Aile konutu şerhi konulması

Aile konutu şerhi konulması

Aile konutu şerhi konulması, Türk Medeni Kanunu (TMK) tarafından eşlerin aile konutu üzerindeki haklarını korumak amacıyla düzenlenmiş önemli bir hukuki mekanizmadır.

YASAL DÜZENLEME

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK)

Madde 194:

“Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmaksızın kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir.

Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı haline gelir ve bildirimde bulunan eş kira sözleşmesinden doğan ve doğacak borçlardan müteselsilen sorumlu olur.”

Bu maddeye göre, eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez, üzerindeki hakları sınırlayamaz veya kira sözleşmesini feshedemez. Bu korumayı sağlamak için, malik olmayan eşin tapu kütüğüne aile konutu şerhi koydurma hakkı bulunmaktadır.

Aile Konutu Şerhi Konulması hakkında YARGITAY İÇTİHATLARI VE UYGULAMA

Yargıtay kararları, aile konutu şerhinin tapu kütüğüne işlenmesi sürecinde dava açma zorunluluğu olup olmadığı konusunda net bir yol göstermektedir:

• Doğrudan Tapu Müdürlüğüne Başvuru Esastır: Malik olmayan eşin, aile konutu şerhinin tapu kütüğüne işlenmesi talebini doğrudan Tapu Müdürlüğüne yapması esastır. Bu, idari bir işlem olup, dava açmadan önce başvurulması gereken yoldur.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin E.2022/10179 K.2023/3342 (20.06.2023) sayılı kararında açıkça belirtildiği üzere; “4721 sayılı Kanun’un 194 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eşin tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebileceği, bu maddeye göre tapu müdürlüğünün talebi hukuken veya fiilen yerine getirmediği belgelendirilmedikçe malik olmayan eşin tapu kütüğüne konutla ilgili şerh konulmasını doğrudan dava yoluyla istemekte hukuki yararı olmadığı…”
• Bu karar, malik olmayan eşin, tapu müdürlüğüne yapacağı başvuruyla bu talebi elde etmesinin mümkün olduğunu, tapu müdürlüğünün talebi hukuken veya fiilen yerine getirmediği belgelendirilmedikçe doğrudan dava yoluyla şerh konulmasını istemekte hukuki yararı bulunmadığını vurgulamaktadır.
• Aynı yönde Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin E.2024/4015 K.2024/7831 (24.10.2024) sayılı kararında da, hukuki yarar yokluğundan davanın usulden reddine karar verilmesi, bu ilkeyi pekiştirmektedir.
• Dava Açma Durumu: Ancak, Tapu Müdürlüğü’nün başvuruyu reddetmesi veya hukuken ya da fiilen yerine getirmemesi durumunda, malik olmayan eşin dava açma hakkı doğar. Bu durumda açılacak dava, aile konutu şerhinin tapu kütüğüne işlenmesi talepli bir tespit ve tescil davası olacaktır.
• Aile Konutunun Tespiti: Bazı durumlarda, taşınmazın aile konutu niteliği tartışmalı olabilir. Bu gibi durumlarda, öncelikle taşınmazın aile konutu olduğunun tespiti için dava açılması gerekebilir.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin E.2024/523 K.2024/7801 (23.10.2024) sayılı kararında, dava konusu taşınmazın aile konutu olduğunun tespiti ve aile konutu şerhi konulması davası birlikte açılmış ve mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir. Bu durum, aile konutu niteliğinin ihtilaflı olduğu hallerde tespit davasının önemini göstermektedir.
• Yine Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin E.2024/2506 K.2024/7960 (30.10.2024) sayılı kararında da, davanın kısmen kabulüne, dava konusu taşınmazın aile konutu olduğunun tespitine, aile konutu şerhi konulması talebinin reddine karar verilmiştir. Bu karar, tespit ile şerh talebinin ayrı ayrı değerlendirilebileceğini ve şerh için öncelikle idari yolun tüketilmesi gerektiğini ima etmektedir.

