Kira Tespit Davası Avukatı: Görevi ve Ücretleri 2026

ilkercebeci — Fri, 28 Aug 2026 11:19:36 +0000

.hukuk-makalesi { --hm-ink: #172334; --hm-muted: #586576; --hm-navy: #102d46; --hm-blue: #225f82; --hm-teal: #0d756f; --hm-gold: #aa741d; --hm-red: #9e3e3e; --hm-soft: #f3f6f8; --hm-soft-teal: #edf7f5; --hm-soft-gold: #fff7e8; --hm-soft-red: #fff1f0; --hm-line: #d7e0e6; --hm-white: #ffffff; color: var(--hm-ink); font: inherit; line-height: 1.72; max-width: 100%; overflow-wrap: anywhere; } .hukuk-makalesi *, .hukuk-makalesi *::before, .hukuk-makalesi *::after { box-sizing: border-box; } .hukuk-makalesi h2, .hukuk-makalesi h3, .hukuk-makalesi h4 { color: var(--hm-navy); line-height: 1.27; scroll-margin-top: 6rem; } .hukuk-makalesi h2 { margin: 3rem 0 1rem; font-size: clamp(1.55rem, 3vw, 2.08rem); letter-spacing: -.015em; } .hukuk-makalesi h3 { margin: 2rem 0 .75rem; font-size: clamp(1.2rem, 2.3vw, 1.48rem); } .hukuk-makalesi h4 { margin: 1.4rem 0 .55rem; font-size: 1.08rem; } .hukuk-makalesi p { margin: 0 0 1rem; } .hukuk-makalesi ul, .hukuk-makalesi ol { margin: .65rem 0 1.2rem; padding-left: 1.35rem; } .hukuk-makalesi li { margin: .43rem 0; } .hukuk-makalesi a { color: var(--hm-blue); text-decoration-thickness: .08em; text-underline-offset: .16em; } .hukuk-makalesi a:hover, .hukuk-makalesi a:focus-visible { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi :focus-visible { outline: 3px solid rgba(13,117,111,.34); outline-offset: 3px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { position: relative; overflow: hidden; margin: 0 0 2rem; padding: clamp(1.4rem, 4vw, 2.7rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 22px; background: linear-gradient(135deg, #f8fafc 0%, #edf6f5 58%, #fff7e9 100%); box-shadow: 0 14px 38px rgba(16,45,70,.09); isolation: isolate; } .hukuk-makalesi .hm-hero::after { content: ""; position: absolute; z-index: -1; right: -65px; bottom: -95px; width: 230px; aspect-ratio: 1; border: 38px solid rgba(34,95,130,.07); border-radius: 50%; pointer-events: none; } .hukuk-makalesi .hm-kicker { margin: 0 0 .55rem !important; color: var(--hm-teal); font-size: .82rem; font-weight: 850; letter-spacing: .08em; text-transform: uppercase; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { margin: 0 0 .85rem !important; max-width: 29ch; color: var(--hm-navy); font-size: clamp(1.68rem, 4vw, 2.72rem); font-weight: 860; line-height: 1.14; letter-spacing: -.025em; } .hukuk-makalesi .hm-lead { margin: 0 !important; max-width: 84ch; font-size: clamp(1.06rem, 2.1vw, 1.24rem); } .hukuk-makalesi .hm-chips { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: .55rem; margin: 1.2rem 0 0 !important; padding: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { margin: 0; padding: .44rem .74rem; border: 1px solid rgba(16,45,70,.16); border-radius: 999px; background: rgba(255,255,255,.82); color: var(--hm-navy); font-size: .88rem; font-weight: 760; } .hukuk-makalesi .hm-facts { display: grid; grid-template-columns: repeat(4, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.25rem 0 2rem; } .hukuk-makalesi .hm-card { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 24px rgba(16,45,70,.055); } .hukuk-makalesi .hm-card strong { display: block; margin-bottom: .35rem; color: var(--hm-navy); font-size: 1.02rem; } .hukuk-makalesi .hm-card p { margin: 0; color: var(--hm-muted); font-size: .94rem; } .hukuk-makalesi .hm-card--teal { border-top: 4px solid var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-card--blue { border-top: 4px solid var(--hm-blue); } .hukuk-makalesi .hm-card--gold { border-top: 4px solid var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-card--red { border-top: 4px solid var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-toc { margin: 1.5rem 0 2.35rem; padding: clamp(1rem, 3vw, 1.5rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-soft); } .hukuk-makalesi .hm-toc > strong { display: block; margin-bottom: .65rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 2; column-gap: 2.1rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc li { break-inside: avoid; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc a { display: inline-flex; align-items: center; min-height: 44px; padding: .25rem 0; } .hukuk-makalesi .hm-answer { margin: .35rem 0 1.2rem; padding: 1rem 1.1rem; border-left: 5px solid var(--hm-teal); border-radius: 0 12px 12px 0; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-answer p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-note p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-warning p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-critical p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { margin: 1.25rem 0; padding: 1rem 1.1rem; border-radius: 14px; } .hukuk-makalesi .hm-note { border: 1px solid #b9dad6; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-warning { border: 1px solid #e7cb98; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-critical { border: 1px solid #dfb2ae; background: var(--hm-soft-red); } .hukuk-makalesi .hm-note > strong, .hukuk-makalesi .hm-warning > strong, .hukuk-makalesi .hm-critical > strong { display: block; margin-bottom: .3rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { max-width: 100%; margin: 1.3rem 0 2rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 7px 22px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table { width: 100%; margin: 0; border: 0; border-collapse: collapse; table-layout: fixed; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { padding: .9rem 1rem; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-weight: 850; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th, .hukuk-makalesi .hm-table td { padding: .86rem .9rem; border: 0; border-bottom: 1px solid var(--hm-line); vertical-align: top; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th { background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-size: .92rem; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { background: #f9fbfc; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:last-child td { border-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { color: var(--hm-navy); font-weight: 770; } .hukuk-makalesi .hm-col-18 { width: 18%; } .hukuk-makalesi .hm-col-20 { width: 20%; } .hukuk-makalesi .hm-col-24 { width: 24%; } .hukuk-makalesi .hm-two-col { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.2rem 0 1.7rem; } .hukuk-makalesi .hm-panel { min-width: 0; padding: 1.15rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 22px rgba(16,45,70,.045); } .hukuk-makalesi .hm-panel h3 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-panel p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-pill { display: inline-block; margin-bottom: .5rem; padding: .26rem .58rem; border-radius: 999px; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-size: .78rem; font-weight: 820; letter-spacing: .03em; } .hukuk-makalesi .hm-steps { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .82rem; margin: 1rem 0 1.6rem; padding: 0 !important; list-style: none; counter-reset: hm-step; } .hukuk-makalesi .hm-steps li { position: relative; min-height: 110px; margin: 0; padding: 1rem 1rem 1rem 3.75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-steps li::before { counter-increment: hm-step; content: counter(hm-step); position: absolute; top: 1rem; left: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 2.1rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-weight: 850; } .hukuk-makalesi .hm-steps strong { display: block; margin-bottom: .28rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { display: grid; grid-template-columns: repeat(5, minmax(0,1fr)); gap: .68rem; margin: 1.25rem 0 .75rem; } .hukuk-makalesi .hm-time { position: relative; min-height: 145px; padding: .9rem .72rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); text-align: center; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { content: ""; position: absolute; top: 31px; right: -.69rem; width: .69rem; height: 2px; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-time b { display: grid; place-items: center; width: 2.08rem; aspect-ratio: 1; margin: 0 auto .52rem; border-radius: 50%; background: var(--hm-blue); color: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-time span { display: block; color: var(--hm-muted); font-size: .84rem; line-height: 1.38; } .hukuk-makalesi .hm-time--critical { border-color: #e1bf7b; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-time--critical b { background: var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-checklist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li::before { content: "✓"; position: absolute; left: 0; color: var(--hm-teal); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li::before { content: "×"; position: absolute; left: .12rem; color: var(--hm-red); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-myths { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .85rem; margin: 1.1rem 0 1.6rem; } .hukuk-makalesi .hm-myth { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 15px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-myth b { display: block; margin-bottom: .38rem; color: var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-myth p { margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-myth p strong { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-faq details { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-faq summary { position: relative; display: flex; align-items: center; min-height: 56px; padding: .9rem 3.2rem .9rem 1.1rem; color: var(--hm-navy); cursor: pointer; font-weight: 810; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::-webkit-details-marker { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::after { content: "+"; position: absolute; top: 50%; right: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 1.9rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-blue); font-size: 1.25rem; transform: translateY(-50%); } .hukuk-makalesi .hm-faq details[open] summary::after { content: "−"; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer { padding: 0 1.1rem 1rem; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-source-list { font-size: .93rem; } .hukuk-makalesi .hm-source-list li { margin-bottom: .72rem; } .hukuk-makalesi .hm-cta { margin: 2rem 0 0; padding: clamp(1.15rem,3vw,1.6rem); border: 1px solid #b9d8d4; border-radius: 18px; background: linear-gradient(135deg, var(--hm-soft-teal), #f8fbfc); } .hukuk-makalesi .hm-cta h2 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-button { display: inline-flex; align-items: center; justify-content: center; min-height: 46px; margin-top: .25rem; padding: .7rem 1rem; border-radius: 10px; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white) !important; font-weight: 810; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-button:hover, .hukuk-makalesi .hm-button:focus-visible { background: var(--hm-teal); color: var(--hm-white) !important; } .hukuk-makalesi .hm-small { color: var(--hm-muted); font-size: .9rem; } .hukuk-makalesi .hm-divider { height: 1px; margin: 2rem 0; border: 0; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-footer { margin-top: 2rem; padding-top: 1rem; border-top: 1px solid var(--hm-line); } @media (max-width: 980px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: repeat(3, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: none; } } @media (max-width: 768px) { .hukuk-makalesi { font-size: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { border-radius: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { max-width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-facts, .hukuk-makalesi .hm-two-col, .hukuk-makalesi .hm-steps, .hukuk-makalesi .hm-myths { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 1; } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-time { min-height: 0; padding: .84rem .82rem .84rem 3.65rem; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-time b { position: absolute; top: .79rem; left: .82rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { top: auto; right: auto; bottom: -.69rem; left: 1.86rem; width: 2px; height: .69rem; } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: block; } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { border: 0; border-radius: 0; box-shadow: none; background: transparent; } .hukuk-makalesi .hm-table, .hukuk-makalesi .hm-table tbody, .hukuk-makalesi .hm-table tr, .hukuk-makalesi .hm-table td { display: block; width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-table { table-layout: auto; } .hukuk-makalesi .hm-table thead { position: absolute; width: 1px; height: 1px; overflow: hidden; clip: rect(0 0 0 0); white-space: nowrap; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { display: block; margin-bottom: .75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 12px; } .hukuk-makalesi .hm-table tr { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 6px 18px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { display: grid; grid-template-columns: minmax(7.8rem,40%) minmax(0,1fr); gap: .72rem; padding: .76rem .82rem; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-table td::before { content: attr(data-label); color: var(--hm-navy); font-weight: 820; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { background: var(--hm-soft); } } @media (max-width: 480px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { grid-template-columns: 1fr; gap: .2rem; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { width: 100%; border-radius: 10px; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { padding-left: .9rem; padding-right: .9rem; } } @media (prefers-reduced-motion: reduce) { .hukuk-makalesi * { scroll-behavior: auto !important; transition: none !important; } } @media print { .hukuk-makalesi { color: #000; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-table-wrap, .hukuk-makalesi .hm-cta { box-shadow: none; } .hukuk-makalesi .hm-toc, .hukuk-makalesi .hm-button { display: none; } .hukuk-makalesi a { color: inherit; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq details { break-inside: avoid; } .hukuk-makalesi .hm-faq details > * { display: block; } }

28 Ağustos 2026 itibarıyla güncel · Hukuki hizmet rehberi

Kira Tespit Davası Avukatı Ne Yapar? Süreç, Ücret ve Avukatlık Hizmeti

Kira tespit davası avukatı; doğru kira dönemini, talep veya savunma stratejisini, arabuluculuk tutanağını, emsal delilleri ve bilirkişi raporunu bir bütün olarak yönetir. Avukatla temsil zorunlu değildir. Ancak yanlış dönem, eksik taraf, ölçüsüz talep veya süresinde ileri sürülmeyen itiraz önemli gider ve hak kaybı riskleri doğurabilir.

HMK m. 71
TBK m. 344-345
Zorunlu arabuluculuk
Ev sahibi stratejisi
Kiracı savunması
Emsal kira
Bilirkişi raporu
Ücret ve masraflar

Hazırlayan: Avukat & Uzman Arabulucu İlker Cebeci · Son güncelleme: 28 Ağustos 2026

Avukat zorunlu değildir

Taraf, dava ehliyetine sahipse HMK m. 71 uyarınca dosyasını kendisi açıp takip edebilir.

Arabuluculuk dava şartıdır

1 Eylül 2023’ten beri kira bedelinin tespiti uyuşmazlığında dava öncesi arabuluculuğa başvurulur.

Talep baştan kurulmalıdır

Dönem, aylık bedel ve net–brüt kapsamı açık yazılmalı; sonradan artırma olanağına güvenilmemelidir.

Sonuç garantisi verilemez

Mahkeme; sözleşme, TÜFE, taşınmazın durumu, gerçek emsaller ve hakkaniyeti birlikte değerlendirir.

“Kira tespit davası avukatı” kanunda tanımlanmış ayrı bir uzmanlık unvanı değildir. İfade, kira bedelinin tespiti uyuşmazlıklarını düzenli biçimde takip eden ve bu alanda uygulama deneyimi bulunan avukatı anlatmak için kullanılır. Bir avukatın hizmet kalitesi yalnız kullandığı unvanla değil; dosyayı nasıl analiz ettiği, riskleri nasıl açıkladığı ve delilleri hangi yöntemle geliştirdiğiyle değerlendirilmelidir.

Bu yazı avukatlık hizmetine odaklanır. Davanın beş yıllık dönem, TÜFE, ihtar ve geçmişe etkisi gibi maddi hukuk koşullarının ayrıntılı açıklaması için kira tespit davası rehberini inceleyebilirsiniz.

Kira tespit davası avukatı ne yapar?

Kira tespit davası avukatı, sözleşme ve kira dönemini inceler; uygun hukuki hedefi belirler; ihtar ve arabuluculuk zamanlamasını planlar; talep veya savunma dilekçesini hazırlar; emsal sözleşmeleri değerlendirir; keşif ve bilirkişi raporunu denetler; duruşma, kanun yolu ve karar sonrası uygulama aşamalarında tarafı temsil eder.

Hukuki hizmet yalnız dava dilekçesi yazmaktan ibaret değildir. Bir kira tespiti dosyasında uyuşmazlığın sonucu; çoğu zaman davanın açılmasından aylar önce yapılan dönem hesabına, gönderilen yazılı bildirimin içeriğine, arabuluculukta tutanağa geçirilen talebe ve emsallerin niteliklerine bağlıdır.

Avukat öncelikle müvekkilin hedefini hukuken uygulanabilir bir talebe çevirir. Ev sahibi yüksek bir bedel belirlenmesini; kiracı ise piyasa ilanlarına dayanan ölçüsüz artışın reddini isteyebilir. Her iki durumda da “piyasa bu kadar” demek yeterli değildir. Taşınmazın boş olarak yeniden kiralanma değeri, mevcut kira ilişkisinin süresi, sözleşme hükümleri, TÜFE sınırlaması, taşınmazın özellikleri ve gerçek emsal sözleşmeler birlikte değerlendirilir.

Avukat ayrıca müvekkilin aleyhine olan ihtimalleri de açıklar. Talebin kısmen reddi hâlinde karşı vekâlet ücreti, bilirkişi ve keşif giderleri, kararın hangi dönemden sonuç doğuracağı, istinaf süreci ve geçmiş dönem farklarının tahsili bu riskler arasındadır. Mesleki hizmetin amacı sonuç vaadi vermek değil, belirsizliği yönetilebilir hâle getirmektir.

Kira tespit davasında avukat tutmak zorunlu mudur?

Hayır. HMK m. 71 uyarınca dava ehliyeti bulunan kişi, davasını kendisi açabilir ve takip edebilir. Bununla birlikte avukatsız takip; yanlış taraf, yanlış dönem, eksik dava şartı, ölçüsüz talep, delil ve bilirkişi itiraz sürelerinin kaçırılması gibi usulî ve mali riskleri tarafın doğrudan üstlenmesi anlamına gelir.

Mahkeme, avukatsız hareket eden tarafa genel hukuki bilgi veren bir danışman gibi davranmaz. Hâkim davayı aydınlatmak için açıklama isteyebilir; ancak tarafın yerine talep kuramaz, eksik delil stratejisini geliştiremez veya karşı tarafın iddialarına cevap veremez. Yargılamada taraflarca getirilme ve taleple bağlılık ilkeleri uygulanır.

Avukatla temsil zorunlu olmadığı için kişi arabuluculuk görüşmesine de bizzat katılabilir. Fakat anlaşma seçeneklerinin geçmiş ve gelecek dönemlere etkisi, bedelin net veya brüt oluşu, artış hükmü, ortak giderler ve takip edilecek fark alacağı açıkça yazılmadığında yeni bir uyuşmazlık çıkabilir. Bu nedenle karar, yalnız “dilekçe yazabilir miyim?” sorusuyla değil, dosyanın risk ve ekonomik büyüklüğüyle verilmelidir.

Kira tespit avukatına ne zaman başvurulmalıdır?

En sağlıklı zaman, hedeflenen yeni kira döneminden önceki hukuki takvimin planlanabildiği dönemdir. TBK m. 345’teki yazılı bildirim ve dava zamanlaması, kararın yeni dönemin başından itibaren etkili olup olmayacağını değiştirebilir. Dava açıldıktan sonra da avukata başvurulabilir; ancak geçmişte kaçırılan bazı fırsatlar sonradan tamamen giderilemeyebilir.

TBK m. 345 kira bedelinin tespiti davasının her zaman açılabileceğini söyler. Fakat kararın yeni kira döneminin başından itibaren uygulanması için davanın veya yazılı bildirimin belirli zamanda yapılması gerekir. Bu süre, dava açma hakkını ortadan kaldıran genel bir hak düşürücü süre değil; hükmün hangi dönemden sonuç doğuracağını belirleyen bir zamanlama kuralıdır.

1Sözleşme incelemesiBaşlangıç tarihi, artış hükmü ve protokoller belirlenir.

2Dönem planıYeni dönemden en az otuz gün önceki takvim gözetilir.

3ArabuluculukDava şartı yerine getirilir ve çözüm seçenekleri değerlendirilir.

4DavaTalep dönemi, miktarı ve deliller açık biçimde sunulur.

5Rapor ve kararEmsal analizi, bilirkişi itirazı ve kanun yolu yürütülür.

Sözleşmede yeni dönemde kira artışı yapılacağına ilişkin hüküm bulunması, TBK m. 345 bakımından farklı bir geçmişe etki imkânı sağlayabilir. Avukat bu nedenle yalnız sözleşme başlangıç tarihine değil, artış maddesinin içeriğine, daha sonraki protokollere ve tarafların uygulamasına da bakar.

Avukat ilk görüşmede kira tespit dosyasını nasıl analiz eder?

İlk analizde sözleşme zinciri, kiralananın açık kimliği, taraflar, başlangıç ve yenileme tarihleri, mevcut kira bedeli, ödeme kayıtları, artış hükümleri, yazılı bildirimler, arabuluculuk durumu ve emsal kaynakları incelenir. Ardından doğru dava dönemi, istenecek veya savunulacak bedel, delil ihtiyacı ve muhtemel giderler için yazılı bir yol haritası oluşturulur.

Kiraya veren görünen kişi ile tapu maliki her zaman aynı olmayabilir. Mülkiyet devri, miras, paylı mülkiyet, yönetim yetkisi veya şirket temsilinde taraf sıfatı ayrıca değerlendirilir. Kiracı tarafında da sözleşmeyi imzalayan kişi, fiilî kullanıcı, şirket unvan değişikliği ve kefil gibi aktörler birbirinden ayrılır.

Birden fazla kira sözleşmesi veya “yenileme protokolü” bulunuyorsa son belgenin gerçek anlamda yeni bir sözleşme mi, yalnız bedel güncellemesi mi olduğu araştırılır. Yargıtay uygulamasında her protokolün beş yıllık süreyi sıfırladığı kabul edilmez. Belgenin piyasa koşullarında yeni bir kira ilişkisi kurup kurmadığı somut içeriğine göre ele alınır.

İlk dosya analizinde incelenen başlıca veriler
İnceleme alanı	Aranan bilgi	Hukuki etkisi	Olası risk
Sözleşme zinciri	İlk sözleşme, ek protokol, devir ve artış hükümleri	Beş yıllık dönem ve geçmişe etki hesabını belirler	Son protokolü otomatik yeni başlangıç saymak
Taraf sıfatı	Malik, kiraya veren, kiracı, şirket ve mirasçılar	Davanın kime karşı ve kim tarafından açılacağını belirler	Eksik veya yanlış taraf nedeniyle usul sorunu
Talep dönemi	Yeni kira döneminin kesin başlangıç ve bitiş tarihi	Hükmün hangi tarihten uygulanacağını etkiler	Bir dönem geç sonuç doğuran karar
Bedelin niteliği	Aylık/yıllık, net/brüt, KDV ve yan gider kapsamı	Talebin sınırını ve karşılaştırmayı belirler	Hükmün infazında yeni uyuşmazlık
Emsal ve taşınmaz	Gerçek sözleşmeler, konum, alan, nitelik ve kullanım	Bilirkişi değerlemesinin veri temelini oluşturur	İlan fiyatını gerçekleşmiş kira saymak

Kira tespit davasında ev sahibinin avukatı hangi çalışmaları yapar?

Ev sahibinin avukatı; talep hakkını ve doğru kira dönemini saptar, yazılı bildirimi ve arabuluculuğu planlar, istenecek bedeli savunulabilir verilerle kurar, gerçek emsal sözleşmeleri toplar, taşınmazın üstün özelliklerini belgelendirir ve bilirkişi raporundaki eksik karşılaştırmalara süresinde itiraz eder. Amaç ölçüsüz bir rakam değil, hukuken gerekçelendirilebilir bir sonuçtur.

Ev sahibi bakımından en önemli karar, talep edilecek bedelin nasıl belirleneceğidir. Salt internet ilanlarındaki en yüksek rakamın talep edilmesi; reddedilen kısım üzerinden karşı vekâlet ücreti ve gereksiz yargılama gideri riski doğurabilir. Avukat; yakın tarihli gerçekleşmiş kiraları, bağımsız bölümün konum ve kullanım özelliklerini, bina yaşını, metrekaresini, cepheyi, katı, otoparkı, ulaşımı ve sözleşmesel yükümlülükleri karşılaştırır.

Talebin “aylık net kira”, “aylık brüt kira” veya “KDV dâhil/dışında” biçiminde kurulması işyeri dosyalarında özellikle önemlidir. Stopajın veya KDV’nin bulunduğu bir ilişki, yalnız rakamsal karşılaştırmayla anlaşılamaz. Sözleşmedeki ödeme düzeni ve vergi yükümlülüğünün kime ait olduğu incelenmeden emsal bedeller eşit tabana getirilemez.

Ev sahibinin avukatı, kira tespit kararının tahliye kararı olmadığını da açıklar. Amaç sözleşmeyi sona erdirmek değil, devam eden kira ilişkisinde bedeli belirlemektir. Tahliye hedefi varsa koşulları ayrı bir hukuki sebebe dayanmalıdır; kira tespit davası dolaylı baskı aracı olarak kullanılmamalıdır.

Kira tespit davasında kiracının avukatı hangi savunmaları geliştirir?

Kiracının avukatı; talep edilen dönemi ve geçmişe etki koşullarını, sözleşme zincirini, artış maddesini, emsallerin gerçekten karşılaştırılabilir olup olmadığını, taşınmazdaki ayıp ve eksiklikleri, eski kiracı hakkaniyetini ve bilirkişi hesabını inceler. Savunma yalnız düşük bir rakam istemek değil, hatalı varsayımı somut delille göstermektir.

Kiracı, emsal gösterilen taşınmazların daha yeni, daha büyük, eşyalı, tadilatlı, farklı cephede veya farklı kullanım ruhsatında olduğunu ortaya koyabilir. Kiralanandaki nem, ısıtma, asansör, otopark, erişim, yapı güvenliği veya kullanım kısıtları da değerlemeyi etkileyebilir. Bu hususlar fotoğraf, yazışma, yönetim kaydı, teknik rapor ve keşif gözlemiyle desteklenmelidir.

İnternet ilanlarının, pazarlık sonunda gerçekleşen bedeli göstermediği; boş ve hemen kullanıma hazır taşınmazlarla uzun süredir aynı yerde oturan kiracının durumunun aynı olmadığı belirtilir. Yargıtay uygulamasındaki eski kiracı hakkaniyet indiriminin sabit bir kanuni yüzdesi yoktur. Dosyanın koşullarına göre hakkaniyete uygun indirim tartışılır.

Kiracı avukatı, talebin bir kısmının kabul edilme olasılığını da hesaba katar. Savunmanın gerçekçi olmayan biçimde “hiç artış olmasın” üzerine kurulması, uzlaşma imkânını ve yargılama stratejisini zayıflatabilir. Amaç; kanuni sınırlara, gerçek emsallere ve taşınmazın fiilî durumuna uygun bir bedel belirlenmesini sağlamaktır.

Ev sahibi ve kiracı bakımından avukatlık hizmetinin farklılaşması
Başlık	Ev sahibi yönünden	Kiracı yönünden	Ortak amaç
Dönem analizi	Kararın hedeflenen dönem başından uygulanmasını planlamak	Geçmişe etki şartlarının oluşup oluşmadığını denetlemek	Yanlış döneme ilişkin hükmü önlemek
Talep miktarı	Savunulabilir piyasa ve hakkaniyet verisi oluşturmak	Aşırı veya eşitlenmemiş emsalleri ayıklamak	Karşılaştırılabilir veriyle makul bedel
Taşınmaz özellikleri	Değeri artıran konum ve nitelikleri belgelemek	Ayıp, eksiklik ve kullanım kısıtlarını göstermek	Fiilî durumu keşfe taşımak
Bilirkişi raporu	Eksik emsal ve düşük değerleme itirazı	İlan, farklı nitelik ve mükerrer indirim/hesap itirazı	Denetlenebilir ve gerekçeli rapor
Uzlaşma	Tahsil edilebilir ve sürdürülebilir bedel	Öngörülebilir artış ve ödeme planı	Yeni uyuşmazlık üretmeyen açık anlaşma

Kira tespit avukatlığı hangi aşamalardan oluşur?

