruma talebi, boşanma davası açılmasını beklemek zorunda değildir.

Tazminat, nafaka, velayet ve mal rejimi

Maddi ve manevi tazminat

Hayata kastın ispatı, olayın kusur ve kişilik hakkı boyutu bakımından tazminat talebini güçlendirebilir; ancak tazminat otomatik veya sabit tutarlı değildir. TMK m. 174’e göre maddi tazminatta mevcut veya beklenen menfaatlerin zedelenmesi, manevi tazminatta ise kişilik hakkına saldırı, kusur, zarar ve somut olayın ağırlığı değerlendirilir. Tutar; tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile olayın etkisi gibi ölçütlere göre hâkim tarafından takdir edilir. Genel tazminat değerlendirmesi için boşanmada maddi ve manevi tazminat ölçütleri başlıklı iç sayfaya bakılabilir.

Nafaka ve çocukların durumu

Boşanma davası sürerken tedbir nafakası; karar sonrasında şartları varsa yoksulluk nafakası ve çocuk için iştirak nafakası gündeme gelebilir. Nafaka türleri birbirinden farklıdır. Gelir, ihtiyaç, ödeme gücü, çocuğun giderleri ve tarafların yaşam koşulları değerlendirilir; belirli bir maaş yüzdesi veya herkes için sabit tutar kuralı yoktur.

Velayet ve kişisel ilişki değerlendirmesinde eşlerin birbirine karşı kusurundan çok çocuğun üstün yararı, güvenliği, bakım sürekliliği, eğitim ve sağlık koşulları önem taşır. Hayata kast iddiası çocuğun güvenliğiyle ilgiliyse mahkeme bu olguyu ayrıca inceler; eşler arasındaki kusur otomatik olarak velayet sonucuna dönüşmez.

Mal rejimi bakımından özel sonuç

TMK m. 236/2, zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkime kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete uygun biçimde azaltma veya kaldırma yetkisi verir. Bu sonuç kendiliğinden doğmaz; boşanmanın gerçekten zina veya hayata kast sebebine dayandığı, mal rejiminin niteliği, artık değer ve hakkaniyet birlikte değerlendirilir.

Bu özel düzenleme, TMK m. 162’deki pek kötü davranış veya ağır onur kırıcı davranış hâllerine otomatik olarak genişletilemez. Ayrıca ev, araba veya banka hesabının tamamının kendiliğinden diğer eşe geçeceği anlamına gelmez. Malvarlığının edinilme tarihi, finansmanı, kişisel veya edinilmiş mal niteliği ve tasfiye hesabı ayrı incelenir. Mal rejimi bağlantısı için boşanma sürecinde ev ve araba paylaşımı başlıklı içeriğe bakılabilir.

Varsayımsal uygulama örnekleri

Örnek 1: Ateşli silahla saldırı iddiası

Varsayımsal olarak eşlerden birinin diğerine ateş ettiği, olayın kolluk ve sağlık kayıtlarıyla doğrulandığı ve eylemin öldürme kastını gösteren olgular bulunduğu kabul edilsin. Bu durumda TMK m. 162 bakımından hayata kast iddiası incelenebilir. Ölümün gerçekleşmemesi tek başına davayı engellemez; ancak kast ve eylemin karşı eşe yöneldiği ispatlanmalıdır.

Örnek 2: Ölüm tehdidi ve uzaklaştırma

Varsayımsal olarak yalnızca mesajla ölüm tehdidi gönderilmiş, somut saldırı hareketi tespit edilmemiş olsun. Bu olay, hayata kast sebebi bakımından yeterli olmayabilir; fakat tehdidin içeriği ve risk düzeyi 6284 tedbirleri, ceza soruşturması ve TMK m. 166 bakımından önem taşıyabilir.

Örnek 3: Olaydan sonra ortak hayata dönme

Varsayımsal olarak ağır olaydan sonra taraflar açıkça barıştıklarını bildirip uzun süre olağan evlilik hayatına devam etmiş olsun. Karşı taraf af savunması yapabilir. Mahkeme, ortak hayata dönüşün zorunluluk mu yoksa bilinçli affetme iradesi mi olduğunu dosyadaki tüm delillerle değerlendirir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: özellikle m. 162, 168, 169, 174, 175, 182, 184 ve 236.
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun: aile mahkemelerinin görevi.
• 6284 sayılı Kanun: koruyucu ve önleyici tedbirler, başvuru mercileri ve tedbir süreleri.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/2420, K. 2019/750, 20.06.2019: TMK m. 162’nin üç seçimlik hâli ve mutlak boşanma sebebi niteliği.
• TBMM 2/2651 esas numaralı kanun teklifi kaydı: zorunlu arabuluculuk teklifinin 25.09.2026 tarihindeki yasama durumu.