AİLE KONUTU ŞERHİ KOYMAK İÇİN İLK OLARAK YAPILMASI GEREKENLER

Aile konutu şerhi koydurmak için izlemeniz gereken adımlar şunlardır:

1. Gerekli Belgeleri Hazırlayın:
   • Evlilik cüzdanı fotokopisi.
   • Nüfus cüzdanı fotokopisi (eşlerin).
   • Aile konutu olarak kullanılan taşınmazın tapu senedi fotokopisi.
   • İkametgah belgesi (aile konutunun adresini gösterir).
   • Tapu Müdürlüğüne hitaben yazılmış, aile konutu şerhi konulması talebini içeren dilekçe. Bu dilekçede, taşınmazın aile konutu olarak kullanıldığı ve TMK m. 194 uyarınca şerh konulması talep edilmelidir.
2. Tapu Müdürlüğüne Başvurun:
   • Hazırladığınız belgelerle birlikte taşınmazın bulunduğu yerdeki Tapu Müdürlüğüne şahsen başvurun.
   • Başvurunuzda, taşınmazın aile konutu olduğunu ve tapu kütüğüne aile konutu şerhi işlenmesini talep edin.
3. Tapu Müdürlüğünün Kararını Bekleyin:
   • Tapu Müdürlüğü, başvurunuzu değerlendirecek ve gerekli incelemeleri yapacaktır.
   • Eğer Tapu Müdürlüğü, taşınmazın aile konutu olduğuna kanaat getirir ve talebinizi uygun bulursa, tapu kütüğüne aile konutu şerhini işleyecektir.
4. Tapu Müdürlüğü Reddedilirse veya İşlem Yapmazsa Dava Açın:
   • Tapu Müdürlüğü başvurunuzu reddederse veya makul bir süre içinde işlem yapmazsa, bu durumda dava açma hakkınız doğar.
   • Bu dava, taşınmazın aile konutu olduğunun tespiti ve tapu kütüğüne aile konutu şerhi işlenmesi talebiyle Aile Mahkemesi’nde açılmalıdır.
   • Dava dilekçenizde, Tapu Müdürlüğüne yaptığınız başvuruyu ve ret kararını (veya işlem yapmamasını) delillerle birlikte belirtmeniz gerekecektir.

Aile Konut Şeri Konulmasında Zamanaşımı/Hak Düşürücü Süreler:

Aile konutu şerhi konulması talebi, bir hak düşürücü süreye veya zamanaşımına tabi değildir. Eşler evli kaldığı ve taşınmaz aile konutu niteliğini koruduğu sürece bu talep her zaman ileri sürülebilir. Ancak, eşlerden birinin rıza dışı bir tasarrufta bulunması (örneğin taşınmazı satması) durumunda, bu tasarrufun iptali için açılacak davalar belirli sürelere tabi olabilir. Bu nedenle, şerhin mümkün olan en kısa sürede konulması, olası hak kayıplarının önüne geçmek adına önemlidir.

Özetle: Aile konutu şerhi için öncelikli yol, dava açmak değil, doğrudan Tapu Müdürlüğüne başvurmaktır. Ancak Tapu Müdürlüğü’nün talebi reddetmesi veya yerine getirmemesi halinde dava açılması gerekir.

1. Aile Konutu Şerhi Konulması Davası Nedir?

Aile konutu şerhi konulması davası, bir taşınmazın eşler ve/veya çocuklar için fiilen “aile konutu” olarak kullanılması halinde, bu taşınmazın tapu kaydına ‘aile konutu’ şerhi düşülmesini sağlamak amacıyla açılır. Aile ve Kişiler Hukukunun konusudur. Bu dava aynı zamanda gayrimenkul hukuku alanında uzmanlık ister dolayısıyla basit bir hukuki işlem gibi değerlendirilse de detaylara dikkat etmek büyük önem taşır.

Aile konutu şerhi, evlilik birliği içinde ailenin barındığı, yaşam faaliyetlerinin sürdürüldüğü evin tapu kütüğüne işlenen özel bir kayıttır. Şerh düşülmesiyle, taşınmazın tek başına satılması, devri ya da ipotek edilmesi gibi işlemler, diğer eşin açık rızasına veya mahkeme kararına bağlanır.