Hizmet genellikle ön inceleme, dönem ve strateji planı, ihtar veya bildirim, zorunlu arabuluculuk, dava veya cevap dilekçesi, delil toplama, keşif ve bilirkişi incelemesi, rapora itiraz, duruşma, karar, istinaf ve karar sonrası fark alacağı aşamalarından oluşur. Yazılı ücret sözleşmesinde hangi aşamaların kapsama dâhil olduğu açıkça belirlenmelidir.

Çatışma ve taraf kontrolüAvukat, karşı tarafla menfaat çatışması bulunup bulunmadığını ve temsil edilecek kişinin yetkisini inceler.
Sözleşme ve dönem hesabıBaşlangıç, yenileme, artış hükmü, protokoller ve hedeflenen dönem birlikte değerlendirilir.
Risk ve hedef raporuTalep veya savunma aralığı, delil ihtiyacı, muhtemel gider ve zamanlama müvekkile açıklanır.
Bildirim ve arabuluculukYazılı bildirimin geçmişe etki bakımından rolü planlanır; dava şartı arabuluculuk yürütülür.
Dilekçe ve delil sunumuTalep miktarı, dönem, net–brüt kapsam, vakıalar ve deliller açık ve tutarlı biçimde sunulur.
Keşif ve bilirkişiTaşınmazın özellikleri yerinde gösterilir; emsallerin karşılaştırılabilirliği denetlenir.
Rapor itirazı ve duruşmaHesap, emsal, hakkaniyet ve taleple bağlılık sorunları süresinde mahkemeye bildirilir.
Karar ve sonrasıGerekçe, ücret ve giderler incelenir; kanun yolu veya fark alacağının tahsili için ayrı plan yapılır.

Aşama, avukatın somut işi ve önlenen başlıca risk
Aşama	Somut çalışma	Teslim veya çıktı	Önlenen risk
Ön danışma	Belge ve kronoloji incelemesi	Hukuki seçenek ve risk özeti	Yanlış dava türü veya erken başvuru
Arabuluculuk	Talep aralığı, müzakere ve tutanak denetimi	Anlaşma belgesi veya son tutanak	Eksik dava şartı veya belirsiz uzlaşma
Dilekçeler	Dönem, miktar, hukuki sebep ve delil kurulumu	Dava/cevap ve delil dilekçeleri	Talep aşımı, eksik vakıa ve ispat sorunu
Bilirkişi	Emsal matrisi ve rapor kontrolü	Gerekçeli itiraz veya ek rapor talebi	Farklı taşınmazların eşit kabulü
Karar sonrası	Kararın dönem, gider ve kanun yolu analizi	İstinaf/tahsil yol haritası	Yanlış fark hesabı veya süre kaybı

Kira tespit davasında arabuluculukta avukatın rolü nedir?

1 Eylül 2023’ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan tespit uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Avukat; başvurunun taraflarını ve talep kapsamını kontrol eder, müzakere stratejisini hazırlar, tekliflerin mali etkisini hesaplar ve anlaşma veya son tutanak metninin ileride yeni uyuşmazlık doğurmayacak açıklıkta olmasını sağlar.

7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Kanun’a eklenen m. 18/B, ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin özel istisna dışında kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkları dava şartı arabuluculuk kapsamına aldı. Kira bedelinin tespiti bu kapsam içindedir.

Taraf görüşmeye bizzat katılabilir. Avukat aracılığıyla katılımda vekâletnamede arabuluculuğa ilişkin özel yetki bulunmalıdır. Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı da tarafların şahsen veya avukatları aracılığıyla katılabileceğini, avukatın vekâletnamesinde özel yetki aranacağını açıklar.

İyi hazırlanmış bir anlaşmada en az şu konular açık olmalıdır: yeni aylık bedel, bedelin net veya brüt niteliği, KDV/stopaj ve ortak giderlerin durumu, uygulanacağı tarih, geçmiş dönem farklarının tutarı ve ödeme planı, gelecekteki artış yöntemi, yargılama veya takip yapılmışsa giderler ve anlaşmaya aykırılığın sonucu.

Dava talebi veya kiracı savunması nasıl kurulmalıdır?

Dava talebinde kiralanan, hedeflenen kira dönemi, mevcut bedel, istenen aylık veya yıllık bedel ve bu bedelin net–brüt niteliği açıkça gösterilmelidir. Savunmada ise süre ve geçmişe etki itirazları, sözleşme hükümleri, karşılaştırılamayan emsaller, taşınmazın eksikleri ve hakkaniyet unsurları somutlaştırılmalıdır. Her iki taraf da delillerini vakıalarla eşleştirmelidir.

Kira bedelinin tespiti talebi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun uygulamasında bölünemez niteliktedir. Fazlaya ilişkin hak saklı tutularak düşük bir bedel yazıp bilirkişi raporundan sonra talebi artırmaya güvenmek ciddi risk taşır. İstenecek bedel dava başında dikkatle belirlenmelidir. Hâkim taleple bağlıdır; talep edilenden daha yüksek bir bedel belirleyemez.

Bu durum, en yüksek tahmini rakamın yazılması gerektiği anlamına gelmez. Aşırı talebin reddedilen kısmı, karşı vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin paylaştırılması bakımından aleyhe sonuç yaratabilir. Avukat gerçek emsaller, taşınmazın özellikleri ve güncel yargı uygulaması üzerinden savunulabilir bir aralık oluşturur.

Kiracı savunmasında yalnız “ödeyemem” veya “artış çok yüksek” denilmesi hukuki değerleme için yeterli değildir. Kira tespiti sosyal ve ekonomik koşullardan bağımsız değildir; fakat mahkeme somut taşınmaz ve emsal üzerinden karar verir. Savunma, emsalin konumu, büyüklüğü, kullanım türü, kira tarihi ve sözleşme koşullarındaki farkları görünür kılmalıdır.

Avukat emsal kira ve bilirkişi raporunu nasıl denetler?

Avukat; emsallerin gerçek kira sözleşmesine dayanıp dayanmadığını, tarihini, konumunu, metrekaresini, katını, cephesini, kullanım türünü, tadilat ve eşya durumunu, ödeme ve vergi koşullarını karşılaştırır. Bilirkişi raporunda bu farkların somutlaştırılmasını, boş olarak kiraya verilebilecek bedelin ve eski kiracı hakkaniyetinin ayrı ve denetlenebilir biçimde açıklanmasını ister.

İnternet ilanı, kiraya verenin istediği bedeli gösterir; sözleşmenin o rakamdan kurulduğunu kanıtlamaz. Bununla birlikte piyasa eğilimini gösteren yardımcı veri olabilir. Daha güçlü emsal, yakın tarihte ve benzer koşullarda gerçekten kurulmuş kira sözleşmesidir. Avukat, müvekkilin elindeki emsalleri mahkemeye sunar ve gerekirse ilgili kurum, site yönetimi veya üçüncü kişilerden kayıtların getirtilmesini talep eder.

Keşif sırasında taşınmazın yalnız metrekaresi değil, fiilî durumu da görülmelidir. Fotoğraflar, planlar, ruhsat veya yapı kayıtları, ortak alanlar, ulaşım ve ticari görünürlük gibi unsurlar dosyaya göre önem kazanır. Avukat keşifte bilirkişi yerine değer biçmez; heyetin incelemesi gereken maddi olguları gösterir ve eksik incelemeyi tutanağa geçirtir.

Rapor geldikten sonra matematiksel hesap, kullanılan TÜFE verisi, emsal tarihleri, net–brüt eşitlemesi, alan düzeltmeleri, taşınmazın boş kiralanma değeri ve hakkaniyet indirimi kontrol edilir. İtiraz “raporu kabul etmiyoruz” biçiminde genel bırakılmamalı; hangi veri veya yöntemin neden hatalı olduğu açıklanmalıdır.

Emsal ve bilirkişi raporu denetim matrisi
Kontrol konusu	Güçlü veri	Zayıf veya riskli veri	Avukatın denetimi
Gerçekleşme	İmzalı ve doğrulanabilir kira sözleşmesi	Tek başına internet ilan fiyatı	Sözleşme tarihini ve fiilî ödemeyi karşılaştırır
Konum	Aynı bina, site, sokak veya yakın mikro bölge	İlçe ortalaması veya uzak mahalle	Ulaşım, cephe ve ticari hareket farkını gösterir
Nitelik	Benzer alan, kat, yaş, kullanım ve donanım	Eşyalı–eşyasız veya konut–işyeri karışıklığı	Düzeltme katsayısının gerekçesini sorgular
Bedel tabanı	Net/brüt, KDV, stopaj ve giderleri açıklanmış bedel	Kapsamı belirsiz tek rakam	Emsalleri aynı ekonomik tabana getirir
Hakkaniyet	Boş kira değeri ve eski kiracı etkisinin ayrı açıklanması	Gerekçesiz sabit yüzde	İndirimin somut olaya göre gerekçelendirilmesini ister

Kira tespit davasında görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Kira ilişkisinden doğan kira bedelinin tespiti davasında görevli mahkeme, dava değerine bakılmaksızın Sulh Hukuk Mahkemesidir. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri mahkemesi ile sözleşmenin ifa yeri mahkemesi gündeme gelebilir. Kiralananın bulunduğu yer çoğu dosyada kira ödeme ve kullanım ilişkisi nedeniyle yetkili yerle örtüşse de somut sözleşme ayrıca incelenmelidir.

Görev kuralı HMK m. 4 hükmüne dayanır. Yetki incelemesinde HMK m. 6’daki genel yetki ile sözleşmeden doğan davalar için m. 10 birlikte değerlendirilir. Tarafların tacir veya kamu tüzel kişisi olup olmadığı ve geçerli bir yetki sözleşmesinin bulunup bulunmadığı da işyeri kiralarında önem kazanabilir.

Avukatın kiralananın bulunduğu ilde kayıtlı olması zorunlu değildir. Baroya kayıtlı avukat, vekâletnameyle Türkiye’deki mahkemelerde işlem yapabilir; UYAP üzerinden dilekçe ve belge sunabilir. Bununla birlikte keşif, yerel emsal bilgisi, yüz yüze görüşme ve hizmet maliyeti bakımından dosyanın bulunduğu yerdeki çalışma düzeni avukatla önceden konuşulmalıdır.

Kira tespit davası avukatına nasıl vekâletname verilir?

Dava takibi için kural olarak noter tarafından düzenlenen veya onaylanan avukatlık vekâletnamesi kullanılır. Avukat, vekâletname örneğini dosyaya sunar. Arabuluculukta vekil olarak temsil için arabuluculuğa ilişkin özel yetki bulunmalıdır. Şirketler, mirasçılar, paylı malik veya temsilci aracılığıyla işlem yapan kişilerde ayrıca temsil ve imza yetkisi belgeleri incelenir.

HMK m. 76, avukatın noter tarafından onaylanan veya düzenlenen vekâletname aslını ya da onaylı örneğini sunmasını düzenler. Genel dava vekâletnamesi, olağan yargılama işlemlerini kapsar. Sulh, feragat, kabul, ibra ve alternatif uyuşmazlık çözümüne ilişkin bazı işlemler özel yetki gerektirir.

Taşınmazın birden fazla maliki varsa kimin müvekkil olduğu, talebin paylı mülkiyet bakımından nasıl ileri sürüleceği ve kiraya veren sıfatı ayrıca değerlendirilir. Maliklerden birinin diğerleri adına vekâlet vermeden işlem yapabileceği varsayılmamalıdır. Miras hâlinde veraset ilamı ve mirasçıların hukuki konumu; şirketlerde güncel ticaret sicili ve imza yetkisi dosyaya eklenir.

Kira tespit davası avukatlık ücreti nasıl belirlenir?

Avukatlık ücreti; dosyanın kapsamı, talep değeri, sözleşme ve taraf sayısı, arabuluculuk, keşif, bilirkişi, duruşma, kanun yolu ve karar sonrası tahsil hizmetlerine göre avukat ile müvekkil arasında yazılı sözleşmeyle belirlenir. Ücret, Avukatlık Kanunu ve yürürlükteki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin altında kararlaştırılamaz; tek bir resmî sabit piyasa fiyatı yoktur.

Avukatlık Kanunu m. 164, avukatlık ücretini hukuki yardımın karşılığı olan meblağ veya değer olarak tanımlar. Sözleşme belirli bir tutar, kanuni sınırlar içinde dava değerinin belli oranı veya bunların birleşimi üzerinden kurulabilir. Uyuşmazlık konusu mal veya hakkın aynen avukata bırakılması kararlaştırılamaz.

28 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlükte bulunan 2025–2026 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi asgari sınırları düzenler. Ancak tarifedeki Sulh Hukuk Mahkemesi maktu tutarını her kira tespit dosyasına doğrudan uygulamak doğru değildir; para ile değerlendirilebilen uyuşmazlıklarda nispi tarife ve özel hesap ilkeleri gündeme gelir. Somut ücret, dosya ve sözleşme üzerinden açıklanmalıdır.

Avukatlık ücreti dışındaki harç ve giderler çoğunlukla müvekkile aittir. Arabuluculuk sonrası dava açılması, tebligat, bilirkişi ve keşif gibi giderler için mahkemeye avans yatırılır. Yargılama uzadıkça ek gider talep edilebilir. İstinaf, temyiz, icra takibi veya ayrı fark alacağı davasının ilk sözleşmeye dâhil olup olmadığı yazılı metinden kontrol edilmelidir.

Kira tespit dosyasındaki ücret ve giderlerin ayrımı
Kalem	Kime/kuruma ödenir?	Nasıl belirlenir?	Dikkat edilmesi gereken
Sözleşmesel avukatlık ücreti	Müvekkilin kendi avukatına	Yazılı sözleşme ve AAÜT alt sınırı	Arabuluculuk, istinaf ve tahsil kapsamı açık olmalı
Karşı vekâlet ücreti	Mahkemece haklı çıkan taraf lehine; kanunen avukatına	Karar tarihindeki tarife ve kabul–ret sonucu	Kendi avukatına ödenen ücretin yerine geçmez
Yargı harçları	Devlete	Harçlar Kanunu, talep ve hüküm değeri	Aylık/yıllık talep biçimi hesabı etkileyebilir
Gider avansı	Mahkeme veznesine	Tebligat, tanık ve tarifedeki başlangıç kalemleri	Bilirkişi ve keşif için ek avans istenebilir
Arabuluculuk gideri	Koşula göre Bakanlık veya taraflarca arabulucuya	Arabuluculuk ücret tarifesi ve görüşme sonucu	Taraf avukatının ücreti ayrı kalemdir
Uzman ve saha gideri	Mahkeme/uzman/hizmet sağlayıcıya	Keşif, bilirkişi, belge ve ulaşım ihtiyacı	Avukatlık ücretine dâhil olduğu varsayılmamalı

Kira tespit davasında karşı vekâlet ücretini kim öder?

Mahkeme, kabul ve ret oranına göre yargılama giderleri ile tarifeye dayalı karşı vekâlet ücretini taraflara yükler. Kira tespit davalarında hesap kural olarak hükmedilen veya reddedilen yıllık kira farkı üzerinden değerlendirilir. Talebin kısmen kabulü, her iki taraf lehine ayrı vekâlet ücreti doğurabilir; kesin hesap karar tarihindeki tarifeye göre yapılır.

Karşı vekâlet ücreti, müvekkilin kendi avukatıyla yaptığı sözleşmesel ücretin aynısı değildir. Avukatlık Kanunu m. 164’e göre yargılama sonunda karşı tarafa yükletilen avukatlık ücreti avukata aittir. Müvekkil kendi avukatıyla yaptığı ücret sözleşmesindeki borcunu, ayrıca bu kurala göre yerine getirir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 22.09.2022 tarihli kararında, kira tespiti uyuşmazlığında kabul ve ret edilen yıllık fark üzerinden vekâlet ücretinin değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle talep miktarı yalnız aylık kira bakımından değil, yıllık gider riski bakımından da hesaplanmalıdır.

Kira tespit davası avukatla ne kadar sürer?

Avukatla temsil davanın belirli bir sürede biteceğini garanti etmez. Süre; mahkemenin iş yükü, tebligat, taraf ve delil sayısı, keşif günü, bilirkişi raporu, ek rapor, rapora itiraz, duruşma aralıkları ve istinafa göre değişir. Avukat süreci planlar ve gecikme risklerini azaltmaya çalışır; mahkeme takvimini kontrol edemez.

İlk derece yargılamasının birkaç ayda ya da belirli bir sabit sürede biteceği yönündeki genel ifadeler güvenilir değildir. Özellikle büyük şehirlerde keşif ve bilirkişi takvimi, raporun iadesi veya ek heyet ihtiyacı süreyi uzatabilir. Tarafların adres sorunları ve eksik delil talepleri de gecikme yaratır.

Avukatın sürece katkısı, kesin süre vaadinden çok hazırlık kalitesidir: doğru mahkemeye başvuru, dava şartının eksiksiz olması, belgelerin başlangıçta düzenlenmesi, emsallerin karşılaştırılabilir sunumu ve rapora gerekçeli itiraz gereksiz ara işlemleri azaltabilir. Kanun yolu kullanılırsa kararın kesinleşmesi ve sonuçlarının uygulanması ayrıca zaman alır.

Kararın kesinleşmeden uygulanıp uygulanamayacağı, fark alacağının hangi tarihten ve hangi yöntemle talep edilebileceği ayrıca incelenmelidir. Kira tespiti kararıyla tahliye sonucu doğmaz. Ödenmeyen farklar bakımından icra veya alacak takibi gündeme gelebilir; bu hizmet dava temsilinin otomatik devamı sayılmamalıdır.

Kira tespit davası avukatı nasıl seçilir?

Avukat seçiminde yalnız reklam ifadesine değil; kira tespiti dosyalarındaki güncel uygulama deneyimine, hem ev sahibi hem kiracı risklerini açıklayabilmesine, sözleşme ve dönem hesabını yazılı göstermesine, emsal ve bilirkişi raporunu denetleme yöntemine, ücret kapsamının açıklığına, iletişim düzenine ve sonuç garantisi vermemesine bakılmalıdır.

İlk görüşmede avukatın kesin sonuç söylemesi değil, hangi belgelere ihtiyaç duyduğunu ve hangi olasılıkları neden değerlendirdiğini açıklaması beklenmelidir. Henüz sözleşme ve emsaller incelenmeden “şu bedel kesin çıkar” veya “dava kesin şu ayda biter” denilmesi, kira tespiti yargılamasının doğasına uygun değildir.

Ücret teklifinin kapsamı yazılı sorulmalıdır. Danışma, ihtar, arabuluculuk, dava, keşif, bilirkişi itirazı, duruşma, istinaf ve fark alacağının tahsili tek paket mi, ayrı işler mi? Ulaşım, noter, harç, uzman görüşü ve bilirkişi avansı kime ait? Düzenli raporlama hangi kanaldan yapılacak? Dosya belgeleri nasıl saklanacak?

Avukat seçiminde nesnel değerlendirme ölçütleri
Ölçüt	Sorulabilecek soru	Olumlu gösterge	Risk işareti
Dosya analizi	Hangi sözleşme ve dönem verilerine ihtiyacınız var?	Belge listesi ve gerekçeli ön inceleme	Belge görmeden kesin sonuç
Emsal yöntemi	İlanlarla gerçek sözleşmeleri nasıl ayırıyorsunuz?	Karşılaştırma matrisi ve doğrulanabilir emsal	Yalnız en yüksek ilan fiyatı
Ücret kapsamı	Arabuluculuk, keşif ve istinaf dâhil mi?	Yazılı kapsam, masraf ve aşama ayrımı	Belirsiz sözlü toplam
İletişim	Gelişmeler hangi sıklık ve kanalla bildirilecek?	Belirli raporlama ve belge paylaşım düzeni	Dosya erişiminin belirsizliği
Mesleki sınır	En güçlü ve en zayıf yönümüz nedir?	Lehe ve aleyhe ihtimallerin birlikte açıklanması	Kesin bedel, kesin süre veya garanti

Görüşmede sorun

Yazılı olarak netleştirilmesi gerekenler

Hedef kira dönemi ve geçmişe etki ihtimali
Talep veya savunmanın dayandığı emsal yöntemi
Hizmetin aşamaları ve hariç tutulan işler
Avans, harç, bilirkişi ve ulaşım giderleri
Raporlama, belge erişimi ve iletişim kanalı

Temkinli olun

Mesleki değerlendirmeyle bağdaşmayan vaatler

Dosyayı görmeden kesin kira bedeli söylemek
Mahkeme ve bilirkişi adına sonuç garantisi vermek
Bütün giderleri tek belirsiz rakamda toplamak
Rakibin dosyasına erişim veya nüfuz izlenimi yaratmak
Yazılı sözleşme ve makbuz düzenini önemsiz görmek

Kira tespit avukatlığında ve dava hazırlığında yaygın hatalar nelerdir?

En sık hatalar; her dosyada beş yılın mutlaka beklenmesi gerektiğini sanmak, TBK m. 345 zamanlamasını gözden kaçırmak, arabuluculuğu eksik tarafla yürütmek, talebi sonradan artırılabilir düşünmek, net–brüt bedeli belirsiz bırakmak, ilan fiyatlarını gerçek emsal saymak, bilirkişi raporuna genel ifadelerle itiraz etmek ve avukatlık ücretiyle karşı vekâlet ücretini karıştırmaktır.

Yanlış: Beş yıl dolmadan hiçbir tespit davası açılamaz.

Doğrusu: Beş yıldan önce de tespit istenebilir; uygulanacak ölçüt ve talebin kapsamı farklıdır. Somut sözleşme incelenmelidir.

Yanlış: Arabuluculuk başvurusu her durumda ihtarın yerini tutar.

Doğrusu: Dava şartı ile TBK m. 345’teki geçmişe etki şartı ayrı değerlendirilir; içerik ve tebliğ tarihi önemlidir.

Yanlış: Bilirkişi ne belirlerse mahkeme onu aynen kabul eder.

Doğrusu: Rapor takdiri delildir; gerekçeli, denetlenebilir ve hukuki ölçütlere uygun olmalıdır. Hâkim hukuki değerlendirmeyi yapar.

Yanlış: Talep düşük yazılıp rapordan sonra artırılabilir.

Doğrusu: Kira tespiti talebinin bölünemezliği nedeniyle baştan dikkatli miktar belirlenmelidir; ıslaha güvenmek risklidir.

Yanlış: İnternet ilanı piyasa kirasını kesin kanıtlar.

Doğrusu: İlan istenen bedeldir; gerçekleşmiş sözleşme değildir. Yardımcı veri olarak diğer emsallerle birlikte değerlendirilir.

Yanlış: Kendi avukatıma ücret ödersem karşı vekâlet çıkmaz.

Doğrusu: Sözleşmesel ücret ile mahkemenin karşı tarafa yüklediği tarifeye dayalı vekâlet ücreti ayrı kalemlerdir.

Kira tespit davası avukatlığına ilişkin örnek senaryolar nelerdir?

Dosyanın doğru stratejisi; tarafın sıfatına, sözleşmenin başlangıç ve yenileme tarihlerine, bildirim zamanına, taşınmazın konut veya işyeri oluşuna ve emsal kalitesine göre değişir. Aşağıdaki örnekler hukuki yöntemi gösterir; kesin sonuç değildir. Gerçek dosyada sözleşme, ödeme ve tebligat belgeleri üzerinden ayrıca değerlendirme yapılır.

Örnek 1: Yeni dönem için geç kalınmış bildirim

Ev sahibi, yeni kira dönemi başladıktan sonra avukata başvurur ve kararın o dönemin ilk gününden itibaren uygulanmasını ister. Avukat sözleşmedeki artış hükmünü, daha önce gönderilmiş yazışmaları ve dava/arabuluculuk takvimini inceler. TBK m. 345 koşulları oluşmamışsa talebin bir sonraki dönemden sonuç doğurma riski açıklanır; dava yine açılabilse de başlangıç tarihi gerçekçi kurulur.

Örnek 2: Kiracının yüksek ilanlara karşı savunması

Kiraya veren aynı semtteki lüks ve yeni binaların ilanlarını emsal gösterir. Kiracı avukatı, kiralananın daha eski olması, asansör ve otopark bulunmaması, emsallerin eşyalı sunulması ve ilanların gerçekleşmiş sözleşmeye dayanmaması noktalarını belgeler. Keşifte bu farklar gösterilir; raporun her emsal için ayrı üstün–eksik yön analizi yapması istenir.

Örnek 3: İşyeri kirasında net–brüt karışıklığı

Davacı “aylık 100.000 TL” tespit ister; ancak mevcut sözleşme net kira ve stopaj ilişkisi kurarken emsaller KDV dâhil brüt bedellerdir. Avukat, rakamların aynı ekonomik tabana dönüştürülmeden karşılaştırılamayacağını belirler. Talep ve emsal tablosunda net–brüt, KDV, stopaj ve ortak gider kapsamı açıklaştırılarak ileride infaz uyuşmazlığı çıkması önlenir.

Örnek 4: Bilirkişi raporunda gerekçesiz hakkaniyet indirimi

Rapor boş olarak kiraya verilebilecek bedeli belirler, ardından sabit bir yüzde indirir; ancak kiracılığın süresi ve somut hakkaniyet nedenlerini açıklamaz. İlgili tarafın avukatı, indirimin kanunda sabit bir oran olmadığını; boş kira değeri ile eski kiracı etkisinin ayrı gerekçelendirilmesi gerektiğini belirterek ek rapor veya yeni heyet talep eder.

Örnek 5: Ölçüsüz talep ve karşı vekâlet riski

Ev sahibi, çevredeki en yüksek ilanı esas alarak mevcut kiranın birkaç katını ister. Bilirkişi ve mahkeme talebin önemli kısmını reddeder. Davacı artış elde etse bile reddedilen yıllık fark üzerinden karşı vekâlet ücretiyle karşılaşabilir. Avukatın ilk aşamadaki görevi, müvekkilin hedefini gerçek emsal ve mali risk hesabıyla dengelemektir.

Kira tespit avukatının dikkate aldığı doğrulanmış Yargıtay ilkeleri nelerdir?

Yargıtay; gerçek emsal sözleşmelerin tek tek karşılaştırılmasını, taşınmazın boş olarak kiraya verilebileceği bedelin belirlenmesini ve eski kiracı hakkaniyetinin gözetilmesini ister. Ayrıca kira tespiti talebinin bölünemez olduğunu, fazla hakkı saklı tutarak sonradan artırılamayacağını ve harç ile vekâlet ücretinde kira farkının niteliğinin dikkate alınacağını kabul eder.

Aşağıdaki kararlar doğrulanabilen karar kayıtlarına dayanır. Karar özeti, dosyada uygulanacak kesin sonucu değil; avukatın dilekçe, emsal ve rapor denetiminde kullanacağı hukuki ilkeyi gösterir.

Doğrulanmış Yargıtay kararları ve avukatlık pratiğine etkileri
Karar	Doğrulanan ilke	Avukatlık pratiğine etkisi
Yargıtay 3. HD, 2022/5205 E., 2022/6879 K., 22.09.2022	Emsal sözleşmeler getirtilip ayrı ayrı karşılaştırılmalı; boş kira değeri ve eski kiracı hakkaniyeti açıklanmalıdır. Kabul/ret vekâlet ücreti yıllık fark üzerinden değerlendirilir.	Emsal matrisi hazırlanır; rapordaki soyut kıyas ve yıllık fark hesabı denetlenir. Karar kaydı
Yargıtay HGK, 2017/2792 E., 2021/267 K., 16.03.2021	Kira bedelinin tespiti talebi bölünemez; fazlaya ilişkin hak saklı tutularak kısmi talep kurulamaz ve sonradan ıslahla artırılamaz.	Talep edilecek aylık/yıllık bedel dava açılmadan önce emsal ve risk hesabıyla belirlenir. Karar metni
Yargıtay 3. HD, 2024/970 E., 2024/3821 K., 25.11.2024	Aylık kira bedelinin tespiti istenmişse karar ve ilam harcı, hükmedilen aylık bedel ile önceki aylık bedel arasındaki fark üzerinden hesaplanır.	Talebin aylık veya yıllık kurulmasıyla harç hesabının bağlantısı baştan değerlendirilir. Karar kaydı
Yargıtay 3. HD, 2017/5793 E., 2019/1589 K., 26.02.2019	Tarafların protokol yapmış olması her durumda beş yıllık dönemi yeniden başlatmaz; bedelin serbest iradeyle gerçek piyasa koşullarında belirlenip belirlenmediği incelenir.	Son belgeye bakılıp otomatik dönem hesabı yapılmaz; sözleşme zincirinin ekonomik ve hukuki niteliği analiz edilir. Karar kaydı

Avukat görüşmesine giderken hangi belgeler hazırlanmalıdır?

İlk görüşme için kira sözleşmesinin ve tüm protokollerin eksiksiz örnekleri, tapu veya taraf sıfatı belgeleri, ödeme dekontları, artış yazışmaları, noter ihtarları ve tebliğ evrakı, arabuluculuk belgesi, taşınmaz fotoğrafları, bilinen emsal sözleşmeler ve tarafların açık kimlik–adres bilgileri hazırlanmalıdır. Kronolojik bir olay özeti analizi hızlandırır.

Belge kontrol listesi

İlk kira sözleşmesi ve bütün ek protokoller
Tapu kaydı, veraset ilamı veya şirket yetki belgesi
Son on iki aya ait ödeme dekontları ve açıklamaları
Noter ihtarı, e-posta, mesaj ve tebliğ belgeleri
Arabuluculuk başvuru formu ve son tutanak
Taşınmazın güncel fotoğraf, plan ve ayıp kayıtları
Gerçek emsal sözleşmeler ve ilan çıktılarının tarihleri
Varsa önceki dava, bilirkişi raporu ve kararlar

Görüşmede cevaplanacak sorular

Hedeflenen kira dönemi tam olarak ne zaman başlıyor?
Mevcut bedel net mi, brüt mü ve hangi giderleri içeriyor?
Son artış nasıl ve hangi tarihte uygulandı?
Yazılı bildirim karşı tarafa ne zaman ulaştı?
Taşınmazda değer artıran veya azaltan hangi özellikler var?
Uzlaşmada kabul edilebilir bedel ve ödeme planı nedir?
Dava, istinaf ve tahsil için bütçe sınırı nedir?
Karşı tarafın bilinen iddia ve delilleri nelerdir?

Kira tespit davası avukatı hakkında sıkça sorulan sorular

Kira tespit avukatlığına ilişkin sorular genellikle temsil zorunluluğu, başvuru zamanı, arabuluculuk, vekâletname, emsal ve bilirkişi çalışması, ücret kapsamı, başka şehirden temsil, davanın süresi ve karşı vekâlet ücretinde yoğunlaşır. Aşağıdaki cevaplar genel çerçeveyi açıklar; somut dosyanın sözleşme ve tebligat tarihleri sonucu değiştirebilir.

Kira tespit davasını avukatsız açabilir miyim?

TCK 94 İşkence Suçu ve Cezası

ilkercebeci — Tue, 25 Aug 2026 17:20:49 +0000

Türk Ceza Hukuku · TCK 94–95

İşkence Suçu ve Cezası (TCK 94 ve TCK 95)

İşkence suçu, kamu görevlisinin kamu gücünü kötüye kullanarak bir kişiye insan onuruyla bağdaşmayan, bedensel veya ruhsal acı doğuran, algılama ya da iradeyi etkileyen veya aşağılayan davranışlarda bulunmasıdır. TCK 94 temel ve nitelikli hâlleri; TCK 95 ise ağır sonuçları düzenler. Suç resen soruşturulur, uzlaştırmaya tabi değildir ve kural olarak ağır ceza mahkemesinde görülür.

Son güncelleme: 25 Ağustos 2026
Tahmini okuma: 28 dakika
Yazar: Avukat & Uzman Arabulucu İlker Cebeci

İşkence suçu nedir ve hangi maddelerde düzenlenir?

Türk hukukunda işkence suçu, TCK m.94’te düzenlenen ve esas olarak kamu görevlisinin işleyebildiği özgü bir suçtur. İnsan onuruyla bağdaşmayan davranışın mağdurda bedensel veya ruhsal acı doğurması, algılama ya da irade yeteneğini etkilemesi veya kişiyi aşağılaması gerekir. Ağır bedensel sonuçlar ve ölüm TCK m.95 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun güncel resmî metni, TCK 94 ve 95’in yanı sıra kast, iştirak, teşebbüs, içtima ve cezanın belirlenmesine ilişkin genel hükümleri de içerir. Kanun metninde özel bir bilgi alma, itiraf elde etme veya cezalandırma amacı aranmamıştır. Bu nedenle saik, olayın ispatı ve ağırlığı bakımından önemli olsa da suçun zorunlu unsuru değildir.

İşkence yasağı aynı zamanda Anayasa m.17 ile mutlak biçimde güvence altındadır. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin “işkence, eziyet veya insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele” nitelemesi ile ceza mahkemesinin TCK 94 kapsamında suç vasfı belirlemesi aynı inceleme değildir. Anayasal ihlal tespiti, tek başına belirli bir kişinin TCK 94’ten mahkûm edilmesi anlamına gelmez; ceza sorumluluğu kanuni unsurlar ve ceza muhakemesi ispat standardı üzerinden belirlenir.

İşkence suçuyla korunan hukuki değer nedir?

İşkence suçunun merkezinde insan onuru bulunur. Beden ve ruh bütünlüğü, kişinin özgür iradesi, adil yargılanma güvenceleri ve kamu idaresine duyulan güven de korunan değerler arasındadır. Kamu gücünün kişiyi bir özne olmaktan çıkarıp baskı aracı hâline getirmesi, suçun neden diğer saldırı suçlarından daha ağır yaptırıma bağlandığını açıklar.

Bu ayrım, genel ceza hukukunun temel kavramları ile birlikte okunduğunda daha anlaşılır hâle gelir: Her hukuka aykırı güç kullanımı işkence değildir; ancak kamu otoritesinin sistematik ve insan onurunu hedef alan kötüye kullanımı, yalnızca yaralama olarak da görülemez.

İşkence suçunun faili ve mağduru kim olabilir?

TCK 94’te asli fail kural olarak kamu görevlisidir; mağdur ise herhangi bir gerçek kişi olabilir. Polis, jandarma veya infaz koruma memuru olmak zorunlu değildir. Kamu faaliyetinin yürütülmesine atama, seçilme ya da başka bir yolla katılan kişi, somut olayda kamu gücünün sağladığı nüfuzu kötüye kullanıyorsa fail sıfatı gündeme gelebilir.

Kamu görevlisi sıfatının bulunması tek başına yeterli değildir. Davranışın görevle, kamusal nüfuzla veya kamu görevinin sağladığı fiilî üstünlükle bağlantısı araştırılır. Kamu görevlisinin bütünüyle özel bir tartışma sırasında gerçekleştirdiği ani saldırı, somut koşullara göre kasten yaralama veya başka bir suç oluşturabilir.

Mağdurun şüpheli ya da sanık olması gerekmez. Tanık, hükümlü, öğrenci, hasta, ast, avukat, başka bir kamu görevlisi veya kamu görevlisiyle görevi nedeniyle muhatap olan herhangi bir kişi mağdur olabilir. Mağdurun çocuk, gebe veya kendini savunamayacak durumda olması cezanın ağırlaşmasına yol açar.

Kamu görevlisi olmayan kişi işkence suçundan sorumlu olur mu?

Özel kişi, kamu görevlisiyle birlikte TCK 94 kapsamındaki fiile iştirak ederse kamu görevlisi gibi cezalandırılır. TCK 94/4 bu konuda özgü suçlara ilişkin genel iştirak kuralından ayrılan açık bir hükümdür. Buna karşılık kamu görevlisi bağlantısı olmadan tek başına hareket eden özel kişinin fiili, şartlarına göre eziyet, yaralama, tehdit veya başka bir suç olabilir.

İşkence suçunun maddi ve manevi unsurları nelerdir?

Suç için insan onuruyla bağdaşmayan bir davranış, kanunda sayılan etkilerden en az birine elverişlilik, kamu görevlisiyle görev bağlantısı ve kast gerekir. Fiil fiziksel olmak zorunda değildir. Yoğun psikolojik baskı, uyku veya temel ihtiyaçlardan yoksun bırakma, sürekli aşağılama ya da iradeyi kırmaya yönelen uygulamalar da somut ağırlığına göre değerlendirilebilir.

İnsan onuruyla bağdaşmayan davranış

Davranış, kişiyi nesneleştiren ve insan olmasından kaynaklanan temel değerini ağır biçimde zedeleyen nitelikte olmalıdır. Her kaba, ölçüsüz veya disipline aykırı davranış otomatik olarak TCK 94 değildir.

Kanunda belirtilen etki

Bedensel ya da ruhsal acı, algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesi yahut aşağılanma seçeneklerinden biri yeterlidir. Görünür yara, kırık veya kalıcı hasar temel suçun zorunlu şartı değildir.

Kamu gücü ve görev bağlantısı

Kamu görevinin sağladığı otorite, gözetim, kontrol veya erişim imkânının kötüye kullanılması aranır. Failin unvanından çok, somut olayda hangi yetki ve üstünlük konumunu kullandığı önem taşır.

Kast

Fail, insan onuruyla bağdaşmayan davranışın niteliğini ve sonuçlarını bilerek hareket etmelidir. Taksirli işkence biçimi düzenlenmemiştir; olası kast değerlendirmesi ise TCK m.21 ve dosyadaki olgularla yapılır.

İşkence suçu için fiziksel yara şart mıdır?

Hayır; TCK 94 yalnızca bedensel yaralanmayı cezalandırmaz. Ruhsal acı, algı veya iradenin etkilenmesi ve aşağılanma da kanuni tanım içindedir. Bu nedenle “darp izi yok” biçimindeki ilk rapor tek başına suçun oluşmadığını göstermez; psikolojik bulgular, olayın bağlamı ve diğer deliller birlikte değerlendirilir.

Nedensellik bağı ve objektif isnadiyet neden önemlidir?

TCK 95’teki ağır sonucun işkence fiilinden kaynaklandığı tıbbi ve hukuki olarak kurulmalıdır. Önceden var olan hastalık, bağımsız bir üçüncü kişinin müdahalesi veya sonraki tedavi süreci tek başına bağı koparmaz; ancak sonucun faile objektif olarak yüklenip yüklenemeyeceği uzman raporlarıyla değerlendirilir. Ağır netice bakımından TCK m.23 gereği en az taksir aranır.

Sistematiklik ve belli bir süreç içinde işlenme nasıl belirlenir?

Sistematiklik, yalnızca aynı hareketin çok kez tekrarlanması veya fiilin günlerce sürmesi demek değildir. Hareketlerin planlı ya da birbirini tamamlayan bir bütün oluşturması, mağdur üzerindeki kontrol ilişkisi, süre, yöntem çeşitliliği, fail değişimi ve davranışların iradeyi kırıcı etkisi birlikte incelenir. Ani ve münferit fiiller çoğu kez başka suçlara yönelir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, farklı hareketlerin belli bir süreçte birbirini tamamlamasının yeterli olabileceğini; fiillerin değişik günlerde gerçekleşmesinin zorunlu olmadığını kabul etmektedir. Süreklilik taşıyan tek bir yöntem de kendi yapısı nedeniyle sistematik uygulama niteliği kazanabilir. Buna karşılık bir anda gelişen tek darp fiilini hiçbir ek olgu olmadan işkence saymak doğru değildir.

TCK 94 işkence suçunun cezası kaç yıldır?

Temel işkence suçunun cezası üç yıldan on iki yıla kadar hapistir. Suçun kadına karşı işlenmesinde temel hâlin alt sınırı beş yıldan az olamaz. Mağdurun çocuk, gebe, savunamayacak durumda, görevi nedeniyle avukat veya kamu görevlisi olması ya da fiilin cinsel taciz biçiminde gerçekleşmesi daha ağır ceza gerektirir.

İşkence suçunun görünüş biçimleri ve yaptırımlar

Suçun şekli	Kanun hükmü	Temel özellik	Yaptırım	Şikâyet / uzlaştırma	Görevli mahkeme
Temel işkence	TCK 94/1	Kamu görevlisinin insan onuruyla bağdaşmayan, kanuni etkilerden birine yol açan davranışı	3–12 yıl hapis; kadına karşı işlenmede alt sınır 5 yıl	Resen soruşturulur; uzlaştırma yoktur	Ağır ceza mahkemesi
Korunmaya özel ihtiyaç duyan mağdura karşı	TCK 94/2-a	Çocuk, beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişi ya da gebe kadın	8–15 yıl hapis	Resen soruşturulur; uzlaştırma yoktur	Ağır ceza mahkemesi
Görev nedeniyle avukata veya kamu görevlisine karşı	TCK 94/2-b	Mağdura görevi dolayısıyla yönelme	8–15 yıl hapis	Resen soruşturulur; uzlaştırma yoktur	Ağır ceza mahkemesi
Cinsel taciz biçiminde işkence	TCK 94/3	İşkence sürecinin cinsel yönden taciz niteliği taşıması	10–15 yıl hapis	Resen soruşturulur; uzlaştırma yoktur	Ağır ceza mahkemesi

Ceza aralığı sonuç ceza değildir. Mahkeme önce TCK m.61 ölçütleriyle temel cezayı belirler; ardından varsa ağır netice, teşebbüs, iştirak biçimi, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve takdiri indirim gibi kurumları kanuni sırasıyla değerlendirir. Aynı dosyada birden fazla ağırlaştırıcı nedenin bulunması hâlinde hesap mekanik bir toplama değildir.

TCK 95 neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkenceyi nasıl düzenler?

TCK 95, işkence fiilinin kalıcı veya yaşamsal sonuç doğurması hâlinde cezayı artırır ya da bağımsız daha ağır yaptırım belirler. Ağır sonucun tıbben saptanması yeterli değildir; sonuç ile işkence arasında nedensellik ve objektif isnadiyet kurulmalı, failin ağır netice bakımından en az taksir düzeyinde kusuru bulunmalıdır.

TCK 95 ağır netice tablosu

Kanun hükmü	Ağır netice	Yaptırım yöntemi	İspatta öne çıkan konu
TCK 95/1	Duyu veya organ işlevinde sürekli zayıflama; konuşmada sürekli zorluk; yüzde sabit iz; yaşamı tehlikeye sokan durum; erken doğum	TCK 94’e göre belirlenen ceza yarı oranında artırılır	Kalıcı etki, yaşamsal tehlike ve nedensellik
TCK 95/2	İyileşmesi olmayan hastalık veya bitkisel hayat; duyu veya organ işlevinin yitimi; konuşma ya da çocuk yapma yeteneğinin kaybı; yüzde sürekli değişiklik; düşük	TCK 94’e göre belirlenen ceza bir kat artırılır	İşlev kaybının niteliği, süreklilik ve illiyet
TCK 95/3	Vücutta kemik kırığı	Kırığın hayat fonksiyonlarına etkisine göre 8–15 yıl hapis	Radyoloji, adli rapor ve kırığın fonksiyonel etkisi
TCK 95/4	Ölüm	Ağırlaştırılmış müebbet hapis	Ölüm nedeni, nedensellik ve ölüm neticesine ilişkin kusur

İşkence suçunda teşebbüs, iştirak ve içtima mümkün müdür?

İştirak açıkça mümkündür; teşebbüs ise teorik olarak mümkün olmakla birlikte uygulamada dar ve olaya özgü değerlendirilir. TCK 43/3 nedeniyle işkence suçunda zincirleme suç hükümleri uygulanmaz. Aynı süreçteki hareketler tek suç bütünlüğü oluşturabilir; ayrı süreçler veya birden fazla mağdur ise gerçek içtima sonucunu doğurabilir.

Teşebbüs ne zaman gündeme gelir?

Fail, işkence suçunu işlemeye elverişli hareketlerle doğrudan başlamış ancak elinde olmayan nedenle suç tamamlanmamışsa teşebbüs tartışılabilir. Yalnızca hazırlık yapmak yeterli değildir. Sistematik uygulamanın ne zaman başladığı ve kanuni etkilerden birine elverişli davranışın hangi aşamada oluştuğu her dosyada ayrıca belirlenir.

Özel kişi ve amirin sorumluluğu nasıl belirlenir?

Kamu görevlisi olmayan iştirakçi TCK 94/4 gereğince kamu görevlisi gibi cezalandırılır. Müşterek faillik için fiil üzerinde ortak hâkimiyet; azmettirme için suç işleme kararını oluşturma; yardım etme için icrayı kolaylaştıran bilinçli katkı araştırılır. Bir yerde bulunmak veya hiyerarşik konum tek başına sorumluluk için yeterli değildir.

Amir ya da gözetim sorumlusu, işkenceyi bildiği, müdahale konusunda hukuki yükümlülüğü ve fiilî imkânı bulunduğu hâlde bilinçli biçimde engellemezse TCK 94/5 kapsamında ihmali davranışla sorumluluk gündeme gelebilir. Kanun, sırf ihmali işleniş nedeniyle cezada indirim yapılmasına izin vermez.

Birden fazla hareket veya mağdur varsa kaç suç oluşur?

Aynı mağdura karşı tek bir sistematik süreç içindeki yaralama, tehdit, hakaret ve benzeri hareketler çoğu kez işkence suçunun bileşenleri olarak değerlendirilir. Buna karşılık bağımsız hukuki değerleri ihlal eden cinsel saldırı, hürriyetten yoksun kılma veya delil suçları ayrıca cezalandırılabilir. Birden fazla mağdur bakımından kural olarak mağdur sayısınca suç değerlendirilir.

İşkenceyi hukuka uygun hâle getiren bir neden var mıdır?

Savaş, olağanüstü hâl, amir emri, bilgi edinme ihtiyacı veya kamu güvenliği gerekçesi işkenceyi hukuka uygun kılmaz. İşkence yasağı mutlaktır. Kanunun verdiği zor kullanma yetkisinin zorunlu ve ölçülü kullanımı işkence değildir; fakat tehlike sona erdikten sonra cezalandırma ya da iradeyi kırma amacıyla sürdürülen güç bu korumadan yararlanmaz.

Meşru savunma, somut ve devam eden haksız saldırıyı orantılı biçimde bertaraf eden tepkiyi koruyabilir. Saldırı bittikten sonra mağduru sistematik biçimde cezalandırmak meşru savunma sayılmaz. Mağdurun rızası da insan onuruna ve kamu düzenine yönelen işkence fiilini hukuka uygun hâle getirmez.

Haksız tahrik veya takdiri indirim uygulanabilir mi?

Genel hükümler teorik olarak değerlendirilse de haksız tahrik ve takdiri indirim otomatik değildir. Sıradan öfke, direnme iddiası veya hakaret, kamu gücü altındaki kişiye sistematik kötü muameleyi mazur göstermez. Mahkeme indirim uyguluyorsa dayanağını somutlaştırmalı; yaptırım işkence yasağının gerektirdiği caydırıcılığı ortadan kaldırmamalıdır.

Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve hata hükümleri de genel kurallara tabidir. Kamu görevlisi olma şartı nedeniyle yaş küçüklüğü asli fail bakımından olağan değildir; ancak özel kişi iştirakçi yönünden gündeme gelebilir. Her durumda kusur yeteneği kişisel olarak incelenir.

İşkence suçu eziyet, yaralama ve zor kullanma sınırının aşılmasından nasıl ayrılır?

Temel ayrım failin sıfatı, kamu görevi bağlantısı, fiilin sistematikliği ve somut güç kullanımının hukuki bağlamıdır. Özel kişinin sistematik kötü muamelesi eziyet; ani bedensel saldırı yaralama; zor kullanma yetkisi bulunan görevlinin ölçüyü aşması TCK 256 kapsamında yaralama hükümleri olabilir. Suç vasfı olayın bütününe göre belirlenir.

Benzer suçların karşılaştırılması

Kriter	İşkence	Eziyet	Kasten yaralama	Zor kullanma sınırının aşılması
Hüküm	TCK 94–95	TCK 96	TCK 86–87	TCK 256; yaralama hükümlerine gönderme
Fail	Kamu görevlisi; özel iştirakçi 94/4 uyarınca aynı şekilde	Herhangi bir kişi	Herhangi bir kişi	Zor kullanma yetkisine sahip kamu görevlisi
Fiilin yapısı	Kamu gücüyle bağlantılı, insan onurunu hedef alan sistematik süreç	Özel kişi tarafından sistematik ve insan onuruyla bağdaşmayan süreç	Ani veya tekil olabilir; beden veya sağlık üzerinde zarar	Başlangıçta mevcut bir zor kullanma yetkisinin ölçüsüz kullanılması
Ayırıcı soru	Kamusal üstünlük sistematik baskı aracına dönüştü mü?	Özel kişi süreklilik taşıyan acı ve aşağılama süreci kurdu mu?	Bedensel saldırı var mı; sistematik kamusal kötüye kullanım yok mu?	Yetkili güç kullanımı hangi anda ve ne ölçüde aşıldı?

TCK 232’deki kötü muamele suçu ise aynı konutta yaşayan veya idaresi altında bulunan kişiye kötü davranma ile disiplin yetkisinin kötüye kullanılmasına özgü farklı bir tiptir. Cinsel nitelikteki fiiller temas ve yoğunluğa göre TCK 94/3 sınırını aşarak cinsel saldırı veya çocukların cinsel istismarı suçunu da oluşturabilir.

İşkence suçu şikâyete tabi midir ve uzlaştırma uygulanır mı?

İşkence suçu şikâyete tabi değildir; savcılık suçu öğrendiğinde resen soruşturma yürütmelidir. Altı aylık şikâyet süresi TCK 94 bakımından uygulanmaz, şikâyetten vazgeçme soruşturmayı veya kamu davasını sona erdirmez. İşkence suçu uzlaştırma, önödeme ve seri muhakeme kapsamına girmez; kanuni ceza nedeniyle basit yargılama da uygulanmaz.

Şikâyet ve alternatif usuller

Kurum	TCK 94–95 bakımından durum	Pratik sonuç	Önemli ayrım
Şikâyet	Takip şartı değildir	İhbar veya başka yolla öğrenme üzerine resen soruşturma yapılır	Başvuru yapmak delillerin erken korunması bakımından yine önemlidir
Vazgeçme	Kamu davasını düşürmez	Savcılık ve mahkeme işlemlere devam edebilir	Baskıyla geri çekilen beyan ayrıca araştırılmalıdır
Uzlaştırma	Kapsam dışıdır	Dosya uzlaştırmacıya gönderilmez	Ceza uzlaştırması, hukuk uyuşmazlıklarındaki arabuluculuk değildir
Önödeme / seri muhakeme / basit yargılama / kamu davasının açılmasının ertelenmesi	Suç tipi ve ceza sınırları itibarıyla uygulanmaz	Genel soruşturma ve ağır ceza kovuşturması yürür	İsnadın başka suça dönüşmesi hâlinde usul yeniden incelenir
Etkin pişmanlık	TCK 94’e özgü etkin pişmanlık hükmü yoktur	Sonradan özür veya zarar giderme kendiliğinden cezasızlık sağlamaz	Davranış, yalnızca uygulanabilir genel hükümler içinde değerlendirilebilir

4483 sayılı Kanun uyarınca soruşturma izni gerekir mi?

İşkence iddiası, genel olarak 4483 sayılı Kanun’daki izin mekanizmasına bağlanmadan doğrudan ceza soruşturmasına konu olmalıdır. Suç vasfının sırf izin engeli yaratacak biçimde değiştirilmesi etkili soruşturma yükümlülüğüyle bağdaşmaz. Ancak hâkim, savcı veya özel statülü personel yönünden kendi kanunlarındaki usuller ayrıca incelenmelidir.

Anayasa Mahkemesi, Selçuk Yıldız kararında, izin gerekmeyen kötü muamele iddialarında 4483 prosedürüne dayanılmasının ve etkili soruşturma yapılmamasının Anayasa m.17’nin usul boyutunu ihlal edebileceğini ortaya koymuştur.

İşkence suçu hangi delillerle ispatlanabilir?

İşkence iddiası tek bir delil türüne bağlı değildir; adli rapor, kamera, kayıt defteri, tanık, dijital veri ve olayın zaman çizelgesi birlikte değerlendirilir. Ceza muhakemesinde mağdura hukuk davasındaki gibi biçimsel bir ispat yükü yüklenmez; savcı leh ve aleyhe delilleri toplamakla yükümlüdür. Yine de kaybolabilir deliller için erken hareket edilmelidir.