2. Aile Konutu Şerhi Konulması Davası Neden Açılır?

• Aileyi ve eşleri korumak için: Aile konutunun, diğer eşten habersiz veya rızası olmadan dosdoğru elden çıkarılmasını, ipotek ettirilmesini, kiraya verilmesini veya satılmasını engellemek amacıyla açılır.
• Eşler arası güvence: Tek başına malik olan eşin, ailenin yaşadığı evi kendi başına tasarruf konusu yapmasını engeller.
• Borçlar ve haciz işlemleri: Aile konutu şerhi, taşınmaz üzerinde hak iddia eden üçüncü kişilere karşı da koruma sağlar.

3. Aile Konutu Şerhi Konulması Davasını Kimler Açabilir?

• Aile konutunda oturan eş: Genellikle tapu malik(i) olmayan (veya malikin rızasıyla olmayan) eş açar.
• Malik olan eş: Kendi üzerine kayıtlı taşınmaz için de talepte bulunabilir.
• Bazen ortak malik değilse: Kimi durumlarda (örneğin, mal sahibi kim ise ve diğeri evli eş ise) şerh isteyenin bizzat aile konutunda yaşıyor olması gerekir.

4. Aile Konutu Şerhi Konulması Davası Şartları Nelerdir?

• Evli olmak: Eşler arasında yasal olarak geçerli bir evlilik bulunmalı.
• Taşınmazın konut olması: Evin fiilen aile tarafından “aile konutu” olarak kullanılması gerekir.

Birden fazla konut varsa, şerh sadece fiilen aile hayatının sürdüğü konut için konur.

• Tapuda kayıtlı taşınmaz olmalı.
• Malikin izni yoksa: Mal sahibi olmayan eş, diğer eşin rızası olmadan şerh talebinde bulunabilir.

Rıza varsa, doğrudan tapu müdürlüğüne başvurulabilir.

• Gerekli Belgeler: Evlilik cüzdanı, adres kayıt belgesi, nüfus kayıt örneği, taşınmazın tapu bilgileri gereklidir.

5. Aile Konutu Şerhi Konulması Davası Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

• Görevli Mahkeme: Aile Mahkemesi (Aile mahkemesi olmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla görevlidir.)
• Yetkili Mahkeme: Taşınmazın bulunduğu yer (il veya ilçe) aile mahkemesi yetkilidir.

6. Aile Konutu Şerhi Konulması Davası Açmanın Masrafı (2026 yılı için yaklaşık dava masrafı)

• Dava açma harcı: 500-2.000 TL arası
• Dosya ve tebligat gider avansı: 500-2.000 TL arası
• (Bilirkişi, keşif vs. gerekirse fazladan çıkabilir ama çoğunlukla evrak üzerinden karar verilir.)
• Direkt tapu müdürlüğüne başvurulursa (malikin izniyle): Sadece işlem harcı alınır, dava açmaya gerek kalmaz.
• Avukatla açılırsa: Avukat vekalet ücreti eklenir (bu, avukatla yapılacak anlaşmaya göre değişiklik gösterecektir).
• Masraflar şehirlere ve mahkeme uygulamasına göre kısmen değişiklik gösterebilir.

7. Aile Konutu Şerhi Konulması Davası ile ilgili Diğer Ek Bilgiler ve Tavsiyeler

• Aile konutu şerhi başvurusu için malik eşin rızası varsa tapuya doğrudan başvuru kolay ve masrafsızdır; malik rıza göstermezse aile mahkemesine dava açılır.
• Şerh konulmazsa, malik eş konutu satarsa, mağdur eşin üçüncü kişilerle uğraşması zorlaşabilir.
• Şerh konulduktan sonra, tapuda “aile konutu” şerhi görünür ve taşınmaz üzerinde tasarruflar kısıtlanır.