Delil türleri, ispat değeri ve riskler

Delil türü	Aydınlattığı konu	Hukuka uygun temin yolu	Uygulamadaki risk	Dikkat edilmesi gereken
Adli ve tıbbi kayıtlar	Yaranın zamanı, niteliği, ruhsal etki ve TCK 95 sonucu	Sağlık kuruluşu muayenesi; savcılık veya mahkeme müzekkeresi	Yüzeysel muayene, gecikme, ruhsal bulguların kayda geçmemesi	Tüm şikâyetlerin tarih ve vücut bölgesi belirtilerek kaydı; gerekirse ek rapor
Kamera ve görüntü kayıtları	Yer, süre, giriş-çıkış, fail ve hareket dizisi	Savcılıktan acil muhafaza ve celp talebi	Otomatik silinme, kör nokta, kesinti	Ham kayıt, cihaz bilgisi, bütünlük ve teslim zinciri
Nezarethane, cezaevi ve görev kayıtları	Gözetim süresi, sorumlu personel, sevk ve kontrol	Kurumdan resmî yazıyla istenmesi	Eksik kayıt, sonradan düzenleme iddiası	Nöbet çizelgesi, giriş-çıkış, telsiz ve araç kayıtlarının karşılaştırılması
Tanık ve taraf beyanları	Olayın seyri, sözler, amaç, failin kimliği	Savcılık veya mahkeme huzurunda ifade	Baskı, zamanla unutma, çelişki	Beyanların diğer nesnel verilerle birlikte değerlendirilmesi
Dijital iletişim ve konum	İrtibat, koordinasyon, zaman ve yer	Rıza, cihaz incelemesi veya yetkili makam kararı	Manipülasyon, bağlam kopması, hukuka aykırı erişim	Metadata, hash değeri, cihaz ve hesap aidiyeti
Kriminal ve maddi bulgular	Araç, temas, biyolojik iz ve olay yeri ilişkisi	Olay yeri incelemesi, elkoyma ve uzman raporu	Kontaminasyon veya muhafaza zincirinin kopması	Paketleme, tutanak, teslim alanlar ve inceleme yöntemi

Adli rapor yoksa veya ilk rapor temizse işkence ispatlanabilir mi?

Evet; ilk raporda iz bulunmaması işkence iddiasını kendiliğinden çürütmez. Bazı fiziksel bulgular geç ortaya çıkabilir, psikolojik yöntemler görünür iz bırakmayabilir veya ilk muayene yetersiz olabilir. Sonraki raporların zamanlaması, tanıklar, görüntüler ve gözetim kayıtlarıyla uyumu birlikte incelenmelidir.

Anayasa Mahkemesinin Feride Kaya (2) kararında, ilk raporlarda darp izi kaydedilmemesine rağmen sonraki tıbbi bulgular, tanıklar ve bütün dosya üzerinden işkence yasağının maddi ve usul boyutlarında ihlal sonucuna varılmıştır. Karar, tıbbi delilin tek bir belgeye indirgenmemesi gerektiğini gösterir.

İşkenceyle alınan ifade delil olur mu?

Hayır; işkence, kötü davranma, cebir veya tehditle elde edilen ifade, kişi sonradan rıza gösterse dahi delil olarak değerlendirilemez. CMK m.148 yasak sorgu yöntemlerini; CMK m.217/2 ise yüklenen suçun yalnızca hukuka uygun elde edilmiş delille ispatlanabileceğini düzenler. Anayasa m.38/6 da kanuna aykırı bulguların delil olamayacağını belirtir.

Mağdurun ve şüpheli ya da sanığın temel hakları nelerdir?

Mağdur delil sunma, soruşturma işlemi isteme, vekilden yararlanma ve kamu davasına katılma; şüpheli veya sanık ise susma, müdafi yardımı, suçlamayı öğrenme ve lehine delillerin toplanmasını isteme haklarına sahiptir. İşkence iddiasının ağırlığı, masumiyet karinesini veya savunma hakkını ortadan kaldırmaz.

Mağdur veya müşteki hakları

Güvenlik ve sağlık yardımı isteme; savcılığa veya kolluğa başvurma
Delillerin toplanmasını ve kaybolabilir kayıtların korunmasını isteme
Vekil aracılığıyla dosyayı kanuni şartlarla inceleme
İddianame kabulünden sonra kamu davasına katılma talebinde bulunma
KYOK kararına ve katılan sıfatıyla son karara karşı kanun yoluna başvurma
Özel koruma ihtiyacı varsa uygun tedbirleri isteme

Şüpheli veya sanık hakları

Suçlamayı ve dayanak olguları öğrenme
Susma ve kendini suçlayıcı beyanda bulunmama
Müdafiyle gizli görüşme ve ifade sırasında hukuki yardım alma
Lehe delillerin toplanmasını ve tanıkların dinlenmesini isteme
Hukuka aykırı delile ve koruma tedbirlerine itiraz etme
Gerektiğinde tercümandan yararlanma

CMK m.234 ve 239 uyarınca vekili bulunmayan kadın mağdur, kadına karşı işlenen işkence suçunda barodan avukat görevlendirilmesini isteyebilir. Çocuk veya kendini ifade edemeyecek derecede malul mağdur yönünden istem aranmaksızın vekil görevlendirilen hâller vardır. Sanık bakımından zorunlu müdafilik ise isnat edilen fıkra, cezanın alt sınırı ve kişinin özel durumu üzerinden belirlenir.

İfade, suç vasfı, delil talepleri ve kanun yollarının aynı dosyada birbirini etkilediği durumlarda ceza soruşturması ve ağır ceza süreci hakkında hukuki destek alınması, usul haklarının zamanında kullanılmasına katkı sağlayabilir.

İşkence suçunda tutuklama veya adli kontrol otomatik midir?

Hayır; TCK 94 ve 95’in CMK m.100’de katalog suçlar arasında sayılması otomatik tutuklama anlamına gelmez. Tutuklama için somut delillere dayanan kuvvetli suç şüphesi, kanuni bir tutuklama nedeni ve ölçülülük gerekir. Mahkeme, adli kontrolün neden yetersiz kalacağını da somut gerekçeyle değerlendirmelidir.

Gözaltı, arama, elkoyma ve iletişimin denetlenmesi de ayrı kanuni koşullara ve yetkili makam kararına bağlıdır. Kamu görevlisi hakkında görevden uzaklaştırma veya disiplin tedbirinin uygulanması ise ceza muhakemesindeki koruma tedbirlerinden farklı bir süreçtir; mahkûmiyet sonucu gibi sunulamaz.

İşkence suçunda görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

TCK 94 ve TCK 95 kapsamındaki işkence suçlarında görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. Yer bakımından yetki kural olarak suçun işlendiği yere göre belirlenir. Fiillerin ve ağır neticenin farklı yerlerde gerçekleşmesi, teşebbüs, iştirak veya yurt dışı bağlantısı bulunması hâlinde CMK’nin özel yetki kuralları ayrıca uygulanır.

İstanbul’da Bakırköy veya Küçükçekmece bağlantılı bir olayda hangi Cumhuriyet başsavcılığı ile ağır ceza mahkemesinin yetkili olduğu, olay yeri ve güncel adli yargı çevresi üzerinden belirlenir. Mağdurun ikameti ya da avukatın ofis adresi tek başına ceza mahkemesine yetki vermez. Yerel süreç hakkında Küçükçekmece’de ceza dosyalarının takibi sayfası tamamlayıcı bilgi sunar.

Soruşturma sırasında suç vasfının TCK 86, 96 veya 256 olarak değişmesi, görev ve alternatif usulleri de değiştirebilir. Mahkeme suç vasfını iddianamedeki nitelendirmeyle bağlı olmadan değerlendirir; ancak sanığa ek savunma hakkı tanınması gereken durumlar gözetilir.

İşkence iddiasında soruşturma ve dava süreci nasıl işler?

Süreç acil sağlık ve güvenlik tedbiriyle başlar; savcılığın delilleri derhâl koruması, bağımsız biçimde toplaması ve suç vasfını belirlemesiyle devam eder. Mağdurun savcılığa başvurması doğrudan ceza davası açıldığı anlamına gelmez. Savcı yeterli şüphe bulursa iddianame düzenler; aksi hâlde KYOK kararı verir.

Güvenlik ve sağlık

Acil tehlike varsa 112 Acil Çağrı Merkezi, kolluk ve sağlık birimlerinden yardım istenir. İddia kolluk görevlisine ilişkinse doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına, sağlık personeline veya hâkim önünde açıkça bildirim yapılması düşünülebilir.

İhbar veya suç duyurusu

Başvuru Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yapılabilir. Başvuruda olayın yeri, zamanı, kişiler, uygulamalar, mevcut yaralar, tanıklar ve hızla silinebilecek kayıtlar somutlaştırılır. Şikâyet şartı bulunmadığından üçüncü kişi de ihbarda bulunabilir.

Delillerin acilen korunması

Kamera, görev çizelgesi, giriş-çıkış, sevk, telsiz, araç ve 112 kayıtları için muhafaza talep edilir. Giysi ve maddi bulgular usulüne uygun teslim edilir; dijital dosyaların orijinali korunur.

Adli muayene ve uzman incelemesi

Fiziksel ve ruhsal bulgular kaydedilir. Savcılık, hastane kayıtlarını getirir; gerektiğinde Adli Tıp Kurumu, üniversite veya uzman bilirkişiden nedensellik, kalıcılık ve TCK 95 sonuçları hakkında görüş alır.

İfade ve diğer soruşturma işlemleri

Mağdur, tanık ve şüphelilerin beyanları alınır; olay yeri ve kayıtlar incelenir. Soruşturmayı yürüten makam hem suçlayıcı hem de şüpheli lehine delilleri toplamalı, kamu görevlileri arasında dayanışma ihtimaline karşı bağımsızlık görünümünü korumalıdır.

Savcılık kararı

Yeterli şüphe varsa iddianame düzenlenir; yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. KYOK kararı tebliğ edildiğinde itiraz süresi beklenmeden dosya ve tebligat incelenmelidir.

Ağır ceza kovuşturması

İddianamenin kabulüyle kovuşturma başlar. Deliller duruşmada tartışılır, mağdur katılma talebinde bulunabilir, sanık savunmasını sunar. Mahkeme TCK 94–95 unsurları kadar benzer suçlardan ayrımı da gerekçelendirmelidir.

Kanun yolu, kesinleşme ve infaz

Hükmün niteliğine göre istinaf ve şartları varsa temyiz mümkündür. Mahkûmiyet ancak kanun yolu süreci sonunda kesinleşir; infaz hesabı suç tarihi, nihai ceza, mahsup, tekerrür ve güncel infaz hükümleriyle kişiye özel yapılır.

İşkence soruşturması ne kadar sürer?

Kanunda her işkence soruşturması için öngörülmüş sabit bir sonuçlanma süresi yoktur. Kamera ve tanık sayısı, tıbbi inceleme, şüpheli sayısı, kurum yazışmaları ve bilirkişi ihtiyacı süreyi etkiler. Buna karşılık etkili soruşturma yükümlülüğü, işlemlerin gecikmeden ve makul süratle yapılmasını gerektirir; delil toplamadaki gereksiz bekleme ihlal doğurabilir.

İşkence suçunda ceza nasıl belirlenir; HAGB veya erteleme uygulanır mı?

Mahkeme önce uygulanacak TCK 94 fıkrasını ve temel cezayı, sonra TCK 95 sonucu ile genel artırım veya indirimleri belirler. 31 Temmuz 2026’da yayımlanan 7589 sayılı Kanun sonrası CMK m.231/14, işkence ve eziyet suçlarında HAGB uygulanmasını açıkça yasaklamıştır. Erteleme ve seçenek yaptırım ise ayrı kurumlardır.

31 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanun, HAGB kurumunu yeniden düzenlemiş ve işkence suçu bakımından istisnayı açık hükme bağlamıştır. Bu nedenle eski tarihli makalelerde görülen “sonuç ceza iki yılın altına inerse HAGB olabilir” açıklaması güncel hukuk bakımından geçerli değildir.

Hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir veya ertelenebilir mi?

TCK 94 doğrudan adli para cezası öngörmez; yalnızca hapis cezası düzenler. Hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrilmesi TCK m.50’deki kısa süreli hapis koşullarına, erteleme ise TCK m.51’deki sonuç ceza ve kişisel şartlara bağlıdır. Kanuni alt sınırlar nedeniyle tamamlanmış suçta bu ihtimaller çoğu dosyada doğmaz; yine de teşebbüs ve kişisel indirimler görülmeden kategorik sonuç kurulamaz.

İşkence ve kötü muamele yasağının etkili yaptırım boyutu da dikkate alınmalıdır. Mahkeme, indirim veya erteleme değerlendirmesini olayın ağırlığını ve caydırıcılık gereğini görünmez kılacak biçimde yapamaz. Takdiri indirim, duruşmadaki şekli tutuma değil, kanunda gösterilen somut nedenlere dayanmalıdır.

Adli sicil ve infaz sonucu nasıl belirlenir?

Kesinleşmiş mahkûmiyet adli sicil ve hak yoksunluğu sonuçları doğurabilir; ancak sonuç suç adı üzerinden tek cümleyle belirlenemez. TCK m.53, memuriyet mevzuatı, disiplin süreci ve arşiv kuralları ayrı ayrı incelenir. Beraat, KYOK ve mahkûmiyet birbirinden farklı sonuç doğurur.

Fiilde kullanılan veya suçtan meydana gelen eşya yönünden TCK m.54 kapsamında müsadere gündeme gelebilir; müsadere her dosyada kendiliğinden uygulanmaz. Eşyanın aidiyeti, suçla bağlantısı, iyiniyetli üçüncü kişinin hakkı ve ölçülülük ayrı değerlendirilir. Kamuya ait eşyanın idari teslimi ile ceza hukukundaki müsadere de aynı işlem değildir.

Güncel 5275 sayılı Kanun’da TCK 94 ve 95’ten süreli hapis mahkûmiyeti, koşullu salıverme bakımından özel suç grupları arasındadır ve kural olarak cezanın üçte ikisinin iyi hâlli geçirilmesi aranır. Fakat denetimli serbestlik, açık kuruma ayrılma, mahsup, tekerrür, yaş, sağlık durumu, suç tarihi ve geçici maddeler hesabı değiştirir. Dosya görülmeden “şu kadar yıl yatar” denilmesi güvenilir değildir.

İşkence suçunda zamanaşımı ve kanun yolu süreleri nelerdir?

30 Nisan 2013’te yürürlüğe giren TCK 94/6 uyarınca işkence suçundan dolayı zamanaşımı işlemez. Ancak bu aleyhe kural daha önceki fiillere kendiliğinden uygulanamaz; suç tarihindeki ve sonraki kanunlar TCK m.7 çerçevesinde bütün sonuçlarıyla karşılaştırılır. Kanun yolu süreleri ise kararın türüne ve tebliğ tarihine göre hesaplanır.

Başlıca süreler

İşlem	Güncel süre	Başlangıç	Başvurulacak merci	Kaçırılmasının sonucu / not
Şikâyet	Şikâyet süresi yoktur	Uygulanmaz	Cumhuriyet başsavcılığı veya kolluk	Delil kaybı nedeniyle gecikmeden başvurmak önemlidir
KYOK kararına itiraz	2 hafta	Kararın tebliği	Kanunda gösterilen sulh ceza hâkimliği	Süre geçirilirse olağan itiraz yolu kapanır; yeni delil ihtimali ayrıca değerlendirilir
Genel itiraz	2 hafta	Kararı öğrenme	Kararı veren makama sunularak yetkili itiraz mercii	Koruma tedbirinin türüne göre özel kurallar kontrol edilir
İstinaf	2 hafta	Gerekçeli kararın tebliği	Kararı veren ilk derece mahkemesi aracılığıyla bölge adliye mahkemesi	Süre geçirilirse karar olağan kanun yolu yönünden kesinleşebilir
Temyiz	2 hafta	Bölge adliye mahkemesi kararının tebliği	Kararı veren merci aracılığıyla Yargıtay	Yalnızca temyize açık kararlar için uygulanır
Dava zamanaşımı	30.04.2013 ve sonrası için işlemez	Uygulanmaz	Savcılık veya mahkeme resen gözetir	Önceki suç tarihlerinde TCK m.7 ve lehe kanun incelemesi zorunludur
Ceza zamanaşımı	TCK 94/6’nın zamanaşımını dışlayan özel hükmü dikkate alınır	Kesinleşme ve infaz durumu dosyaya göre incelenir	İnfaz savcılığı ve infaz hâkimliği	Suç tarihi ve lehe kanun yönünden bireysel hesap gerekir

İki haftalık süreler, 7499 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerinin yürürlüğe girdiği 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar bakımından güncel çerçeveyi yansıtır. Önceki kararlar için geçiş hükümleri uygulanabilir. Tebligatın usulü, kişinin sıfatı ve kararın kanun yoluna açık olup olmadığı görülmeden yalnızca tabloya dayanarak işlem yapılmamalıdır.

İşkence nedeniyle maddi ve manevi tazminat istenebilir mi?

Evet; işkence iddiasından doğan ceza soruşturması ile maddi ve manevi tazminat talebi ayrı hukuki süreçlerdir. Tedavi ve terapi giderleri, kazanç kaybı, geçici veya sürekli iş göremezlik, bakıcı gideri ve manevi zarar talep konusu olabilir. Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma ve yakınların manevi zararları gündeme gelebilir.

Fiilin kamu hizmetinin yürütülmesiyle bağlantısı, davanın idari yargıda idareye karşı tam yargı davası mı yoksa özel hukuk hükümlerine göre mi açılacağını etkiler. Kişisel kusur, hizmet kusuru, davalı sıfatı ve görevli yargı yeri dosya özelinde belirlenmelidir. Ceza mahkemesi genel tazminatı kendiliğinden hükme bağlamaz.

Tazminat süreleri ceza davasındaki zamanaşımı kuralıyla aynı değildir. Türk Borçlar Kanunu m.72 ve idari yargıda İYUK m.13 farklı başlangıç ve süreler öngörür; uzun ceza zamanaşımının etkisi de talebin hukuki niteliğine göre incelenir. TCK 94’te zamanaşımı işlememesi, tazminat talebinin süresiz olduğu anlamına gelmez.

Başvuru masrafı ve avukatlık ücreti nasıl belirlenir?

Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunmak için dava harcı alınmaz. Özel avukatlık ücreti avukat ile müvekkil arasındaki sözleşme ve güncel Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi çerçevesinde belirlenir. Baro tarafından görevlendirme yapılabilecek hâller CMK’de ayrıca düzenlenmiştir. Bilirkişi ve yargılama giderlerinin nihai yükü hükmün sonucuna göre kararlaştırılır.

Ayrı tazminat davasında başvuru yolu, harç, gider avansı ve karşı vekâlet ücreti riski bulunabilir. Talep miktarı ve görevli yargı yeri belirlenmeden kesin masraf verilmesi mümkün değildir. Ceza mahkemesindeki maddi olay tespitleri hukuk veya idare mahkemesinde önemli olabilir; ancak tazminat hâkimi zarar, kusur ve miktarı kendi kurallarıyla inceler.

Hangi olaylar TCK 94 kapsamında değerlendirilebilir?

Suç vasfı, tek bir eylem etiketine değil olayın tüm bağlamına göre belirlenir. Aşağıdaki örnekler varsayımsaldır ve sonuç garantisi içermez. Kamu görevlisinin rolü, mağdur üzerindeki kontrol, fiilin süresi ve düzeni, kullanılan yöntemler, yaralanma ve kast her senaryoda ayrı delillerle ortaya konulmalıdır.

Senaryo 1: Gözaltında birbirini tamamlayan uygulamalar

Bir kişinin saatler boyunca farklı görevlilerce darbedilmesi, uyutulmaması, aşağılanması ve belirli beyanı vermeye zorlanması; bütünlük, kamu gücü ve sistematiklik ispatlanırsa TCK 94 kapsamında değerlendirilebilir. Fiziksel izin hafif olması bu sonucu tek başına değiştirmez.

Senaryo 2: Ani ve tekil saldırı

Bir görevlinin özel bir öfke anında bir kez vurması, ek bir süreç veya kamusal baskı düzeni bulunmuyorsa işkence yerine kasten yaralama ya da somut zor kullanma yetkisi varsa TCK 256 kapsamında değerlendirilebilir. Kamu görevlisi sıfatı tek başına yeterli değildir.

Senaryo 3: Müdahale etmeyen gözetim sorumlusu

Gözetim yükümlülüğü bulunan amir, devam eden işkenceyi bilir, durdurma imkânına sahip olur ve bilinçli biçimde hareketsiz kalırsa TCK 94/5 gündeme gelebilir. Sadece makam sahibi olmak yetmez; bilgi, hukuki yükümlülük ve müdahale imkânı ispatlanmalıdır.

Senaryo 4: Özel kişinin kamu görevlisiyle birlikte hareketi

Kamu görevlisiyle ortak plan ve fiil hâkimiyeti içinde hareket eden özel kişi, “kamu görevlisi değilim” savunmasıyla TCK 94 sorumluluğundan çıkmaz. Katkının iştirak düzeyi delillerle belirlenir ve TCK 94/4 uyarınca kamu görevlisi gibi cezalandırılabilir.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi işkence iddialarında hangi ilkeleri uyguluyor?

Yargıtay suç vasfında özellikle kamu görevi bağlantısı, insan onuruna aykırılık ve sistematik süreci; Anayasa Mahkemesi ise kötü muamele yasağının ağırlık eşiği ile etkili soruşturma yükümlülüğünü inceler. Kararlar olaya özgüdür; tek bir kararın sonucu, farklı delillere sahip her dosyaya aynen taşınamaz.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2017/753, K.2019/497, 25.06.2019

Ceza Genel Kurulu, gözaltındaki kişiye farklı hareketlerle belli bir süreç içinde uygulanan ve iradeyi kırıp aşağılayan şiddetin işkence oluşturabileceğini kabul etmiştir. Karar, aynı hareketin günlerce tekrarlanmasını şart görmemiş; TCK 94 bakımından bilgi veya itiraf alma gibi özel bir saikin zorunlu olmadığını vurgulamıştır.

Kararın künye bilgileri ve metni, Yargıtay Ceza Genel Kurulu karar kaydında doğrulanabilmektedir. İlke, tek eylem tartışmasında hareket sayısından çok eylem bütünlüğüne bakılması gerektiğini gösterir.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E.2021/9781, K.2024/1698, 22.02.2024

8. Ceza Dairesi, nezarethanede yaklaşık bir dakikalık ani darp olayında sistematik ve süreklilik gösteren süreç bulunmadığı gerekçesiyle işkence mahkûmiyetini bozmuştur. Daire, fiilin TCK 86 kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Karar, kamu görevlisinin her hukuka aykırı şiddetinin kendiliğinden TCK 94 olmadığını gösterir.

Yargıtay 8. Ceza Dairesinin karar metni, eylem süresi, kamera kaydı, adli rapor ve suç vasfı değerlendirmesini birlikte içerir.

AYM, Cezmi Demir ve Diğerleri, B. No: 2013/293, 17.07.2014

Anayasa Mahkemesi, Cezmi Demir ve Diğerleri kararında kötü muamele türleri arasındaki ağırlık ayrımını ve etkili soruşturmanın temel ölçütlerini sistemleştirmiştir. Soruşturmanın resen, süratli, bağımsız ve sorumluların belirlenmesine elverişli yürütülmesi; mağdurun sürece etkili katılımının sağlanması ve delillerin özenle toplanması gerekir.

AYM, Selçuk Yıldız, B. No: 2014/10382, 15.02.2017

Anayasa Mahkemesi, kötü muamele iddiasında soruşturma izni prosedürünün yanlış işletilmesini ve yaralanmanın nedeninin aydınlatılmamasını usul yükümlülüğü bakımından incelemiştir. Karar, savcılığın izin tartışmasına sığınmadan izin gerektirmeyen iddiaları etkili biçimde araştırması gerektiğini göstermektedir.

AYM, Feride Kaya (2), B. No: 2016/13985, 09.06.2020

Anayasa Mahkemesi, ilk sağlık kayıtlarında açık darp izi bulunmamasına rağmen sonraki raporlar ve tanıklarla desteklenen iddiada işkence yasağının maddi ve usul boyutlarının ihlal edildiğine karar vermiştir. Uzayan ve zamanaşımıyla sonuçlanan yargılamanın cezasızlık görünümü oluşturması da değerlendirmede belirleyici olmuştur.

İşkence iddialarında en sık yapılan hatalar nelerdir?

En ciddi hatalar delilin gecikmeli toplanması, suç vasfının tek bir olguya indirgenmesi ve sürelerin yanlış hesaplanmasıdır. Mağdur açısından her ayrıntıyı tek başına kanıtlama baskısı; şüpheli açısından ise kamu görevlisi olmanın suçun oluşması için yeterli sanılması sağlıklı değerlendirmeyi engeller.

Kamera kaydını geç istemek: Otomatik silinme nedeniyle olayın en tarafsız delili kaybolabilir.
Yalnızca ilk rapora dayanmak: Ruhsal bulgular veya sonradan belirginleşen yaralar gözden kaçabilir.
Şikâyet ile dava açmayı aynı sanmak: Kamu davası savcının iddianamesi ve mahkemenin kabulüyle başlar.
Her kamu görevlisi şiddetini işkence saymak: Sistematiklik ve görev bağlantısı incelenmeden yanlış suç vasfına varılabilir.
Her tekil eylemi işkence dışında bırakmak: Kesintisiz, yapılandırılmış bir yöntem tek süreçte sistematik özellik gösterebilir.
2013 öncesi olaya güncel zamanaşımı hükmünü geriye yürütmek: Lehe kanun ilkesi ihlal edilebilir.
HAGB hakkında eski bilgi kullanmak: 31 Temmuz 2026 tarihli açık yasak gözden kaçırılabilir.
Gizli kaydı her durumda hukuka uygun sanmak: Delilin elde ediliş biçimi ayrıca suç ve delil yasağı riski doğurabilir.
Ceza ve tazminat süresini aynı kabul etmek: Tazminat talebi farklı görev ve süre kurallarına tabidir.

Mağdur ve şüpheli için ilk kontrol listesi nedir?

İlk işlemler delilin korunmasına ve temel hakların güvence altına alınmasına odaklanmalıdır. Aşağıdaki listeler genel bilgilendirme niteliğindedir. Devam eden acil tehlikede önce 112, sağlık birimleri ve yetkili mercilerle bağlantı kurulmalı; kişinin kendi güvenliğini riske atacak delil toplama girişimlerinden kaçınılmalıdır.

İşkence suçu hakkında sık sorulan sorular

Aşağıdaki cevaplar TCK 94 ve 95’in güncel metni ile ceza muhakemesi kurallarını esas alır. Fiilin zamanı, mağdurun niteliği, failin görevi, sistematiklik, ağır netice ve deliller sonucu değiştirebilir. Bu nedenle kısa cevaplar, somut dosyada hukuki nitelendirme yerine geçmez.

İşkence suçunun cezası kaç yıldır?

Babalık Davası Nedir? Şartları, DNA Testi ve Süreler

ilkercebeci — Tue, 25 Aug 2026 11:06:35 +0000

.hukuk-makalesi { --hm-ink: #172334; --hm-muted: #586576; --hm-navy: #102d46; --hm-blue: #225f82; --hm-teal: #0d756f; --hm-gold: #aa741d; --hm-red: #9e3e3e; --hm-soft: #f3f6f8; --hm-soft-teal: #edf7f5; --hm-soft-gold: #fff7e8; --hm-soft-red: #fff1f0; --hm-line: #d7e0e6; --hm-white: #ffffff; color: var(--hm-ink); font: inherit; line-height: 1.72; max-width: 100%; overflow-wrap: anywhere; } .hukuk-makalesi *, .hukuk-makalesi *::before, .hukuk-makalesi *::after { box-sizing: border-box; } .hukuk-makalesi h2, .hukuk-makalesi h3, .hukuk-makalesi h4 { color: var(--hm-navy); line-height: 1.27; scroll-margin-top: 6rem; } .hukuk-makalesi h2 { margin: 3rem 0 1rem; font-size: clamp(1.55rem, 3vw, 2.08rem); letter-spacing: -.015em; } .hukuk-makalesi h3 { margin: 2rem 0 .75rem; font-size: clamp(1.2rem, 2.3vw, 1.48rem); } .hukuk-makalesi h4 { margin: 1.4rem 0 .55rem; font-size: 1.08rem; } .hukuk-makalesi p { margin: 0 0 1rem; } .hukuk-makalesi ul, .hukuk-makalesi ol { margin: .65rem 0 1.2rem; padding-left: 1.35rem; } .hukuk-makalesi li { margin: .43rem 0; } .hukuk-makalesi a { color: var(--hm-blue); text-decoration-thickness: .08em; text-underline-offset: .16em; } .hukuk-makalesi a:hover, .hukuk-makalesi a:focus-visible { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi :focus-visible { outline: 3px solid rgba(13,117,111,.34); outline-offset: 3px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { position: relative; overflow: hidden; margin: 0 0 2rem; padding: clamp(1.4rem, 4vw, 2.7rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 22px; background: linear-gradient(135deg, #f8fafc 0%, #edf6f5 58%, #fff7e9 100%); box-shadow: 0 14px 38px rgba(16,45,70,.09); isolation: isolate; } .hukuk-makalesi .hm-hero::after { content: ""; position: absolute; z-index: -1; right: -65px; bottom: -95px; width: 230px; aspect-ratio: 1; border: 38px solid rgba(34,95,130,.07); border-radius: 50%; pointer-events: none; } .hukuk-makalesi .hm-kicker { margin: 0 0 .55rem !important; color: var(--hm-teal); font-size: .82rem; font-weight: 850; letter-spacing: .08em; text-transform: uppercase; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { margin: 0 0 .85rem !important; max-width: 27ch; color: var(--hm-navy); font-size: clamp(1.68rem, 4vw, 2.72rem); font-weight: 860; line-height: 1.14; letter-spacing: -.025em; } .hukuk-makalesi .hm-lead { margin: 0 !important; max-width: 84ch; font-size: clamp(1.06rem, 2.1vw, 1.24rem); } .hukuk-makalesi .hm-chips { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: .55rem; margin: 1.2rem 0 0 !important; padding: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { margin: 0; padding: .44rem .74rem; border: 1px solid rgba(16,45,70,.16); border-radius: 999px; background: rgba(255,255,255,.82); color: var(--hm-navy); font-size: .88rem; font-weight: 760; } .hukuk-makalesi .hm-facts { display: grid; grid-template-columns: repeat(4, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.25rem 0 2rem; } .hukuk-makalesi .hm-card { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 24px rgba(16,45,70,.055); } .hukuk-makalesi .hm-card strong { display: block; margin-bottom: .35rem; color: var(--hm-navy); font-size: 1.02rem; } .hukuk-makalesi .hm-card p { margin: 0; color: var(--hm-muted); font-size: .94rem; } .hukuk-makalesi .hm-card--teal { border-top: 4px solid var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-card--blue { border-top: 4px solid var(--hm-blue); } .hukuk-makalesi .hm-card--gold { border-top: 4px solid var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-card--red { border-top: 4px solid var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-toc { margin: 1.5rem 0 2.35rem; padding: clamp(1rem, 3vw, 1.5rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-soft); } .hukuk-makalesi .hm-toc > strong { display: block; margin-bottom: .65rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 2; column-gap: 2.1rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc li { break-inside: avoid; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc a { display: inline-flex; align-items: center; min-height: 44px; padding: .25rem 0; } .hukuk-makalesi .hm-answer { margin: .35rem 0 1.2rem; padding: 1rem 1.1rem; border-left: 5px solid var(--hm-teal); border-radius: 0 12px 12px 0; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-answer p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-note p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-warning p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-critical p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { margin: 1.25rem 0; padding: 1rem 1.1rem; border-radius: 14px; } .hukuk-makalesi .hm-note { border: 1px solid #b9dad6; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-warning { border: 1px solid #e7cb98; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-critical { border: 1px solid #dfb2ae; background: var(--hm-soft-red); } .hukuk-makalesi .hm-note > strong, .hukuk-makalesi .hm-warning > strong, .hukuk-makalesi .hm-critical > strong { display: block; margin-bottom: .3rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { max-width: 100%; margin: 1.3rem 0 2rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 7px 22px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table { width: 100%; margin: 0; border: 0; border-collapse: collapse; table-layout: fixed; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { padding: .9rem 1rem; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-weight: 850; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th, .hukuk-makalesi .hm-table td { padding: .86rem .9rem; border: 0; border-bottom: 1px solid var(--hm-line); vertical-align: top; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th { background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-size: .92rem; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { background: #f9fbfc; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:last-child td { border-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { color: var(--hm-navy); font-weight: 770; } .hukuk-makalesi .hm-col-18 { width: 18%; } .hukuk-makalesi .hm-col-20 { width: 20%; } .hukuk-makalesi .hm-col-24 { width: 24%; } .hukuk-makalesi .hm-two-col { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.2rem 0 1.7rem; } .hukuk-makalesi .hm-panel { min-width: 0; padding: 1.15rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 22px rgba(16,45,70,.045); } .hukuk-makalesi .hm-panel h3 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-panel p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-pill { display: inline-block; margin-bottom: .5rem; padding: .26rem .58rem; border-radius: 999px; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-size: .78rem; font-weight: 820; letter-spacing: .03em; } .hukuk-makalesi .hm-steps { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .82rem; margin: 1rem 0 1.6rem; padding: 0 !important; list-style: none; counter-reset: hm-step; } .hukuk-makalesi .hm-steps li { position: relative; min-height: 110px; margin: 0; padding: 1rem 1rem 1rem 3.75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-steps li::before { counter-increment: hm-step; content: counter(hm-step); position: absolute; top: 1rem; left: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 2.1rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-weight: 850; } .hukuk-makalesi .hm-steps strong { display: block; margin-bottom: .28rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { display: grid; grid-template-columns: repeat(5, minmax(0,1fr)); gap: .68rem; margin: 1.25rem 0 .75rem; } .hukuk-makalesi .hm-time { position: relative; min-height: 145px; padding: .9rem .72rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); text-align: center; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { content: ""; position: absolute; top: 31px; right: -.69rem; width: .69rem; height: 2px; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-time b { display: grid; place-items: center; width: 2.08rem; aspect-ratio: 1; margin: 0 auto .52rem; border-radius: 50%; background: var(--hm-blue); color: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-time span { display: block; color: var(--hm-muted); font-size: .84rem; line-height: 1.38; } .hukuk-makalesi .hm-time--critical { border-color: #e1bf7b; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-time--critical b { background: var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-figure { margin: 1.5rem 0 2rem; padding: clamp(1rem,3vw,1.45rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 18px; background: var(--hm-soft); } .hukuk-makalesi .hm-figure figcaption { margin-top: .85rem; color: var(--hm-muted); font-size: .9rem; } .hukuk-makalesi .hm-checklist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li::before { content: "✓"; position: absolute; left: 0; color: var(--hm-teal); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li::before { content: "×"; position: absolute; left: .12rem; color: var(--hm-red); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-myths { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .85rem; margin: 1.1rem 0 1.6rem; } .hukuk-makalesi .hm-myth { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 15px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-myth b { display: block; margin-bottom: .38rem; color: var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-myth p { margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-myth p strong { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-faq details { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-faq summary { position: relative; display: flex; align-items: center; min-height: 56px; padding: .9rem 3.2rem .9rem 1.1rem; color: var(--hm-navy); cursor: pointer; font-weight: 810; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::-webkit-details-marker { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::after { content: "+"; position: absolute; top: 50%; right: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 1.9rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-blue); font-size: 1.25rem; transform: translateY(-50%); } .hukuk-makalesi .hm-faq details[open] summary::after { content: "−"; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer { padding: 0 1.1rem 1rem; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-source-list { font-size: .93rem; } .hukuk-makalesi .hm-source-list li { margin-bottom: .72rem; } .hukuk-makalesi .hm-cta { margin: 2rem 0 0; padding: clamp(1.15rem,3vw,1.6rem); border: 1px solid #b9d8d4; border-radius: 18px; background: linear-gradient(135deg, var(--hm-soft-teal), #f8fbfc); } .hukuk-makalesi .hm-cta h2 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-button { display: inline-flex; align-items: center; justify-content: center; min-height: 46px; margin-top: .25rem; padding: .7rem 1rem; border-radius: 10px; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white) !important; font-weight: 810; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-button:hover, .hukuk-makalesi .hm-button:focus-visible { background: var(--hm-teal); color: var(--hm-white) !important; } .hukuk-makalesi .hm-small { color: var(--hm-muted); font-size: .9rem; } .hukuk-makalesi .hm-divider { height: 1px; margin: 2rem 0; border: 0; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-footer { margin-top: 2rem; padding-top: 1rem; border-top: 1px solid var(--hm-line); } @media (max-width: 980px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: repeat(3, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: none; } } @media (max-width: 768px) { .hukuk-makalesi { font-size: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { border-radius: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { max-width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-facts, .hukuk-makalesi .hm-two-col, .hukuk-makalesi .hm-steps, .hukuk-makalesi .hm-myths { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 1; } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-time { min-height: 0; padding: .84rem .82rem .84rem 3.65rem; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-time b { position: absolute; top: .79rem; left: .82rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { top: auto; right: auto; bottom: -.69rem; left: 1.86rem; width: 2px; height: .69rem; } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: block; } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { border: 0; border-radius: 0; box-shadow: none; background: transparent; } .hukuk-makalesi .hm-table, .hukuk-makalesi .hm-table tbody, .hukuk-makalesi .hm-table tr, .hukuk-makalesi .hm-table td { display: block; width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-table { table-layout: auto; } .hukuk-makalesi .hm-table thead { position: absolute; width: 1px; height: 1px; overflow: hidden; clip: rect(0 0 0 0); white-space: nowrap; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { display: block; margin-bottom: .75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 12px; } .hukuk-makalesi .hm-table tr { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 6px 18px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { display: grid; grid-template-columns: minmax(7.8rem,40%) minmax(0,1fr); gap: .72rem; padding: .76rem .82rem; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-table td::before { content: attr(data-label); color: var(--hm-navy); font-weight: 820; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { background: var(--hm-soft); } } @media (max-width: 480px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { grid-template-columns: 1fr; gap: .2rem; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { width: 100%; border-radius: 10px; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { padding-left: .9rem; padding-right: .9rem; } } @media (prefers-reduced-motion: reduce) { .hukuk-makalesi * { scroll-behavior: auto !important; transition: none !important; } } @media print { .hukuk-makalesi { color: #000; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-table-wrap, .hukuk-makalesi .hm-figure, .hukuk-makalesi .hm-cta { box-shadow: none; } .hukuk-makalesi .hm-toc, .hukuk-makalesi .hm-button { display: none; } .hukuk-makalesi a { color: inherit; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq details { break-inside: avoid; } .hukuk-makalesi .hm-faq details > * { display: block; } }

25 Ağustos 2026 itibarıyla güncel · TMK m. 301-304

Babalık Davası Nedir? Kimler Açabilir, DNA Testi ve Süreler Nasıl Uygulanır?

Babalık davası, çocuk ile biyolojik baba arasındaki soybağını hâkim kararıyla kurar. Davayı anne veya çocuk açabilir; baba ölmüşse dava mirasçılarına yöneltilir. Çocuk bakımından hak düşürücü süre bulunmaz. Annenin dava hakkı ise kural olarak doğumdan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.

TMK m. 301
TMK m. 302
TMK m. 303
TMK m. 304
HMK m. 292
DNA incelemesi
Mevcut soybağı
Çocuk nafakası

Hazırlayan: Avukat & Uzman Arabulucu İlker Cebeci · Son güncelleme: 25 Ağustos 2026

Davacı anne veya çocuktur

Anne ve çocuk birbirinden bağımsız dava hakkına sahiptir; iddia edilen baba TMK m. 301 davasını açamaz.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir

Aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Çocuk için süre sınırı yoktur

Çocuk yönünden eski bir yıllık süreler Anayasa Mahkemesi kararlarıyla iptal edilmiştir.

Mevcut soybağı önce kaldırılır

Çocuk başka bir erkekle hukuken bağlıysa yeni babalık hükmünden önce bu bağın sona ermesi gerekir.

Davanın doğru kurulabilmesi için önce çocuğun mevcut nüfus kaydı incelenmelidir. Çocuk hâlen başka bir erkekle soybağı içindeyse bu ilişki kaldırılmadan ikinci bir baba ile soybağı kurulamaz.

Süreler davacının kim olduğuna göre değişir. Anne için kural olarak doğumdan başlayan bir yıllık hak düşürücü süre vardır; çocuk için ise güncel hukukta hak düşürücü süre yoktur.

Babalık davası nedir?

Babalık davası, Türk Medeni Kanunu’nun 301-304. maddeleri uyarınca çocuk ile baba olduğu iddia edilen erkek arasındaki soybağının mahkeme hükmüyle kurulmasını amaçlayan aile hukuku davasıdır. Kabul kararıyla yalnız biyolojik bir olgu belirlenmez; çocuğun kişisel durum sicili, bakım ve nafaka hakkı ile mirasçılık konumu da etkilenir.

TMK m. 282, çocuk ile ana arasındaki soybağının doğumla; çocuk ile baba arasındaki soybağının ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulacağını düzenler. Babalık davası, bu üç yoldan hâkim hükmüyle kuruluşu sağlar.

Bu dava yalnızca “DNA sonucunun tespiti” değildir. Mahkeme, davanın taraflarını, mevcut soybağını, ihbar ve temsil koşullarını, süreleri, genetik incelemenin güvenilirliğini ve hükmün nüfus siciline etkisini birlikte değerlendirir.

Çocuk ile baba arasındaki soybağı hangi yollarla kurulur?

Çocuk ile baba arasındaki soybağı başlıca üç yolla kurulur: annenin baba ile evli olması veya sonradan evlenmesi, babanın geçerli bir tanıma beyanında bulunması ve aile mahkemesinin babalık hükmü vermesi. Hangi yolun uygulanacağı doğum tarihi, annenin medeni durumu ve çocuğun mevcut nüfus kaydına göre belirlenir.

Evlilik

Evlilik içindeki babalık karinesi

Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası koca sayılır. Biyolojik durumun farklı olduğu ileri sürülüyorsa konu babalık davasından önce soybağının reddi hükümlerine girer.

İrade beyanı

Tanıma

Baba; nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuru, resmî senet ya da vasiyetnameyle çocuğu tanıyabilir. Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadan tanınamaz.

Mahkeme hükmü

Babalık davası

Baba çocuğu geçerli biçimde tanımadığında anne veya çocuk, soybağının mahkemece kurulmasını isteyebilir. Dava, TMK m. 301 ve devamındaki özel kurallara tabidir.

Ayrı kurum

Evlat edinme

Evlat edinme de soybağı doğurur; ancak biyolojik babalığın hükmen belirlenmesi değildir. Şartları ve hukuki sonuçları babalık davasından farklıdır.

Babalık davası, tanıma, soybağının reddi ve nüfus kaydının düzeltilmesi arasındaki fark nedir?

Babalık davası yeni bir baba-çocuk soybağı kurar; tanıma babanın tek taraflı beyanıyla aynı sonucu sağlar. Soybağının reddi mevcut babalık karinesini ortadan kaldırır. Nüfus kaydının düzeltilmesi ise baştan gerçeğe aykırı yazılmış sicil kaydını düzeltir; uyuşmazlığın hukuki niteliği görevli mahkemeyi de değiştirebilir.

Birbirine benzeyen hukuk yollarının temel farkları
Hukuk yolu	Amaç	Kim başlatır?	Temel koşul	Görevli merci
Babalık davası	Çocuk ile iddia edilen baba arasında soybağı kurmak	Anne veya çocuk	Çocuğun başka bir erkekle soybağının bulunmaması ya da önce kaldırılması	Aile mahkemesi
Tanıma	Babanın tek taraflı beyanıyla soybağı kurmak	Baba	Başka bir erkekle mevcut soybağı bulunmaması	Nüfus memuru, mahkeme, noterlikte resmî senet veya vasiyetname yolu
Soybağının reddi	Evliliğe dayanan mevcut babalık karinesini çürütmek	Koca, anne, çocuk ve kanundaki koşullarda diğer ilgililer	Hukuken kurulmuş mevcut bir soybağı	Aile mahkemesi
Tanımanın iptali	Tanımayla kurulmuş soybağını geçersiz kılmak	Tanıyan veya kanunda sayılan diğer ilgililer	Geçerli görünür bir tanıma kaydı	Aile mahkemesi
Nüfus kaydının düzeltilmesi	Baştan itibaren gerçeğe aykırı oluşturulmuş sicil kaydını düzeltmek	İlgililer veya kanunda yetkilendirilen makam	Kayıt oluşurken maddi olgunun yanlış yazılması	Kural olarak asliye hukuk mahkemesi; soybağı talebi ayrıştırılır

Görev ve dava türü başlığa göre değil, ileri sürülen maddi olaya göre belirlenir.

Nüfus kaydındaki baba adının değiştirilmesinin istenmesi her zaman yalnız bir kayıt düzeltme davası değildir. Talep, evlilik dışında bir erkekle yeni soybağı kurulmasını içeriyorsa babalık hükmü ve aile mahkemesinin görevi gündeme gelir.

Babalık davasının şartları nelerdir?

Babalık davasının görülebilmesi için davayı anne veya çocuğun açması, davanın baba olduğu ileri sürülen erkeğe ya da ölmüşse mirasçılarına yöneltilmesi ve çocuk ile başka bir erkek arasında devam eden soybağının bulunmaması gerekir. Ayrıca görev, yetki, temsil, zorunlu ihbarlar ve anne bakımından hak düşürücü süre doğru değerlendirilmelidir.

Çocuk ile biyolojik baba olduğu iddia edilen kişi arasında hâlen hukuki soybağı kurulmamış olmalıdır.
Çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa bu bağ uygun dava yoluyla kaldırılmalı veya bu dava bekletici sorun yapılmalıdır.
Davacı sıfatı TMK m. 301 uyarınca anneye veya çocuğa ait olmalıdır.
Davalı baba olduğu iddia edilen erkek; ölmüşse onun mirasçıları olmalıdır.
Anne yönünden TMK m. 303’teki hak düşürücü süre incelenmelidir.
Cumhuriyet savcısı ve Hazineye; davacının kimliğine göre kayyıma veya anneye ihbar yapılmalıdır.
Küçük çocuğun temsilinde menfaat çatışması bulunup bulunmadığı ve kayyım gereği değerlendirilmelidir.
Babalık iddiasını somutlaştıran ilişki, dönem ve deliller gösterilmelidir.

Davanın esasını oluşturan biyolojik bağ çoğu dosyada DNA incelemesiyle belirlenir. Bununla birlikte mahkemenin genetik inceleme kararı verebilmesi için tarafların doğru tespit edilmesi ve iddianın somut olaylarla ilişkilendirilmesi gerekir.

Çocuk başka bir erkeğin nüfusundaysa babalık davası açılabilir mi?

Çocuk ile başka bir erkek arasında hukuken geçerli soybağı varsa bu bağ ortadan kaldırılmadan yeni bir erkeğe karşı babalık hükmü kurulamaz. Babalık talebiyle birlikte mevcut soybağının kaldırılmasına ilişkin istem ileri sürülmüşse davaların ayrılması ve soybağının reddi sonucunun babalık davasında bekletici sorun yapılması gerekebilir.

Tek çocuk için aynı anda iki hukuki baba kaydı kurulamaz.

Çocuğun nüfus kaydında bir erkeğin adının bulunması tek başına yeterli inceleme değildir; kaydın evlilik karinesine, tanımaya, sonradan evlenmeye veya baştan yanlış bildirime dayanıp dayanmadığı belirlenmelidir. Uygulanacak dava buna göre değişir.

Anne mevcut soybağının reddi davasını açabilir mi?

Evet. 7 Kasım 2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanun değişikliği sonrasında TMK m. 286, anneye de babalık karinesini soybağının reddi davasıyla çürütme hakkı tanır. TMK m. 289’a göre anne bu davayı doğumdan başlayarak en geç bir yıl içinde açmak zorundadır; gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre, sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.

Bu güncel hak, annenin doğrudan biyolojik baba aleyhine babalık davası açarak mevcut soybağını yok sayabileceği anlamına gelmez. Önce mevcut bağın hangi hukuki işlemle ve hangi taraflara karşı kaldırılacağı belirlenmelidir.

Mevcut soybağı ile babalık davası aynı dosyada ele alınabilir mi?

İleri sürülen talepler aynı dilekçede bulunsa dahi farklı davaların tarafları ve hukuki sebepleri ayrıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 8 Ekim 2025 tarihli kararı, soybağının reddi isteminin ayrılabileceğini ve onun sonucunun babalık davasında bekletici sorun yapılabileceğini kabul etmiştir.

Babalık davasını kimler açabilir?

TMK m. 301’e göre babalık davasını yalnız anne veya çocuk açabilir. Bu haklar birbirinden bağımsızdır; annenin dava açmaması, davasını kaybetmesi ya da kendi talebinden vazgeçmesi çocuğun kişisel dava hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Küçük çocuk, gerekli hâllerde kayyım aracılığıyla temsil edilir.

Annenin dava hakkı

Anne kendi bağımsız hakkına dayanarak soybağının kurulmasını ister. Annenin açtığı dava otomatik olarak küçük çocuğun temsil edildiği anlamına gelmez; çocuğun taraf sıfatı ve kayyım gereği ayrıca belirlenir.

Çocuğun dava hakkı

Ergin çocuk davasını bizzat açabilir. Küçük çocuk adına dava açılacaksa yasal temsil ile çocuk ve anne arasındaki olası menfaat çatışması incelenir; gerektiğinde temsil kayyımı atanır.

Baba olduğunu ileri süren kişinin konumu

İddia edilen biyolojik baba, TMK m. 301 babalık davasında davacı değildir. Başka bir soybağı yoksa tanıma yoluna başvurabilir; mevcut soybağı varsa tanıma da yapılamaz ve uygun soybağı davası değerlendirilir.

Savcı ve Hazinenin konumu

Cumhuriyet savcısı ve Hazine, TMK m. 301 uyarınca davanın kendilerine ihbar edildiği ilgililerdir. Kanun metni onları babalık davasının olağan davacısı olarak saymaz.

Babalık davası kime karşı açılır?

Dava, baba olduğu iddia edilen erkeğe karşı açılır. Bu kişi dava açılmadan önce ölmüşse TMK m. 301 gereğince dava mirasçılarına yöneltilir. Mirasçıların eksiksiz belirlenmesi, taraf teşkilinin sağlanması ve tebligatların tamamlanması yargılamanın geçerliliği bakımından önem taşır. Mirasçı yokluğu hâlinde tereke ve taraf sıfatı ayrıca belirlenir.

Babanın ölümünden sonra mirasçıların davalı olması, genetik babalığı ispat yükünün onlara geçtiği anlamına gelmez. Soybağı kamu düzenine ilişkin olduğu için mahkeme maddi gerçeği kendiliğinden araştırır ve ulaşılabilir bilimsel yöntemleri değerlendirir.

Mirasçı bulunup bulunmadığı, mirasçılık belgesi, yabancı mirasçı veya yurt dışı tebligat gibi konular davanın süresini etkileyebilir. Hükmün terekeye ve tamamlanmış miras işlemlerine etkisi ise babalık davasından sonra ayrı talepler doğurabilir.

Babalık davasında Cumhuriyet savcısı, Hazine ve kayyımın rolü nedir?

Babalık davası Cumhuriyet savcısına ve Hazineye mutlaka ihbar edilir. Dava anne tarafından açılmışsa kayyıma; kayyım tarafından açılmışsa anneye de ihbar yapılır. Bu kişiler her durumda davacı veya davalı hâline gelmez; ihbar, kamu düzeni ve çocuğun menfaatinin yargılamada korunmasını sağlar. Mahkeme bu işlemleri kendiliğinden denetler.

Taraf, temsil ve ihbar düzeni
Kişi veya kurum	Usulî konum	Ne zaman devreye girer?	Temel işlev
Anne	Bağımsız davacı; kayyımın açtığı davada ihbar olunan	Kendi dava hakkını kullanırsa veya çocuk adına kayyım dava açarsa	Soybağının kurulmasını ve şartları varsa TMK m. 304 giderlerini istemek
Çocuk	Bağımsız davacı	Erginse bizzat; küçükse usulüne uygun temsil yoluyla	Kendi soybağının kurulmasını ve nafaka dâhil kişisel haklarını istemek
İddia edilen baba	Davalı	Hayattaysa dava doğrudan kendisine yöneltilir	İddia ve delillere cevap vermek, incelemeye katlanmak
Babanın mirasçıları	Davalı	İddia edilen baba ölmüşse	Taraf teşkilini sağlamak; hükmün miras çevresindeki etkilerine karşı savunma yapmak
Cumhuriyet savcısı ve Hazine	İhbar olunan	Her babalık davasında	Kamu düzeni ve sicilin doğruluğu yönünden davadan haberdar olmak
Kayyım	Çocuğun temsilcisi veya ihbar olunan	Temsil ihtiyacı varsa; anne dava açtığında ihbar bakımından	Çocuğun bağımsız menfaatini temsil etmek

İhbar ile taraf gösterme aynı işlem değildir.

Dilekçede savcıyı veya Hazineyi davalı yazmak, TMK m. 301’deki ihbar düzeninin doğru uygulandığı anlamına gelmez. Mahkeme taraf sıfatını, temsil ilişkisini ve yapılması gereken ihbarları ayrı ayrı denetler.

Babalık davası ne zaman açılır ve süreler nasıl uygulanır?

Babalık davası çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir. Anne bakımından dava hakkı kural olarak doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Çocuk yönünden daha önce öngörülmüş bir yıllık süreler Anayasa Mahkemesince iptal edildiğinden, 25 Ağustos 2026 itibarıyla çocuğun babalık davası hak düşürücü süreye tabi değildir.