Özet Olarak;

Aile konutu şerhi davası, aileyi ortak konutun tek taraflı devrine ve hak kaybına karşı korumak için açılır. Dava genellikle aile konutunda oturan eşçe (malik olmayan) açılır. Aile mahkemesi, taşınmazın olduğu yerde açılır. Başvuru koşulu: Evli olmak, taşınmazın aile konutu olarak kullanılması. Güncel masrafı: Ortalama 1.000-4.000 TL arasıdır.

Genel Bilgilendirme:

Bu anlatım genel bilgilendirme niteliğindedir. Somut olayınıza ilişkin detay ve belge varsa belirtirseniz daha ayrıntılı yönlendirme yapılabilir. Hak kaybı yaşamamak için başvuru öncesinde mutlaka Aile Hukuku alanında uzmanlaşmış bir avukata danışmanız önerilir.

“Aile Konutu Şerhi Konulması Davası” için genel ve sade bir dilekçe örneği aşağıdaki gibidir.

Aile Konutu Şerhi Konulması Davası Dilekçe Örneği 2026

………… AİLE MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ’NE

DAVACI :

Ad Soyad, T.C. Kimlik No, Adres

DAVALI :

Ad Soyad (Tapu malik eş – genellikle diğer eş), T.C. Kimlik No, Adres

KONU :

Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi uyarınca aile konutu şerhinin konulması talebinden ibarettir.

AÇIKLAMALAR :

1. Davalı ile …/…/…. tarihinden beri evliyim.
2. Evlilik birliği içerisinde fiilen ikamet ettiğimiz ve ortak hayatımızı sürdürdüğümüz taşınmaz, ………… ili, ………… ilçesi, ………… Mahallesi, ………… Ada, ………… Parsel, ………… Blok, ………… No’da kayıtlı bulunan konuttur.
3. Söz konusu taşınmaz tapuda davalı eş adına kayıtlıdır.
4. Taşınmaz, aile konutu olarak kullanılmakta olup, burada çocuklarımızla birlikte yaşamaktayız.
5. Aile konutu şerhinin tapuya işlenmemesi halinde, davalı eşin ortak rızam olmadan taşınmazı üçüncü kişilere devretmesi, ipotek ettirmesi veya başka şekilde tasarrufta bulunması olasıdır. Bu durum hem benim hem de çocuklarımızın mağduriyetine neden olabilir.
6. Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi gereğince, aile konutu niteliği taşıyan taşınmaz üzerine “aile konutu” şerhi konulmasını sayın mahkemeden talep etme gereği doğmuştur.

DELİLLER :

• Nüfus kayıt örneği
• Evlilik cüzdanı
• Taşınmazın tapu kaydı
• Yerleşim yeri belgesi
• Tanık beyanları (gerekirse)
• Her türlü yasal delil

HUKUKİ SEBEPLER:

Türk Medeni Kanunu m.194 ve ilgili sair mevzuat.

SONUÇ VE TALEP:

Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1. ………… ili, ………… ilçesi, ………… Mahallesi, ………… Ada, ………… Parsel, ………… Blok, ………… No’da tapuda kayıtlı ve aile konutumuz olarak kullanılan taşınmaz üzerine “aile konutu şerhi” konulmasına,
2. Yargılama giderlerinin davalıya yükletilmesine

karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.

Tarih: …/…/2026

Davacı

(Ad Soyad – İmza)

Son Söz;

• Dilekçenizi doldururken mutlaka taşınmazın tapu bilgilerini ve fiili aile konutu olarak kullanıldığını ispatlayacak belgeleri eklemeyi unutmayınız.
• Özellikle tapuda aile konutu olarak şerh istenen evin adresini eksiksiz belirtmek önemlidir.
• Şerh konduktan sonra, taşınmaz tek başına malik tarafından satılamaz veya ipotek edilemez.
• Dilekçe örneği genel bilgilendirme amaçlı olup, halihazırdaki internet üzerinde paylaşılan dilekçelerden herhangi bir farkı bulunmamaktadır. Bu sebeple özel durumunuza göre mutlaka Aile ve Gayrimenkul Hukukunda Uzman bir avukata danışmanız hak kayıplarının önüne geçecektir.

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özelliklerine göre hukukî değerlendirme değişebilir.

Sıkça Sorulan Sorular