Davacıya ve özel duruma göre sürelerin karşılaştırılması
Durum	Süre	Başlangıç	Önemli açıklama
Anne doğumdan sonra dava açacaksa	Bir yıllık hak düşürücü süre	Çocuğun doğumu	Mahkeme süreyi taraf ileri sürmese de kendiliğinden dikkate alır.
Anne doğumdan önce dava açacaksa	Doğum beklenmeden açılabilir	Gebelik sırasında	Doğum ve canlılık durumu ile temsil ve mali talepler yargılama sırasında değerlendirilir.
Çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa	Anne yönünden bir yıl	Mevcut soybağının ortadan kalktığı tarih	Önceki soybağının hangi kararla ve ne zaman kesinleştiği dosyaya sunulmalıdır.
Annenin gecikmesi haklı sebebe dayanıyorsa	Bir ay	Haklı sebebin ortadan kalkması	Haklı sebep ve sona erme tarihi somut delillerle açıklanmalıdır.
Çocuk kendi hakkına dayanıyorsa	Hak düşürücü süre yoktur	Süre başlangıcı uygulanmaz	Küçükken usulüne uygun temsil; ergin olduktan sonra bizzat dava mümkündür.
Baba olduğu iddia edilen kişi ölmüşse	Davacı anne veya çocuk için kendi kuralları geçerlidir	Anne ve çocuk bakımından yukarıdaki esaslar	Ölüm dava hakkını sona erdirmez; dava mirasçılara yöneltilir.

“Çocuk ergin olduktan sonra yalnız bir yıl içinde dava açabilir” bilgisi güncel değildir.

Anayasa Mahkemesinin 27.10.2011 tarihli E. 2010/71, K. 2011/143 ve 15.03.2012 tarihli E. 2011/116, K. 2012/39 sayılı kararlarıyla çocuk yönünden süre sınırlamaları iptal edilmiştir. Anne için bir yıllık süre ise yürürlüktedir.

Annenin bir yıllık süreyi kaçırması çocuğun hakkını etkiler mi?

Hayır. Anne ile çocuğun dava hakları birbirinden bağımsızdır. Annenin süresinin dolması, çocuğun kendi adına veya usulüne uygun temsil yoluyla babalık davası açmasını engellemez.

Bir yıllık süre zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi?

Bu süre hak düşürücü süredir. Zamanaşımından farklı olarak hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir; sürenin geçmesi annenin dava hakkını sona erdirebilir. Haklı sebebe dayalı ek bir aylık sürenin uygulanıp uygulanmayacağı somut olayın delilleriyle değerlendirilir.

TMK m. 302’deki babalık karinesi nasıl uygulanır?

Davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında anneyle cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. İlişki bu tarihlerin dışında gerçekleşmiş olsa bile fiilî gebe kalma dönemine rastladığı belirlenirse aynı karine uygulanır. Karine, davalının karşı ispatıyla çürütülebilir.

Davalı; çocuğun babası olmasının olanaksız olduğunu veya üçüncü bir kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha yüksek bulunduğunu kanıtlarsa karine geçerliliğini kaybeder. Bu düzenleme ispatı kolaylaştırır; ancak günümüzde ulaşılabilir ve güvenilir DNA incelemesi varken biyolojik bağın yalnız takvim hesabıyla bırakılması çoğu dosyada yeterli olmaz.

Karine ile bilimsel inceleme birbirinin alternatifi değildir.

İlişkinin zamanı, tanıklar ve yazışmalar davalının olası baba olduğunu gösteren emareler sağlayabilir. Kesin kimliklendirme bakımından mahkemenin genetik inceleme yaptırması, doğru sicil oluşturma yükümlülüğünün temel aracıdır.

Babalık davasında DNA testi zorunlu mudur?

Kanunda her dosyada aynı sırayla uygulanacak mutlak bir “DNA testi şartı” yazmasa da soybağının doğru ve bilimsel biçimde belirlenmesi gereken babalık davalarında genetik inceleme temel delildir. Hâkim maddi olguları kendiliğinden araştırır; ciddi emareler ve uygun taraf teşkili varsa DNA incelemesine resen veya talep üzerine karar verebilir.

HMK m. 292, uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu, bilimsel verilere uygun ve sağlık yönünden tehlikesiz olmak şartıyla herkesin soybağının tespiti amacıyla kan veya doku alınmasına katlanmasını emreder. Bu nedenle test, yalnız davalının rızasına bırakılmış değildir.

Örneklerin kimden, ne zaman ve hangi güvenlik zinciriyle alındığı raporun güvenilirliğini doğrudan etkiler. Kimlik karışıklığı veya örneğin başka kişiden alındığı iddiası varsa anne, çocuk ve iddia edilen babanın birlikte sevkiyle yeniden inceleme yapılması gerekebilir.

Özel laboratuvar DNA testi mahkeme için yeterli midir?

Tarafların rızasıyla alınan özel test sonucu dosyaya sunulabilir; ancak mahkeme bu belgeyle bağlı değildir. Kimlik doğrulama, numunenin elde edilme biçimi, rıza, laboratuvar güvenilirliği ve delil zinciri tartışmalıysa mahkeme denetiminde yeni inceleme yaptırılır.

DNA raporuna itiraz edilebilir mi?

Evet. Raporun yöntemine, örneklerin kimliğine, olasılık hesabına, incelemenin kapsamına veya çelişkili bulgulara somut gerekçelerle itiraz edilebilir. Mahkeme gerektiğinde ek rapor, yeni heyet veya yeniden numune alınmasına karar verebilir.

Baba olduğu iddia edilen kişi DNA testinden kaçınırsa ne olur?

DNA incelemesinden kaçınma, davanın yalnız bu nedenle otomatik kabulü anlamına gelmez. HMK m. 292 uyarınca kişi önce sonuçları açıkça belirtilen bir davetle incelemeye çağrılmalı; haklı sebep olmaksızın örnek vermezse hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar vermelidir. Sonuç, alınacak bilimsel raporla birlikte değerlendirilir.

TMK m. 284, davalının incelemeye rıza göstermemesinden beklenen sonucun koşullara göre aleyhine doğmuş sayılabilmesini düzenler. Bununla birlikte daha sonra yürürlüğe giren ve özel hüküm niteliğindeki HMK m. 292, kan veya doku alınmasına katlanma zorunluluğunu ve zor kullanma kararını açıkça öngörür.

Testten kaçınma, delil incelemesinin tamamlanmaması için bir yöntem değildir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yalnız kaçınmayı davalı aleyhine yorumlayarak hüküm kurulmasını eksik inceleme saymaktadır. Mahkemenin usulüne uygun davet, ihtar ve gerektiğinde zor kullanma aşamalarını tamamlaması gerekir.

Baba olduğu iddia edilen kişi ölmüşse DNA incelemesi nasıl yapılır?

Babanın ölümü babalık davasına engel değildir; dava onun mirasçılarına karşı açılır. Mahkeme önce nüfus, sağlık, adli dosya ve mevcut biyolojik örnekleri araştırabilir; bilimsel olarak elverişli ise yakın akrabalardan karşılaştırma örneği alınmasını değerlendirebilir. Mezar açılması ancak gerekli, elverişli ve ölçülü görülürse gündeme gelir.

Hangi yöntemin güvenilir sonuç sağlayacağı hâkim tarafından değil, genetik inceleme konusunda yetkili bilirkişi kurumu tarafından belirlenir. Akrabalık derecesi, kullanılabilir örneklerin niteliği, mezarın durumu ve kimlik doğrulama imkânı raporun yöntemini etkiler.

Mirasçıların davalı olması, onların biyolojik örnek vermesinin her dosyada otomatik olarak yeterli olacağı anlamına gelmez. Mahkeme gereklilik, sağlık güvenliği, orantılılık ve doğru kimliklendirme ölçütleriyle işlem kurmalıdır.

Babalık davasında hangi deliller kullanılabilir?

Babalık davasında DNA raporu en güçlü bilimsel delildir; ancak dava yalnız test gününden ibaret değildir. Nüfus ve doğum kayıtları, gebelik belgeleri, taraflar arasındaki yazışmalar, fotoğraflar, seyahat ve konaklama kayıtları, banka hareketleri ve tanık anlatımları ilişkinin zamanı ile iddianın ciddiyetini gösterebilir.

Başlıca deliller ve ispat ettikleri hususlar
Delil	İspat işlevi	Dikkat edilmesi gereken
DNA incelemesi	Biyolojik bağın bilimsel olarak belirlenmesi	Kimlik doğrulama, örnek zinciri, yöntem ve rapordaki olasılık değerlendirmesi
Nüfus ve doğum kayıtları	Doğum tarihi, anne, mevcut soybağı ve kayıt dayanağının belirlenmesi	Kaydın evlilik, tanıma, mahkeme hükmü veya yanlış bildirim kaynağı
Sağlık ve gebelik belgeleri	Gebe kalma dönemi, doğum ve annenin giderlerinin gösterilmesi	Özel nitelikli kişisel veri ve dosyayla ilgililik sınırı
Mesaj, e-posta ve sosyal medya yazışmaları	İlişkinin varlığı, zamanı, babalığın kabulü veya davranışlar	Hukuka uygun elde etme, bütünlük ve kimin yazdığının doğrulanması
Fotoğraf, seyahat ve konaklama kayıtları	Tarafların gebe kalma dönemindeki temas ve birlikteliği	Tarih, yer ve kişi bağlantısının somutlaştırılması
Tanık anlatımları	İlişki, birlikte yaşam, taraf beyanları ve dönem hakkında bilgi	Dolaylı duyum yerine görgüye dayalı, tarihli ve somut anlatım
Banka kaydı ve gider belgesi	Gebelik, doğum ve çocuk için yapılan ödemeler ile taraf ilişkisi	Ödemenin amacı, tarih ve alıcı bağlantısı

Soybağı davalarında hâkim maddi olguları resen araştırır ve delilleri serbestçe takdir eder. Bununla birlikte tarafların ulaşabildiği belgeleri sunması, kayıtların celp edileceği kurumları açıkça göstermesi ve dijital delilleri bozulmadan koruması yargılamayı kolaylaştırır.

Babalık davasında görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Babalık davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir; ayrı aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. TMK m. 283’e göre dava, taraflardan birinin dava tarihindeki veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Yetki seçimi nüfus ve adres kayıtlarıyla desteklenmelidir.

“Taraflardan biri” ifadesi anne, çocuk ve davalı bakımından somut dosyaya göre alternatif yetki imkânı sağlayabilir. Doğum yeri ile doğum sırasındaki yerleşim yeri aynı kavram değildir; yalnız hastanenin bulunduğu şehir, kendiliğinden yetki oluşturmayabilir.

Görev

4787 sayılı Kanun m. 4 gereğince TMK’nın aile hukukundan doğan babalık hükmü aile mahkemesinin görev alanındadır. Görev kamu düzenindendir ve mahkemece kendiliğinden incelenir.

Yetki

TMK m. 283, soybağı davaları için özel yetki kuralı getirir. Dava tarihindeki veya doğum sırasındaki yerleşim yeri seçenekleri, yerleşim yeri kavramına göre değerlendirilir.

Babalık davasından önce zorunlu arabuluculuk var mıdır?

Hayır. Babalık davası soybağı ve kişisel durum statüsünü ilgilendirir; tarafların serbestçe tasarruf edebileceği bir uyuşmazlık değildir. Bu nedenle dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvuru şartı bulunmaz. Tarafların anlaşması veya davalının kabulü de bilimsel inceleme yapılmadan soybağını tek başına kurmaz. Mahkeme kamu düzenini kendiliğinden gözetir.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, arabuluculuğu tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlıklarıyla sınırlar. Soybağının mahkeme hükmüyle kurulması bu kapsamın dışındadır.

Anneye yapılacak ödemeler veya çocuğun bazı giderleri hakkında görüşme yapılması, babalık statüsünün arabuluculuk anlaşmasıyla kurulabileceği anlamına gelmez. Soybağı yönünden mahkemenin kamu düzenine ilişkin inceleme görevi devam eder.

Babalık davası nasıl açılır ve hangi aşamalardan geçer?

Dava; mevcut nüfus kaydı, taraf sıfatı, süre, görev ve yetki incelendikten sonra aile mahkemesine dilekçe verilerek açılır. Mahkeme taraf teşkilini ve zorunlu ihbarları tamamlar, delilleri toplar, gerekli görürse DNA incelemesi yaptırır ve soybağı ile bağlı talepler hakkında karar verir. Kesinleşen hüküm nüfus siciline bildirilir.

1Ön incelemeMevcut soybağı, süre, taraf ve mahkeme belirlenir.

2DilekçeOlaylar, talepler, deliller ve kayıt celpleri gösterilir.

3Taraf teşkiliTebligatlar, kayyım ve zorunlu ihbarlar tamamlanır.

4İspatNüfus ve sağlık kayıtları toplanır, DNA incelemesi yapılır.

5HükümSoybağı ve bağlı talepler karara bağlanır; kanun yolları tamamlanır.

Her dosyada aynı sayıda duruşma yapılmaz. Mevcut soybağı, ölüm, yurt dışı tebligat ve genetik inceleme ihtiyacı aşamaların süresini değiştirir.

Nüfus ve soybağı kaydı alınır. Çocuğun hangi hanede, hangi hukuki sebeple ve ne zaman kayıtlı olduğu belirlenir.
Davacı ve davalı sıfatı kurulur. Anne veya çocuk davacı; iddia edilen baba ya da ölmüşse mirasçıları davalı gösterilir.
Süre ve mahkeme denetlenir. Özellikle annenin bir yıllık süresi ile TMK m. 283’teki yetki seçenekleri hesaplanır.
Temsil ve ihbarlar tamamlanır. Çocuk için kayyım ihtiyacı; savcı, Hazine, anne veya kayyıma ihbar ayrı ayrı ele alınır.
Deliller toplanır. Nüfus, doğum ve sağlık kayıtları celbedilir; ilişki dönemine ait diğer deliller incelenir.
Genetik inceleme yapılır. Kimliği doğrulanmış kişilerden usulüne uygun örnek alınır ve bilirkişi raporu düzenlenir.
Bağlı talepler değerlendirilir. Çocuk nafakası, geçici nafaka ve annenin TMK m. 304 giderleri talep kapsamına göre incelenir.
Karar ve kanun yolları tamamlanır. İstinaf ve koşulları varsa temyiz sonrasında kesinleşen hüküm sicile işlenir.

Avukatla takip zorunlu değildir; özel yetki gerekebilir.

Taraf kendi davasını takip edebilir. Avukat aracılığıyla yürütülecek kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin işlemlerde vekâletnamenin HMK m. 74 uyarınca gerekli özel yetkiyi içermesi kontrol edilmelidir.

Babalık davasında nafaka ve annenin mali hakları istenebilir mi?

Evet. Çocuk için babalık davasıyla birlikte nafaka istenebilir; hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa TMK m. 333 uyarınca hükümden önce uygun geçici nafakaya karar verebilir. Anne de TMK m. 304 kapsamında doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik-doğumun gerektirdiği diğer giderleri isteyebilir.

Babalık davasıyla bağlantılı mali talepler
Talep	Hak sahibi	Yasal temel	İspat ve kapsam
Çocuk için geçici nafaka	Çocuk	TMK m. 333	Babalık olasılığının kuvvetli bulunması ve çocuğun güncel ihtiyaçları
Çocuğun bakım nafakası	Çocuk	TMK’nın çocuk bakımına ilişkin hükümleri	Çocuğun yaşı, eğitim-sağlık ihtiyaçları ve ebeveynlerin mali güçleri
Doğum giderleri	Anne	TMK m. 304/1	Hastane, hekim, ilaç, ulaşım ve doğumla bağlantılı belgelenebilir giderler
Doğum öncesi ve sonrası geçim gideri	Anne	TMK m. 304/2	Doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık dönem
Gebelik ve doğumun diğer giderleri	Anne	TMK m. 304/3	Gebelik ve doğumla uygun nedensellik bağı bulunan diğer zorunlu giderler
Ölü doğum hâlindeki giderler	Anne	TMK m. 304/2. fıkra	Çocuk ölü doğmuş olsa dahi hâkim giderlerin karşılanmasına karar verebilir

Üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anneye yapılan ödemeler, TMK m. 304 gereğince hakkaniyet ölçüsünde indirilebilir. Aynı giderin iki kez tahsil edilmesini önlemek için ödeme kayıtları ve karşılanan tutarlar açıkça gösterilmelidir.

Manevi tazminat babalık davasının otomatik sonucu değildir.

TMK m. 304 yalnız maddede sayılan mali hakları düzenler. Manevi tazminat isteniyorsa haksız fiil koşulları, görev, olayın hukuka aykırılığı ve zarar ayrıca kurulmalıdır; sadece davalının DNA testi istemesi tazminat nedeni sayılmaz.

Babalık davası kabul edilirse hangi hukuki sonuçlar doğar?

Babalık hükmünün kesinleşmesiyle çocuk ile baba arasında hukuki soybağı kurulur ve kişisel durum sicili buna göre düzeltilir. Çocuk bakım, nafaka ve mirasçılık haklarına kavuşur; baba ile çocuk arasında karşılıklı aile hukuku sonuçları doğar. Ancak velayet, kişisel ilişki ve her mali talep kendiliğinden aynı hükümle çözülmüş sayılmaz.

Babalık hükmünün başlıca sonuçları
Alan	Temel sonuç	Otomatik olmayan husus
Soybağı ve nüfus sicili	Baba ile çocuk arasında hukuki bağ kurulur ve kesinleşen karar sicile bildirilir.	Yanlış veya çelişkili başka kayıtların kapsamı ayrıca incelenebilir.
Nafaka ve bakım	Baba çocuğun bakım giderlerine mali gücü oranında katılmakla yükümlü olur.	Tutar, başlangıç ve geçmiş dönem her dosyanın talep ve delillerine göre belirlenir.
Mirasçılık	Çocuk babanın yasal altsoy mirasçısı konumuna gelir.	Dağıtılmış terekenin iadesi veya tapu ve para talepleri için ayrı işlem gerekebilir.
Velayet	Soybağı babayla kurulur.	Evli olmayan anne ve baba bakımından velayet kendiliğinden babaya geçmez.
Kişisel ilişki	Baba ve çocuk arasındaki aile bağı hukuken tanınır.	Görüşme düzeni çocuğun üstün yararına göre ayrıca kararlaştırılır.
Soyadı	Nüfus ve ad hukuku bakımından yeni soybağı dikkate alınır.	Her uyuşmazlık tek kalıpla çözülmez; güncel kayıt ve ad hükümleri ayrıca uygulanır.

Babalık hükmü geçmişe etkili midir?

Babalık hükmüyle soybağı, çocuk ile baba arasında doğumdan itibaren sonuç doğuracak biçimde kurulur. Bununla birlikte geçmiş nafaka, yapılmış miras paylaşımı, zamanaşımına tabi alacak veya üçüncü kişilere geçen malvarlığı değerleri bakımından ayrıca uygulanacak süre ve talep kuralları vardır.

Baba dava sırasında çocuğu tanırsa ne olur?

Geçerli tanıma ile amaçlanan soybağı kurulmuşsa babalık talebinin hukuki yararı ve davanın konusu yeniden değerlendirilir. Ancak başka bir erkekle soybağı, tanımanın geçerliliği, mali talepler ve yargılama giderleri çözülmeden dosyanın kendiliğinden sona erdiği varsayılmamalıdır.

Babalık kararı velayeti, kişisel ilişkiyi ve çocuğun soyadını otomatik değiştirir mi?

Hayır. Babalık hükmü soybağını kurar; velayeti kendiliğinden babaya vermez ve kişisel ilişki günlerini tek başına belirlemez. Ana ve baba evli değilse TMK m. 337 uyarınca velayet kural olarak anneye aittir. Soyadı ve nüfus kayıt sonuçları ise kararın kapsamı ile güncel ad ve nüfus hükümlerine göre uygulanır.

Baba kişisel ilişki kurulmasını veya velayetin kendisine verilmesini istiyorsa çocuğun üstün yararı temelinde ayrı bir talep ve inceleme gerekir. Çocuğun yaşı, bakım düzeni, güvenliği, ebeveynlerle bağı ve görüş açıklama olgunluğu dikkate alınır.

Velayet uyuşmazlığında çocuğun görüşünün değerlendirilmesi hakkında çocuğun görüşünün alınmasına ilişkin inceleme ayrıca okunabilir. Bu bağlantılı konu, babalık davasının taraf ve süre kurallarının yerine geçmez.

Babalık davası ne kadar sürer ve hangi masraflar doğar?

Babalık davası için kanunda herkese uygulanacak sabit bir sonuçlanma süresi yoktur. Süre; taraf ve mirasçı sayısı, tebligat, mevcut soybağının kaldırılması, DNA incelemesi, yurt dışı işlemleri, bilirkişi raporuna itiraz ve kanun yollarına göre değişir. Masraflar da dava harcı, tebligat, müzekkere, genetik inceleme ve diğer gider avanslarından oluşabilir.

Yıllık tarifeler değiştiğinden tek bir güncel toplam tutar vermek doğru değildir. Dava açıldığı tarihteki mahkeme veznesi ve UYAP hesaplaması; genetik incelemeyi yapacak kurumun talep ettiği gider ile adli yardım kararı esas alınır.

Ödeme gücü bulunmayan kişi, koşulları varsa adli yardım isteyebilir. Mahkeme deliller, mali durum belgeleri ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olup olmadığını değerlendirerek geçici muafiyet veya giderlerin Devletçe avans olarak karşılanmasına karar verebilir.

Davanın uzamasına en çok hangi durumlar neden olur?

Çocuğun başka bir erkekle devam eden soybağının bulunması
Babanın ölmüş olması ve tüm mirasçıların belirlenmesi
Taraf veya mirasçıların yurt dışında bulunması
DNA incelemesine katılmama ve zorla getirme işlemleri
Kimlik veya numune güvenilirliği nedeniyle yeniden rapor alınması
Eksik ihbar, kayyım veya temsil işlemlerinin sonradan tamamlanması
İstinaf ve koşulları varsa temyiz incelemesi

Babalık davasında genetik veri ve özel hayat nasıl korunur?

DNA, sağlık, gebelik ve aile ilişkisine ait bilgiler son derece hassas kişisel verilerdir. Delil yalnız uyuşmazlığın çözümü için gerekli ölçüde toplanmalı, mahkeme dosyası dışına amaçsız biçimde çıkarılmamalı ve üçüncü kişilerle paylaşılmamalıdır. Hukuka aykırı elde edilen dijital veya biyolojik materyal ayrıca sorumluluk doğurabilir.

Mahkemece alınan örnek, yalnız kimliği doğrulanmış kişiler ve belirlenen inceleme amacı için kullanılmalıdır. Özel test yapılması düşünülüyorsa açık rıza, küçüğün temsili, laboratuvar yetkisi ve genetik verinin saklanması ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Gizlice alınmış saç, diş fırçası veya benzeri materyal güvenilir ve hukuka uygun delil sayılacağı varsayımıyla kullanılmamalıdır.

Numunenin kime ait olduğunun doğrulanamaması, kişisel verinin hukuka aykırı işlenmesi ve özel hayatın ihlali hem delil değerini zayıflatabilir hem de ayrı hukuki ve cezai sonuçlar doğurabilir.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi babalık davasında hangi ilkeleri kabul ediyor?

Yüksek yargı uygulamasında soybağı kamu düzenine ve temel haklara ilişkin kabul edilir. Mahkeme doğru sicil oluşturmak için maddi olguları kendiliğinden araştırmalı, mevcut soybağını dikkate almalı ve ulaşılabilir bilimsel incelemeyi tamamlamalıdır. Çocuğun babalık davası hakkı süreyle sınırlandırılamaz; DNA testinden kaçınma da incelemeyi sona erdirmez.

Mevcut soybağı · Güncel karar

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2024/366 E., 2025/603 K., 08.10.2025

Kurul, çocuk başka bir erkekle soybağı içindeyse bu bağ kaldırılmadan babalık davasında yeni soybağı kurulamayacağını belirtti. Soybağının reddi ve babalık istemleri birlikte ileri sürülmüşse davaların ayrılması ve ilk davanın bekletici sorun yapılması; mevcut bağ yargılama sırasında kesin hükümle kaldırılmışsa babalık davasına devam edilmesi gerektiğini kabul etti.

Zorunlu bilimsel inceleme

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2017/1927 E., 2018/1471 K., 18.10.2018

Kurul, babalık iddiasının kamu düzenini ilgilendirdiğini ve HMK m. 292’nin sonraki ve özel hüküm olarak uygulanacağını vurguladı. Davalının teste gelmemesi üzerine yalnız aleyhe varsayımla karar verilmesini yeterli görmedi; zor kullanılarak örnek alınması ve rapor sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğine karar verdi.

Doğru sicil ve görev ayrımı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2022/762 E., 2023/883 K., 04.10.2023

Kararda nüfus kaydının düzeltilmesi ile soybağına ilişkin taleplerin hukuki niteliğinin ayrı belirlenmesi gerektiği açıklandı. Soybağı ve miras hukukunu etkileyen kayıtlarda doğru kimliklendirme için taraf delilleriyle yetinilmemesi, DNA incelemesi dâhil gerekli araştırmanın yapılması gerektiği belirtildi.

Doğru sicil için bilimsel inceleme

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2021/8767 E., 2021/10066 K., 27.12.2021

Daire, nüfus kaydının düzeltilmesine ilişkin dosyada doğru sicil oluşturma zorunluluğunu vurguladı. Mahkemenin yalnız taraf ve tanık beyanlarıyla yetinmesini yeterli görmedi; ilgili kişiler arasında DNA testi yaptırılıp rapor da değerlendirilerek karar verilmesi gerektiğini belirtti.

Anayasa Mahkemesi çocuğun dava süresini neden iptal etti?

Anayasa Mahkemesinin E. 2010/71, K. 2011/143 sayılı kararı, hiç kayyım atanmayan çocuğun erginliğinden başlayan bir yıllık süreyi; E. 2011/116, K. 2012/39 sayılı kararı ise haklı sebep sonrasındaki bir aylık ek süreyi çocuk yönünden iptal etti. Mahkeme, kişinin ana ve babasını bilme, soybağını kurma ve buna bağlı haklardan yararlanma menfaatini maddi ve manevi varlığını geliştirme ile hak arama özgürlüğü bağlamında değerlendirdi.

Bu kararların sonucu, çocuğun babalık davasının hak düşürücü süreye tabi olmamasıdır. Aynı sonuç anne için geçerli değildir; annenin TMK m. 303’teki bir yıllık süresi yürürlüktedir.

Karar numaraları doğrulanmadan çoğaltılmamalıdır.

Bu bölümde yalnız esas, karar ve tarih bilgileri tam metin veya birbirini doğrulayan güvenilir karar kayıtlarıyla teyit edilmiş kararlar kullanılmıştır. Bir kararın ilkesi, benzer görünen her dosyaya taraf, süre ve dava türü incelenmeden uygulanamaz.

Babalık davası farklı olaylarda nasıl uygulanır?

Doğru dava yolu; annenin doğum tarihindeki medeni durumuna, çocuk hakkında mevcut baba kaydına, davayı kimin açtığına, iddia edilen babanın hayatta olup olmadığına ve sürelere göre değişir. Aşağıdaki örnekler genel hukuk kuralını somutlaştırır; gerçek dosyada nüfus kayıtları ve deliller ayrıca incelenmelidir.

Örnek 1: Evli olmayan annenin çocuğu

Çocuğun başka bir erkekle soybağı yok ve iddia edilen baba tanıma yapmıyorsa anne doğumdan itibaren bir yıl içinde, çocuk ise süre sınırı olmaksızın babalık davası açabilir. Dava iddia edilen babaya yöneltilir.

Örnek 2: Çocuk annenin kocası üzerine kayıtlı

Evlilik sırasında doğum nedeniyle koca baba sayılır. Biyolojik baba olduğu ileri sürülen kişiye karşı yeni babalık hükmü kurulmadan önce kocayla mevcut soybağının reddi gerekir.

Örnek 3: Anne bir yıllık süreyi geçirmiş

Anne gecikmeyi haklı kılan sebebi ve bu sebebin ne zaman sona erdiğini ispatlayabiliyorsa bir aylık ek süre tartışılabilir. Annenin hakkı sona erse dahi çocuğun bağımsız dava hakkı devam eder.

Örnek 4: Kırk yaşındaki çocuk babalığın kurulmasını istiyor

Çocuk yönünden eski bir yıllık süreler iptal edildiği için yaş tek başına davayı engellemez. Ancak ölüm, kayıt geçmişi ve delile erişim yargılamanın ispat boyutunu zorlaştırabilir.

Örnek 5: İddia edilen baba ölmüş

Dava belirlenen tüm mirasçılara yöneltilir. Mahkeme mevcut biyolojik örnekleri, uygun yakın akraba karşılaştırmasını ve gerektiğinde diğer bilimsel yöntemleri bilirkişi görüşüyle değerlendirir.

Örnek 6: Davalı DNA testine gitmiyor

Dava sırf gelmeme nedeniyle otomatik kabul edilmez. Davalıya zor kullanma sonucu ihtar edilir; haklı neden olmaksızın kaçınma sürerse HMK m. 292 kapsamında zorla inceleme kararı verilir.

Örnek 7: Baba olmak isteyen erkek

Çocuğun başka bir erkekle soybağı yoksa erkek TMK m. 295 koşullarına uygun tanıma yapabilir. TMK m. 301 babalık davasını kendi adına açması kural olarak mümkün değildir.

Örnek 8: Anne doğum gideri ve çocuk nafakası istiyor

Anne TMK m. 304 giderlerini belgeleriyle talep edebilir; çocuk için nafaka ayrıca istenir. Babalık olasılığı kuvvetliyse hâkim hükümden önce TMK m. 333 uyarınca geçici nafaka verebilir.

Babalık davası hakkında en yaygın yanlış bilgiler nelerdir?

En yaygın yanlışlar; çocuğun erginlikten sonra yalnız bir yılı olduğu, savcının olağan davacı sayıldığı, özel DNA raporunun tek başına kesin hüküm kurduğu ve testten kaçınmanın otomatik kabul oluşturduğu iddialarıdır. Mevcut soybağının yok sayılması ile babalık kararının velayeti kendiliğinden değiştirdiği düşüncesi de ciddi usul ve hak kaybı doğurabilir.

Yanlış: Çocuk on sekiz yaşından sonra bir yıl içinde dava açmalıdır.

Doğrusu: Çocuk yönünden süre hükümleri Anayasa Mahkemesi kararlarıyla iptal edilmiştir; çocuk için hak düşürücü süre yoktur.

Yanlış: Savcı kendiliğinden babalık davası açar.

Doğrusu: TMK m. 301 davacı olarak anne ve çocuğu sayar; Cumhuriyet savcısı ve Hazineye dava ihbar edilir.

Yanlış: Baba olduğunu söyleyen erkek babalık davası açar.

Doğrusu: Erkek koşulları varsa tanıma yoluna başvurur; mevcut soybağı varsa önce o bağın hukuken kaldırılması gerekir.

Yanlış: Nüfusta başka baba görünse de biyolojik babaya doğrudan dava açılır.

Doğrusu: Devam eden soybağı kaldırılmadan ikinci bir baba ile soybağı kurulamaz.

Yanlış: Davalı testten kaçarsa dava hemen kabul edilir.

Doğrusu: HMK m. 292 uyarınca usulüne uygun ihtar ve gerektiğinde zorla inceleme işlemi tamamlanmalıdır.

Yanlış: Taraflar kabul ederse DNA incelemesine gerek kalmaz.

Doğrusu: Soybağı kamu düzenine ilişkindir; mahkeme kabul beyanıyla bağlı değildir ve maddi gerçeği araştırır.

Yanlış: Babalık kararı velayeti otomatik olarak babaya verir.

Doğrusu: Evli olmayan anne ve baba bakımından velayet kural olarak anneye aittir; değişiklik için çocuğun üstün yararı incelenir.

Yanlış: Babanın ölümü dava hakkını sona erdirir.

Doğrusu: TMK m. 301 açıkça davanın babanın mirasçılarına karşı açılabileceğini düzenler.

Babalık davası açılmadan önce hangi kontroller yapılmalıdır?

Dava açılmadan önce nüfus kaydının dayanağı, başka bir erkekle mevcut soybağı, davacının kimliği, annenin süresi, davalının hayatta olup olmadığı, mirasçılar, yetkili mahkeme, kayyım ihtiyacı ve ulaşılabilir deliller birlikte kontrol edilmelidir. Talepler soybağı, çocuk nafakası ve annenin giderleri olarak açıkça ayrılmalıdır.

Nüfus ve taraf kontrolü

Çocuğun tam vukuatlı nüfus kayıt örneğini alın.
Mevcut baba kaydının hangi hukuki sebebe dayandığını belirleyin.
İddia edilen babanın kimlik ve adres bilgilerini doğrulayın.
Baba ölmüşse mirasçılık belgesi ile tüm mirasçıları saptayın.
Küçük çocuğun kayyımla temsil gereğini değerlendirin.

Süre ve mahkeme kontrolü

Davayı anne mi, çocuk mu açacak belirleyin.
Anne bakımından doğum ve varsa mevcut soybağının kalkma tarihini hesaplayın.
Haklı gecikme sebebinin başlangıç ve bitiş belgelerini saklayın.
Tarafların dava ve doğum sırasındaki yerleşim yerlerini belgeleyin.
Aile mahkemesi bulunmayan yerde doğru sıfatla başvuru yapın.

Delil ve talep kontrolü

Doğum ve gebelik kayıtlarının celp edileceği kurumları yazın.
İlişkinin gebe kalma dönemine ait somut delilleri ayırın.
Dijital kayıtların asıllarını ve bütünlüğünü koruyun.
DNA incelemesi ile kimlik doğrulama talebini açık kurun.
Nafaka ve TMK m. 304 giderlerini kalem ve belge bazında gösterin.

Kaçınılması gereken işlemler

Çocuk ile mevcut soybağını görmeden doğrudan yeni babaya dava açmak
Annenin süresi ile çocuğun süresini aynı kabul etmek
Savcı ve Hazineyi davacı ya da olağan davalı sanmak
Kayyım ve ihbar işlemlerini aynı kavram gibi değerlendirmek
Gizlice biyolojik örnek alıp kesin delil saymak
DNA sonucu çıkmadan velayet ve mirasın kendiliğinden çözüleceğini varsaymak

Babalık davası hakkında sıkça sorulan sorular

Davacı sıfatı, süreler, mevcut soybağı, DNA incelemesi, babanın ölümü, nafaka, velayet, miras, görev ve yetki en çok karıştırılan konulardır. Aşağıdaki cevaplar 25 Ağustos 2026 tarihindeki Türk Medeni Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve doğrulanmış yüksek yargı ilkeleri esas alınarak hazırlanmıştır.

Babalık davası ile babalık testi aynı şey midir?

TCK 91-92-93 Organ veya Doku Ticareti Suçu

ilkercebeci — Mon, 24 Aug 2026 14:07:10 +0000

.hukuk-makalesi { --hm-navy: #10233f; --hm-navy-2: #18385f; --hm-gold: #b9872f; --hm-gold-soft: #f3e6c9; --hm-cream: #fbf8f1; --hm-paper: #ffffff; --hm-ink: #172033; --hm-muted: #5b6575; --hm-line: #d9dee7; --hm-info: #eaf3fb; --hm-warn: #fff4dc; --hm-danger: #fae8e8; --hm-success: #e8f5ee; color: var(--hm-ink); background: var(--hm-paper); font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, "Segoe UI", Roboto, Arial, sans-serif; font-size: 17px; line-height: 1.72; max-width: 1120px; margin: 0 auto; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 18px; overflow: hidden; box-shadow: 0 18px 55px rgba(16, 35, 63, .10); } .hukuk-makalesi *, .hukuk-makalesi *::before, .hukuk-makalesi *::after { box-sizing: border-box; } .hukuk-makalesi a { color: #174f86; text-decoration-thickness: 1px; text-underline-offset: 3px; } .hukuk-makalesi a:hover { color: #0f365d; } .hukuk-makalesi a:focus-visible, .hukuk-makalesi summary:focus-visible { outline: 3px solid #e1a83f; outline-offset: 3px; border-radius: 4px; } .hukuk-makalesi .hm-skip { position: absolute; left: -9999px; top: 8px; z-index: 20; padding: 10px 14px; background: #fff; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-skip:focus { left: 12px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { padding: 54px clamp(22px, 6vw, 76px) 42px; color: #fff; background: linear-gradient(135deg, var(--hm-navy) 0%, var(--hm-navy-2) 68%, #27517d 100%); position: relative; } .hukuk-makalesi .hm-hero::after { content: ""; position: absolute; right: -70px; bottom: -110px; width: 270px; height: 270px; border: 1px solid rgba(255,255,255,.16); border-radius: 50%; } .hukuk-makalesi .hm-eyebrow { margin: 0 0 10px; color: #f4d99f; font-size: .82rem; font-weight: 800; letter-spacing: .12em; text-transform: uppercase; } .hukuk-makalesi h1 { margin: 0; color: #fff; font-family: Georgia, "Times New Roman", serif; font-size: clamp(2rem, 5vw, 3.55rem); line-height: 1.12; letter-spacing: -.025em; } .hukuk-makalesi .hm-deck { max-width: 820px; margin: 20px 0 0; color: #eef4fb; font-size: 1.13rem; line-height: 1.65; } .hukuk-makalesi .hm-meta { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 10px 18px; margin: 24px 0 0; padding: 0; list-style: none; color: #d8e5f1; font-size: .92rem; } .hukuk-makalesi .hm-meta li { display: flex; align-items: center; gap: 7px; } .hukuk-makalesi .hm-meta li::before { content: "•"; color: #e8b85f; font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-shell { display: grid; grid-template-columns: minmax(0, 1fr) 310px; gap: 34px; padding: 38px clamp(20px, 5vw, 64px) 58px; background: var(--hm-cream); } .hukuk-makalesi .hm-main { min-width: 0; } .hukuk-makalesi .hm-side { min-width: 0; } .hukuk-makalesi .hm-sticky { position: sticky; top: 24px; } .hukuk-makalesi .hm-toc { padding: 22px; background: #fff; border: 1px solid var(--hm-line); border-top: 4px solid var(--hm-gold); border-radius: 14px; box-shadow: 0 8px 24px rgba(16,35,63,.06); } .hukuk-makalesi .hm-toc h2 { margin: 0 0 12px; color: var(--hm-navy); font-size: 1.08rem; } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { margin: 0; padding-left: 20px; } .hukuk-makalesi .hm-toc li { margin: 7px 0; font-size: .91rem; line-height: 1.42; } .hukuk-makalesi .hm-toc a { display: flex; align-items: center; min-height: 44px; padding: 8px 0; color: #234a72; } .hukuk-makalesi .hm-content-section { scroll-margin-top: 24px; margin: 0 0 48px; padding: 0 0 42px; border-bottom: 1px solid var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-content-section:last-child { border-bottom: 0; } .hukuk-makalesi h2 { margin: 0 0 16px; color: var(--hm-navy); font-family: Georgia, "Times New Roman", serif; font-size: clamp(1.55rem, 3vw, 2.15rem); line-height: 1.25; } .hukuk-makalesi h3 { margin: 30px 0 10px; color: #173b62; font-size: 1.22rem; line-height: 1.35; } .hukuk-makalesi h4 { margin: 22px 0 8px; color: #244b72; font-size: 1.04rem; } .hukuk-makalesi p { margin: 0 0 17px; } .hukuk-makalesi ul, .hukuk-makalesi ol { margin: 0 0 20px; padding-left: 23px; } .hukuk-makalesi li { margin: 6px 0; } .hukuk-makalesi strong { color: #102f50; } .hukuk-makalesi .hm-lead { color: #26364d; font-size: 1.06rem; font-weight: 560; } .hukuk-makalesi .hm-short-answer, .hukuk-makalesi .hm-note { margin: 0 0 28px; padding: 22px 24px; border-left: 5px solid var(--hm-gold); border-radius: 10px; background: #fff; box-shadow: 0 8px 24px rgba(16,35,63,.06); } .hukuk-makalesi .hm-short-answer h2, .hukuk-makalesi .hm-note h3 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-note--info { background: var(--hm-info); border-left-color: #367bb7; } .hukuk-makalesi .hm-note--warn { background: var(--hm-warn); border-left-color: #c78112; } .hukuk-makalesi .hm-note--danger { background: var(--hm-danger); border-left-color: #b94242; } .hukuk-makalesi .hm-note--success { background: var(--hm-success); border-left-color: #26825a; } .hukuk-makalesi .hm-kicker { display: inline-block; margin-bottom: 8px; color: #745119; font-size: .78rem; font-weight: 800; letter-spacing: .08em; text-transform: uppercase; } .hukuk-makalesi .hm-rule-grid { display: grid; grid-template-columns: repeat(3, 1fr); gap: 14px; margin: 22px 0 10px; } .hukuk-makalesi .hm-rule { min-height: 150px; padding: 18px; background: #fff; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 12px; } .hukuk-makalesi .hm-rule span { display: inline-grid; place-items: center; width: 36px; height: 36px; margin-bottom: 10px; border-radius: 50%; background: var(--hm-navy); color: #fff; font-weight: 800; } .hukuk-makalesi .hm-rule h3 { margin: 0 0 7px; font-size: 1rem; } .hukuk-makalesi .hm-rule p { margin: 0; color: var(--hm-muted); font-size: .93rem; } .hukuk-makalesi .hm-figure { margin: 28px 0; padding: 22px; background: #eef2f7; border-radius: 14px; } .hukuk-makalesi .hm-figure figcaption { margin-top: 13px; color: var(--hm-muted); font-size: .88rem; } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { margin: 24px 0 30px; overflow-x: auto; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 12px; background: #fff; } .hukuk-makalesi table { width: 100%; border-collapse: collapse; min-width: 680px; } .hukuk-makalesi caption { padding: 14px 16px; color: #fff; background: var(--hm-navy); font-weight: 800; text-align: left; } .hukuk-makalesi th { padding: 13px 14px; color: #fff; background: #244a70; font-size: .9rem; text-align: left; vertical-align: top; } .hukuk-makalesi td { padding: 13px 14px; border-top: 1px solid var(--hm-line); vertical-align: top; } .hukuk-makalesi tbody tr:nth-child(even) { background: #f8fafc; } .hukuk-makalesi .hm-steps { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, 1fr); gap: 16px; margin: 24px 0; counter-reset: hm-step; } .hukuk-makalesi .hm-step { position: relative; min-height: 165px; padding: 23px 20px 20px 68px; background: #fff; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 13px; counter-increment: hm-step; } .hukuk-makalesi .hm-step::before { content: counter(hm-step); position: absolute; left: 20px; top: 23px; display: grid; place-items: center; width: 34px; height: 34px; border-radius: 50%; background: var(--hm-gold); color: #172033; font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-step h3 { margin: 0 0 7px; font-size: 1.04rem; } .hukuk-makalesi .hm-step p { margin: 0; color: var(--hm-muted); font-size: .94rem; } .hukuk-makalesi .hm-checks { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, 1fr); gap: 18px; margin: 22px 0; } .hukuk-makalesi .hm-check { padding: 22px; background: #fff; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 13px; } .hukuk-makalesi .hm-check h3 { margin: 0 0 12px; } .hukuk-makalesi .hm-check ul { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-example { margin: 20px 0; padding: 22px; background: #fff; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 13px; } .hukuk-makalesi .hm-example h3 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-verdict { display: inline-block; margin-top: 5px; padding: 5px 10px; border-radius: 999px; background: var(--hm-gold-soft); color: #5f4211; font-size: .86rem; font-weight: 800; } .hukuk-makalesi .hm-faq details { margin: 0 0 12px; background: #fff; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 11px; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary { min-height: 48px; padding: 15px 48px 15px 17px; cursor: pointer; color: var(--hm-navy); font-weight: 800; line-height: 1.4; position: relative; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::after { content: "+"; position: absolute; right: 17px; top: 12px; color: var(--hm-gold); font-size: 1.35rem; } .hukuk-makalesi .hm-faq details[open] summary::after { content: "−"; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-answer { padding: 0 17px 17px; color: #354259; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-answer p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-sources { padding: 26px; background: #f0f3f7; border-radius: 14px; } .hukuk-makalesi .hm-sources h2 { font-size: 1.42rem; } .hukuk-makalesi .hm-sources li { font-size: .91rem; overflow-wrap: anywhere; } .hukuk-makalesi .hm-footer { padding: 32px clamp(20px, 5vw, 64px); color: #dfe8f2; background: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-footer strong { color: #fff; } .hukuk-makalesi .hm-footer p { margin: 0 0 10px; } .hukuk-makalesi .hm-disclaimer { color: #c8d5e2; font-size: .9rem; } @media (max-width: 768px) { .hukuk-makalesi { border-radius: 0; font-size: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-shell { grid-template-columns: 1fr; padding: 28px 18px 44px; } .hukuk-makalesi .hm-side { order: -1; } .hukuk-makalesi .hm-sticky { position: static; } .hukuk-makalesi .hm-rule-grid, .hukuk-makalesi .hm-steps, .hukuk-makalesi .hm-checks { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-hero { padding: 40px 22px 34px; } .hukuk-makalesi table { min-width: 0; } .hukuk-makalesi thead { position: absolute; width: 1px; height: 1px; overflow: hidden; clip: rect(0 0 0 0); white-space: nowrap; } .hukuk-makalesi tbody, .hukuk-makalesi tr, .hukuk-makalesi td { display: block; width: 100%; } .hukuk-makalesi tr { padding: 10px 0; border-top: 1px solid var(--hm-line); } .hukuk-makalesi tr:first-child { border-top: 0; } .hukuk-makalesi td { display: grid; grid-template-columns: minmax(120px, 38%) 1fr; gap: 12px; border: 0; padding: 8px 14px; } .hukuk-makalesi td::before { content: attr(data-label); color: var(--hm-navy); font-weight: 800; } } @media (max-width: 480px) { .hukuk-makalesi .hm-hero { padding: 34px 18px 30px; } .hukuk-makalesi .hm-deck { font-size: 1rem; } .hukuk-makalesi .hm-shell { padding-left: 14px; padding-right: 14px; } .hukuk-makalesi .hm-short-answer, .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-toc { padding: 18px; } .hukuk-makalesi td { grid-template-columns: 1fr; gap: 3px; } .hukuk-makalesi .hm-step { padding-left: 62px; } } @media (prefers-reduced-motion: reduce) { .hukuk-makalesi *, .hukuk-makalesi *::before, .hukuk-makalesi *::after { scroll-behavior: auto !important; transition: none !important; animation: none !important; } }

Ana içeriğe geç

Ceza Hukuku · TCK 91, 92 ve 93

TCK 91, 92 ve 93 Organ veya Doku Ticareti Suçu: Cezalar ve Etkin Pişmanlık

Organ alma, satma, satın alma ve aracılıktan hukuka aykırı organı saklama, taşıma, aşılama ve çıkar karşılığı ilana; TCK 92’deki satıcıya özgü indirimden TCK 93 etkin pişmanlığına kadar güncel, delil odaklı ve uygulamalı rehber.

Avukat & Uzman Arabulucu İlker Cebeci
Güncelleme: 24 Ağustos 2026
Tahmini okuma: 38 dakika
Mevzuat ve içtihat kontrollü

Kısa cevap

Organ veya doku ticareti suçu nedir?

TCK m.91 tek bir fiili değil, farklı suçları düzenler. Hukuken geçerli rıza olmadan canlıdan organ veya doku almak; ölüden hukuka aykırı almak; organ veya dokuyu satın almak, satmak ya da satışa aracılık etmek; hukuka aykırı elde edileni saklamak, nakletmek veya aşılamak ve çıkar karşılığı temin ilanı vermek/yayımlamak cezalandırılır. Cezalar bir yıla kadar hapisten on beş yıla kadar hapis ve adlî para cezasına uzanır.

Organını veya dokusunu satan kişi de kural olarak faildir. Ancak yalnız satıcı bakımından TCK m.92 sosyal ve ekonomik koşullara göre indirim veya ceza vermekten vazgeçme; TCK m.93 ise zamanında ve etkili iş birliğine bağlı cezasızlık ya da indirim öngörür. Rıza, organı ticari meta hâline getiren bedel veya çıkarı hukuka uygun kılmaz.

TCK 91 hangi değerleri korur ve “organ–doku” ayrımı neden önemlidir?

Düzenleme; yaşam ve beden bütünlüğünü, özgür iradeyi, insan onurunu, ekonomik bakımdan kırılgan kişilerin sömürülmemesini ve güvenilir nakil sistemini birlikte korur. Organ ile doku ayrımı yalnız tıbbî değildir: canlıdan rızasız alma ve ticaret fiillerinde organ için beş–dokuz yıl, doku için iki–beş yıl hapis öngörülür.

Anayasa m.17, kişinin yaşamını ve maddi–manevi varlığını korur; tıbbî zorunluluk ve kanunda yazılı hâller dışında vücut bütünlüğüne dokunulamayacağını belirtir. Oviedo Sözleşmesi m.21 ise insan bedeni ve parçalarının, sırf bu nitelikleri nedeniyle kazanç kaynağı olamayacağı ilkesini getirir. Bu çerçeve, gönüllü bağış ile ticari dolaşım arasındaki temel çizgidir.

2238 sayılı Kanun organ ve dokuyu geniş biçimde insan organizmasını oluşturan organ, doku ve parçaları üzerinden ele alır; oto-greft, saç ve deri işlemleri ile kan transfüzyonunu kendi uygulama alanı dışında bırakır. Bununla birlikte ceza normunun konusu her somut olayda tıbbî özellik ve TCK’nın amacıyla belirlenir. Maddenin niteliği, uzman raporu olmadan sırf gündelik dildeki adlandırmayla kararlaştırılmamalıdır.

Fiili ayır

Alma, alım-satım, aracılık, saklama/nakletme/aşılama veya ilan hareketini doğru fıkraya yerleştir.

Hukukiliği test et

Rıza, yaş ve ehliyet, yetkili merkez, etik komisyon, bekleme listesi ve çıkar yasağını birlikte incele.

Kişisel hükmü ayır

TCK 92 ve 93’ün sadece kendi organını/dokusunu satan kişi için sonuç doğurduğunu kontrol et.

Doğru nitelendirme sırası: önce hareket ve suç konusu, sonra naklin hukukiliği, en son faile özgü indirim veya cezasızlık nedenleri.

TCK 91’de hangi suçlar ve cezalar düzenlenmiştir?

TCK m.91; canlıdan rızasız alma, ölüden hukuka aykırı alma, ticaret ve aracılık, örgütlü işlenme, hukuka aykırı organı saklama–nakletme–aşılama ve çıkar karşılığı ilan olmak üzere ayrı hareketler içerir. Örgütlü nitelikli hâl yalnız birinci ve üçüncü fıkralara; ölüm sonucu ise yalnız birinci fıkradaki alma suçuna bağlanmıştır.

TCK m.91 fıkra, ceza, görev ve olağan dava zamanaşımı haritası
Hüküm	Fiil / konu	Yaptırım	Görevli mahkeme	Olağan zamanaşımı
m.91/1	Geçerli rıza olmadan canlıdan organ alma	5–9 yıl hapis	Asliye ceza	15 yıl
m.91/1	Geçerli rıza olmadan canlıdan doku alma	2–5 yıl hapis	Asliye ceza	8 yıl
m.91/2	Ölüden hukuka aykırı organ veya doku alma	1 yıla kadar hapis	Asliye ceza	8 yıl
m.91/3	Organ satın alma, satma veya satışa aracılık	5–9 yıl hapis	Asliye ceza	15 yıl
m.91/3	Doku satın alma, satma veya satışa aracılık	2–5 yıl hapis	Asliye ceza	8 yıl
m.91/4	m.91/1 veya m.91/3’ün örgüt faaliyeti içinde işlenmesi	8–15 yıl hapis ve 10.000 güne kadar adlî para	Ağır ceza	15 yıl
m.91/5	Hukuka aykırı elde edileni saklama, nakletme veya aşılama	2–5 yıl hapis	Asliye ceza	8 yıl
m.91/6	Çıkar karşılığı temine yönelik ilan/reklam verme veya yayımlama	1 yıla kadar hapis	Asliye ceza	8 yıl
m.91/7	Suçun tüzel kişi faaliyeti çerçevesinde işlenmesi	Tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirleri	Dayanak suçla birlikte	Bağımsız suç değildir
m.91/8	m.91/1 fiili sonucunda ölüm	Kasten öldürme hükümleri	Ağır ceza	Niteliğe göre 25 veya 30 yıl

Hukuka uygun organ bağışı ile suç oluşturan ticaret nasıl ayrılır?

Hukuka uygun canlı bağışta serbest ve bilgilendirilmiş rıza, yaş ve ayırt etme gücü, tıbbî uygunluk, yetkili merkez, bekleme listesi, gerekli etik komisyon süreci ve hiçbir bedel ya da başkaca çıkar bulunmaması birlikte aranır. Organını vermeye rıza gösteren kişinin para, borç silme veya benzeri menfaat kabulü satışı hukuka uygun hâle getirmez.

2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun m.3, bedel veya başkaca çıkar karşılığı organ ve doku alım-satımını yasaklar. On sekiz yaşını doldurmamış veya ayırt etme gücü bulunmayan kişiden canlı verici olarak organ/doku alınamaz. Vericinin açık, bilinçli ve etkiden uzak muvafakati; iki tanık ve hekim onayı, riskler konusunda aydınlatma ve tıbbî uygunluk belgeleri önem taşır.

Canlı vericide güncel idari ve etik güvenceler

Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca canlıdan organ alma, alıcının tedavi yararı için; ölü vericiden uygun organ bulunamadığında ve karşılaştırılabilir etkide başka tedavi seçeneği olmadığında uygulanır. Alıcı bekleme listesine kaydedilir; acil hâl dışında en az üç gün listede bekler.

Canlı verici, alıcının en az iki yıldır evli olduğu eşi veya dördüncü derece dâhil kan/kayın hısmı olabilir. Hastalığın evlilikten sonra teşhisinde iki yıllık süre aranmaz.
Bu çevre dışındaki canlı vericiler için ildeki Organ Nakli Değerlendirme Etik Komisyonunun uygunluğu gerekir.
Etik dosyada ayırt etme gücü raporu, iki tanıklı–hekim onaylı muvafakat, bilgilendirme, sağlık uygunluğu, ilişkiyi gösteren belgeler, gelir, borç, adres ve eşin haberdar olduğuna dair kayıtlar bulunur.
Komisyonda sağlık idaresi, emniyet/göçmen kaçakçılığı birimi, dış hekim, psikiyatri, baro avukatı ve sosyal hizmet uzmanı gibi farklı disiplinler yer alır.
Canlı vericili nakil merkezinde, çalışmalarında bağımsız olan “canlı verici hakları koruyucusu” görevlendirilir.
Bakanlığın yazılım sisteminde kaydı olmayan hastaya canlı veya ölü vericiden organ nakli yasaktır.

Bağış, ticaret ve organ alma amaçlı insan ticareti karşılaştırması
Ölçüt	Hukuka uygun bağış	TCK 91 ticareti	TCK 80 insan ticareti
Menfaat	Organın bedeli veya benzer çıkar yoktur	Para, mal, borç silme veya karşılaştırılabilir çıkar vardır	Sömürü amacı; kazanç ayrıca bulunabilir
Rıza	Serbest, özel, bilgilendirilmiş ve geri alınabilir	Satış rızası fiili hukuka uygun kılmaz	Cebir, tehdit, hile veya nüfuzun kötüye kullanılmasıyla elde edilen rıza geçersizdir
Ana hareket	Mevzuata uygun alma ve nakil	Alma, satın alma, satma, aracılık ve devam hareketleri	Tedarik, kaçırma, bir yerden diğerine götürme, sevk veya barındırma
Tamamlanma	Yetkili nakil süreci	Ticari mutabakatla; ödeme/nakil gerçekleşmeden tamamlanabilir	Organ alma amacıyla maddede sayılan araç ve hareket gerçekleştiğinde; organın alınması gerekmez
Olası birliktelik	Suç yoktur	Sahtecilik, örgüt, yaralama/öldürme eklenebilir	Sonraki organ alma/ticaret fiilleriyle birlikte ayrıca sorumluluk doğabilir

Ölüden organ veya doku alma hangi durumda hukuka aykırıdır?

Ölüden alma; ölümün usulüne uygun saptanması, bağış veya yetkili yakın muvafakati, ölenin karşı iradesine uyulması, yetkili ekip ve merkez ile ulusal dağıtım–izlenebilirlik kurallarına bağlıdır. Bu koşullar dışında organ veya doku çıkarılması TCK m.91/2’yi; ticari dolaşım, saklama veya aşılama varsa ilgili diğer fıkraları da gündeme getirebilir.

Beyin ölümü, güncel Yönetmelikte tüm beyin ve beyin sapı fonksiyonlarının tam ve geri dönüşsüz kaybı olarak tanımlanır; koma veya bitkisel hayatla aynı değildir. Tanı, nöroloji/nöroşirürji ile anesteziyoloji ve reanimasyon/yoğun bakım uzmanlarından oluşan iki hekim tarafından kanıta dayalı ve oy birliğiyle konur. Bağış ile ölüm kararı birbirinden ayrılmış tıbbî süreçlerdir.

26 Eylül 2025 tarihli değişiklikle e-Devlet Kapısı veya e-Nabız üzerinden, güvenli giriş ve iki aşamalı doğrulamayla elektronik bağış beyanı yapılabilmektedir. Kişi, ölümünden sonra iradesini açıklamak üzere eşini, reşit çocuğunu, ana/babasını, kardeşini; bunlar yoksa bir yakınını belirleyebilir ve sıralayabilir. Belirlenen kişinin iradesi diğer yakınlarla çatışırsa onun iradesi esas alınır. Hiç beyan yoksa Yönetmelikteki yakınlık sırası uygulanır.

Satın alma, satma ve aracılık suçu ne zaman tamamlanır?

TCK m.91/3 bakımından belirleyici olan, organ veya dokunun para ya da başka maddi çıkar karşılığında tedavüle sokulmasıdır. Yargıtay’a göre bedelin ödenmesi, organın alınması veya naklin yapılması tamamlanma için zorunlu değildir. Tarafların ciddi ve belirli ticari mutabakatı oluştuğunda suç tamamlanabilir; salt soyut düşünce veya kabul edilmemiş öneri ayrıca incelenir.

Satın alan ve satan karşılaşma biçimindeki çok failli suçun iki tarafıdır; satışa aracılık eden kişi de kanunda doğrudan fail olarak sayılmıştır. Organ satacak kişi bulmak, tarafları tanıştırmak, fiyat ve hastane düzenini kurmak, sahte akrabalık belgelerini organize etmek veya alım-satım işlemlerini yönetmek aracılık kapsamında değerlendirilebilir. Katkısı bundan daha sınırlı kişinin sorumluluğu TCK m.37–39’a göre ayrıca belirlenir.

“Hediye”, “borç yardımı”, “ev masrafı” veya “danışmanlık bedeli” sözcükleri tek başına sonucu değiştirmez. Mahkeme; ödeme tutarını, piyasa dışı mal devrini, borcun silinmesini, zamanlamayı, mesajları, aracının komisyonunu ve tarafların ekonomik ilişkisini birlikte değerlendirir. Hukuka uygun bir nakil için yapılmış olağan tıbbî hizmet ücreti, organın bedelinden ayrılmalıdır.

Teklif, ilan ve teşebbüs ayrımı

Çıkar karşılığı organ teminine yönelik ilan veya reklamın verilmesi ya da yayımlanması m.91/6’yı tamamlayabilir; ilana alıcı çıkması gerekmez. İlan sonrasında belirli satıcı–alıcı arasında ticari anlaşma kurulursa m.91/3 ayrıca gündeme gelir. Organ alma ameliyatında icra hareketleri başlamış fakat organ çıkarılamamışsa m.91/1 yönünden teşebbüs tartışılabilir. Buna karşılık m.91/3’te ödeme veya cerrahi işlem eksikliği, oluşmuş satış mutabakatını otomatik olarak teşebbüse indirmez.

Saklama, nakletme, aşılama, reklam, örgüt ve ölüm hâlleri nasıl değerlendirilir?

TCK m.91/5 hukuka aykırı elde edildiğini bilerek organ veya dokuyu saklayan, bir yere sevk eden/nakleden ya da alıcıya aşılayan kişiyi cezalandırır. m.91/6 çıkar karşılığı temin ilanını, m.91/4 yalnız m.91/1 ve m.91/3’ün örgüt faaliyeti içinde işlenmesini, m.91/8 ise yalnız rızasız alma sonucundaki ölümü özel olarak düzenler.

Hukuka aykırı organı saklama, nakletme veya aşılama

Fail, organ veya dokunun hukuka aykırı yoldan elde edildiğini bilmeli ve seçimlik hareketlerden birini kasten yapmalıdır. Hastane soğuk zincir kaydı, taşıma kabı etiketi, kurye hareketi, ameliyathane kaydı ve alıcı eşleştirmesi burada önemlidir. Aynı kişi elde etme/ticaret sürecinde de rol aldıysa hareketlerin zaman, amaç ve korunan değer bakımından içtimaı ayrıca çözülür; her fiil mekanik biçimde toplanmaz.

İlan veya reklam verme ve yayımlama

İlanın belli bir çıkar karşılığında organ/doku teminine yönelik olması gerekir. Sosyal medya hesabında böbrek satma veya ücretle verici arama duyurusu, koşulları varsa m.91/6 kapsamındadır. İçeriği bilmeden otomatik barındıran platform ile ilanı bilerek oluşturan, ücret alarak hedefleyen veya yeniden yayımlayan kişi aynı konumda değildir; kast ve somut yayın katkısı ispatlanmalıdır.

Örgüt faaliyeti

Üç veya daha fazla kişinin tek olayda birlikte bulunması tek başına örgüt değildir. TCK m.220 bakımından amaç suçları işlemeye elverişli yapı, süreklilik ve belli ölçüde hiyerarşi aranır. Şartlar varsa m.91/1 veya m.91/3 yerine m.91/4’teki sekiz–on beş yıl hapis ve on bin güne kadar adlî para cezası uygulanır; örgüt kurma, yönetme veya üyelik sorumluluğu da kişinin rolüne göre ayrıca tartışılır.

Tüzel kişi faaliyeti

Hastane, şirket, dernek veya başka özel hukuk tüzel kişisine hapis cezası verilmez. Suçun tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde TCK m.60 ve m.91/7 koşulları varsa iznin iptali ve müsadere gibi güvenlik tedbirleri gündeme gelebilir. Bir çalışanın bireysel fiili, bağ ve kurumsal faaliyet araştırılmadan otomatik olarak tüzel kişiye yüklenemez.

Mağdurun ölümü

m.91/1’deki hukuken geçerli rıza olmadan alma fiili ölümle sonuçlanırsa kasten öldürme suçu hükümleri uygulanır. m.91/8’in kapsamı m.91/2, m.91/3, m.91/5 veya m.91/6’ya kendiliğinden genişletilemez. Ticari zincirde ölüm meydana geldiğinde her kişinin organı alma fiiline, ölüm neticesine ilişkin kastına ve iştirakine ayrı bakılır.

TCK 92 organını satan kişiye otomatik cezasızlık sağlar mı?

Hayır. TCK m.92 yalnız organ veya dokusunu satan kişinin sosyal ve ekonomik koşulları gözetilerek cezada indirim yapılmasına veya ceza vermekten vazgeçilmesine imkân verir; sonucu zorunlu kılmaz ve sabit indirim oranı öngörmez. Satın alan, aracı, organı alan hekim veya diğer failler bu özel hükümden yararlanamaz.

Madde başlığı “zorunluluk hâli” olsa da düzenleme TCK m.25/2’nin bütün şartlarını aynen tekrar etmez. Yargıtay uygulamasında hükmün, organ ticaretiyle mücadeleyi etkisizleştirmeyecek biçimde özenle uygulanması gerektiği vurgulanır. Kişinin ekonomik sıkıntıya nasıl düştüğü, başka çözüm olanağı, borcun niteliği, gelir–gider, bakmakla yükümlü olduğu kişiler, sosyal destekler ve organ satışıyla sağlanmak istenen menfaat somut delille araştırılır.

TCK 92 ile TCK 93’ün kapsam ve sonuç farkları
Hüküm	Kim yararlanabilir?	Temel şart	Sonuç	Takdir
TCK 92	Kendi organını/dokusunu satan	Sosyal ve ekonomik koşulların özel ağırlığı	Oransız indirim veya ceza vermekten vazgeçme	Mahkemenin gerekçeli takdiri
TCK 93/1	Kendi organını/dokusunu satan	Resmî makam öğrenmeden bildirim ve suçluların yakalanmasını kolaylaştırma	Ceza verilmez	Koşullar gerçekleşmişse uygulanır; yardımın elverişliliği saptanır
TCK 93/2	Kendi organını/dokusunu satan	Makam öğrendikten sonra gönüllü, etkili hizmet ve yardım	Cezadan 1/4–1/2 indirim	Yardımın niteliğine göre oran belirlenir
TCK 25/2	Genel hükmün koşullarını taşıyan fail	Kendisinin neden olmadığı ağır ve muhakkak tehlike, başka korunma olanağı olmaması, oran	Ceza verilmesine yer olmadığı	Organ alıcısı/yakını bakımından Yargıtay çok sıkı ve sınırlayıcı yaklaşmaktadır

TCK 93 etkin pişmanlığının şartları nelerdir?

TCK m.93 yalnız organ veya dokusunu satan kişiyi kapsar. Resmî makamlar suçu öğrenmeden önce yetkili mercie bildirim yapıp diğer suçluların yakalanmasını kolaylaştıran satıcıya ceza verilmez. Suç öğrenildikten sonra gönüllü olarak suçun ortaya çıkmasına ve diğer faillerin yakalanmasına etkili yardım eden satıcının cezası dörtte birden yarıya kadar indirilir.

Bildirim yalnız “organımı sattım” demekten ibaret kalmamalı; alıcı, aracı, sağlık bağlantısı, iletişim hesabı, ödeme, yer ve belge gibi yakalamayı kolaylaştıran doğrulanabilir bilgi içermelidir. İlk fıkrada zamanlama kritiktir: resmî makamın daha önce başka ihbar, soruşturma veya kayıtla suçu öğrenip öğrenmediği dosyadan saptanır. İkinci fıkrada yardımın gönüllü, açıklayıcı ve sonuç almaya elverişli niteliği indirim oranını etkiler.

TCK m.93 alıcıya, aracıya, hukuka aykırı organı saklayan/taşıyan/aşılayan kişiye veya reklam verene uygulanmaz. Bu kişiler ancak kendi suç tipindeki başka kişisel hükümleri ileri sürebilir. TCK m.93/1’de cezayı kaldıran şahsî sebep koşulları belirginse Cumhuriyet savcısının CMK m.171/1 kapsamında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verme yetkisi de gündeme gelebilir; karar her dosyada otomatik değildir.

Fail sıfatını doğrula

Kişi gerçekten kendi organını veya dokusunu satan taraf mı? Başka sıfat TCK 93 için yeterli değildir.

Öğrenme anını belirle

İhbar, kolluk kaydı, başka soruşturma veya hastane bildirimiyle resmî makamın ne zaman öğrendiği saptanır.

Yardımın içeriğini ölç

Beyan, suçun ortaya çıkması ve diğer faillerin yakalanması için somut, doğrulanabilir ve elverişli olmalıdır.

Doğru sonucu uygula

Öğrenmeden önce koşullar varsa cezasızlık; öğrenmeden sonra nitelikli yardıma göre 1/4–1/2 indirim değerlendirilir.

TCK 91 organ ticareti ile TCK 80 insan ticareti arasındaki fark nedir?

TCK m.91 organ veya dokunun hukuka aykırı alınmasını ve ticari dolaşımını cezalandırır. TCK m.80 ise organların alınmasını sağlama amacıyla cebir, tehdit, baskı, nüfuzun kötüye kullanılması, kandırma veya çaresizlikten yararlanma araçlarıyla kişiyi tedarik etme, kaçırma, götürme, sevk etme veya barındırmayı suç sayar. Organın alınması şart değildir.

Ekonomik bakımdan savunmasız kişinin kandırılarak başka şehre veya ülkeye götürülmesi, pasaportuna el konulması ve organının alınmak istenmesi insan ticareti suçu boyutunu doğurabilir. Sonradan organın çıkarılması, satılması, taşınması veya aşılanması hâlinde TCK m.91’in ilgili fıkraları; sahte belge, tehdit, yaralama veya öldürme gibi fiiller de ayrıca incelenir.

Mağdurun başlangıçta yolculuk veya tıbbî muayeneye “rıza göstermesi”, TCK m.80’de sayılan araçlarla iradesi sakatlanmışsa hukuki değer taşımaz. Çocuk mağdurda kanunun özel düzenlemesi nedeniyle bu araçların ispatı bakımından farklılık bulunur. Her iki suçun faili, mağduru ve tamamlanma anı ayrı kurulmalı; “organ mafyası” gibi gündelik bir etiket hukuki nitelendirmenin yerine geçirilmemelidir.

Suçun unsurları, kast, teşebbüs, iştirak ve içtima nasıl belirlenir?

TCK m.91’deki suçlar kasten işlenir; taksirli biçimleri düzenlenmemiştir. Failin yaptığı hareketi, organ/dokunun niteliğini, rızanın veya elde etmenin hukuka aykırılığını ve gerektiğinde çıkar bağlantısını bilmesi gerekir. Teşebbüs her fıkranın tamamlanma anına göre; iştirak ise kişinin ortak hâkimiyet, azmettirme veya yardım düzeyine göre ayrı incelenir.

Fail, mağdur ve suçun konusu

m.91/1, /2, /5 ve /6 kural olarak herkes tarafından işlenebilir; tıbbî işlemi yapma yetkisi fail olmanın şartı değil, olayın fiilî yapısı ve başka sorumluluklar bakımından önemlidir. m.91/3 karşılaşma biçiminde çok failli suçtur. Canlıdan rızasız alma suçunda organı/dokusu alınan kişi mağdurdur. Ticaret suçunda satan da fail sayılır; fakat sömürü, cebir veya tıbbî zarar nedeniyle başka suçların mağduru olabilir.

Kast ve hata

Organı mevzuata uygun bağış sanan taşıyıcı veya hekim bakımından hukuka aykırı kaynağı bilme unsuru araştırılır. Sahte akrabalık belgesini, gizli ödemeyi, sıra dışı komisyonu veya etik kuruldan kaçış girişimini bilen kişinin savunması diğer delillerle sınanır. Kaçınılmaz hata TCK m.30 çerçevesinde kastı etkileyebilir; mesleki konum ve erişilebilir kayıtlar hatanın kaçınılabilir olup olmadığında önem taşır.

Teşebbüs ve gönüllü vazgeçme

Canlıdan veya ölüden alma, organ/dokunun bedenden çıkarılmasıyla tamamlanır; doğrudan icra hareketleri başlayıp sonuç alınmazsa teşebbüs olabilir.
Alım-satımda ciddi ticari mutabakat kurulmuşsa ödeme ve nakil olmasa da Yargıtay tamamlanmış suç kabul etmektedir.
Saklama, nakletme veya aşılama hareketlerinden biri gerçekleştiğinde m.91/5 tamamlanır.
Çıkar karşılığı temin ilanı yayımlandığında m.91/6 tamamlanır; hazırlanıp fail dışı nedenle yayımlanamayan içerikte teşebbüs koşulları ayrıca tartışılır.
Failin icra hareketlerinden kendi isteğiyle vazgeçmesi veya sonucu önlemesi TCK m.36’yı gündeme getirebilir; tamamlanan bağımsız suçlardan sorumluluk sürer.

İştirak ve suçların birleşmesi

Satıcı, alıcı ve satış aracısı m.91/3’te doğrudan faildir. Organ alma ameliyatında karar ve icra üzerinde ortak hâkimiyet kuranlar müşterek fail; suça karar verdiren azmettiren; araç, yer veya bilgi sağlayan kişi katkısına göre yardım eden olabilir. Unvan veya aynı hastanede çalışma tek başına iştirak ispatlamaz.

Sahte kimlik veya akrabalık belgesi kullanımı resmî/özel belgede sahtecilik; ekonomik zorlama ve sevk TCK m.80; hiyerarşik süreklilik TCK m.220; yaralanma veya ölüm ilgili vücut dokunulmazlığı/yaşama karşı suçları doğurabilir. Her mağdur ve her ticari mutabakatın zaman–konu birliği incelenir; zincirleme suç ya da fikrî/gerçek içtima sonucu otomatik varsayılmaz.

TCK 91 şikâyete, uzlaştırmaya veya alternatif usullere tabi midir?

TCK m.91 suçları şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrendiğinde re’sen soruşturur ve şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez. Yetişkin fail bakımından uzlaştırma kapsamında değildir. Suça sürüklenen çocukta yalnız üst sınırı üç yılı aşmayan m.91/2 ve m.91/6 için, mağdurun niteliği ve bağlantılı suçlar da uygunsa CMK m.253/1-c ayrıca incelenebilir.

Soruşturma ve alternatif usul kontrol tablosu
Kurum	Genel sonuç	İstisna / ayrıntı
Şikâyet	Aranmaz; re’sen soruşturulur	Beyan ve katılma hakkı önemlidir; vazgeçme kamu davasını bitirmez
Uzlaştırma	Yetişkin failde yok	Çocukta m.91/2 ve /6 için CMK 253/1-c’nin üst sınır, mağdur ve bağlantı şartları somut incelenir
Önödeme	Uygulanmaz	m.91/2 ve /6’nın üst sınırı bir yıl olsa da TCK 75’in genel altı aylık eşiğini aşar ve özel listede değildir
Seri muhakeme	Uygulanmaz	TCK 91, CMK 250’deki sınırlı listede yer almaz
Basit yargılama	m.91/2 ve /6’da teorik olarak mümkün	CMK 251 koşulları, istisnalar, bağlantılı suç ve mahkeme takdiri kontrol edilir
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi	Yetişkin için genel erteleme şartları oluşmaz	Şikâyete bağlılık yoktur; TCK 93/1’de CMK 171/1’e göre KYOK yetkisi ayrıca gündeme gelebilir

Organ ticareti soruşturmasında hangi deliller ve uzmanlar önemlidir?

Bu dosyalarda tek bir rıza formu veya tanık anlatımı yeterli resim vermez. Nakil merkezinin yetkisi, verici–alıcı kaydı, etik komisyon dosyası, sağlık ve ameliyat belgeleri, soğuk zincir–izlenebilirlik kayıtları, iletişim ve ilan verileri, para hareketleri, seyahat ve sahte akrabalık belgeleri zaman çizelgesinde birleştirilmelidir.

Delil türü, ispat konusu ve koruma yöntemi
Delil grubu	Yanıtladığı soru	Koruma / inceleme
Muvafakat ve bilgilendirme	Rıza serbest, bilinçli, özel ve geçerli miydi?	Özgün form, tanık, hekim onayı, dil/tercüman, imza ve tarih doğrulaması
Etik komisyon dosyası	İlişki, gelir, borç ve menfaat şüphesi nasıl araştırıldı?	Başvuru ekleri, tutanak, oy, gerekçe, itiraz ve yazılım kaydı
Ulusal sistem / bekleme listesi	Alıcı ve verici usulünce kaydedildi mi, eşleşme nasıl yapıldı?	Bakanlık logları, kullanıcı, zaman damgası ve değişiklik geçmişi
Tıbbî kayıt	Organ/doku neydi, kim aldı/aşıladı, zarar veya ölüm bağı var mı?	Ameliyat, anestezi, patoloji, görüntüleme, epikriz ve bağımsız uzman heyeti
İzlenebilirlik / taşıma	Organ nereden nereye, kim tarafından ve hangi zincirle taşındı?	Etiket, kap, kurye, GPS, teslim, sıcaklık ve ciddi istenmeyen olay kayıtları
Mali kayıt	Bedel, komisyon veya gizli menfaat var mı?	Banka, nakit çekim, kripto, borç silme, mal devri, fatura ve mali bilirkişi
Dijital iletişim / ilan	Tarafları kim buldu, fiyat ve rol dağılımı neydi?	Adli imaj, hash, platform cevabı, IP, meta veri; ekran görüntüsüyle yetinmeme
Kimlik ve seyahat	Sahte akrabalık, sınır aşan sevk veya konaklama var mı?	Nüfus/noter, pasaport, bilet, otel, kamera ve sağlık turizmi dosyası
Sosyal-ekonomik inceleme	TCK 92 koşulları ve sömürü düzeyi nedir?	SGK, vergi, icra, banka, hane geliri, sosyal yardım ve sosyal hizmet raporu

Bilirkişi heyeti nasıl kurulmalıdır?

Uyuşmazlığa göre organ nakli cerrahisi ve ilgili branş uzmanı, adlî tıp, patoloji, anesteziyoloji/yoğun bakım, psikiyatri, tıp etiği, dijital inceleme ve adlî muhasebe uzmanları gerekebilir. Heyet; organ/doku niteliği, vericinin karar yeteneği, tıbbî uygunluk, ölüm/nedensellik, kayıt uyumu, para akışı ve teknik izlenebilirliği kendi alanlarında yanıtlamalıdır. Hukuki nitelendirme bilirkişiye bırakılamaz.

Soruşturma ve kovuşturma süreci nasıl işler; tarafların hakları nelerdir?

Süreç ihbar, hastane bildirimi, ilan tespiti veya başka dosyadaki beyanla başlayabilir. Savcılık önce dijital, mali ve tıbbî kayıtları güvenceye alır; şüphelilerin rollerini ve doğru fıkrayı ayırır, bilirkişi incelemesi yaptırır. Yeterli şüphede iddianame; aksi hâlde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Mahkeme delilleri doğrudan tartışır.

İhbar ve acil koruma

Sağlık güvenliği sağlanır; ilan, mesaj, kamera, log, para ve nakil kayıtları silinmeden muhafaza edilir.

Rol ve fıkra ayrımı

Satıcı, alıcı, aracı, alan, taşıyan, aşılayan ve yayımlayanın ayrı hareketi ile kastı belirlenir.

Teknik ve mali inceleme

Etik dosya, sistem kayıtları, tıbbî nedensellik, ödeme ve dijital bağlantılar uzmanlarca karşılaştırılır.

Savcılık kararı

Yeterli şüphede iddianame; yetersiz delilde KYOK; satıcı için TCK 92–93 koşulları ayrıca değerlendirilir.

Duruşma ve hüküm

Görevli asliye/ağır ceza mahkemesi delil hukuka uygunluğunu, suçu, kişisel nedenleri ve yaptırımı gerekçelendirir.

Kanun yolu ve infaz

Uygun karara karşı itiraz, istinaf veya temyiz süresi izlenir; kesinleşen sonuç infaz ve sicil yönünden değerlendirilir.

Mağdur veya suçtan zarar görenin hakları

Vekil yardımı, delil sunma ve toplanmasını isteme, dosyayı koşulları içinde inceleme, kişisel verilerin ve güvenliğin korunmasını talep etme, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz ve kamu davasına katılma hakları vardır. Organını satan kişinin m.91/3 faili olması, cebir, insan ticareti veya hukuka aykırı tıbbî müdahale bakımından mağdur olabilmesini engellemez.

Şüpheli veya sanığın hakları

İsnadı öğrenme, susma, müdafi yardımından yararlanma, lehine delil toplanmasını isteme, tercüman, hukuka aykırı delile ve bilirkişiye itiraz, tanık sorgulama ve makul sürede yargılanma hakları bulunur. İlk ifade öncesi rol ve kayıtların incelenmesi önemlidir; susma hakkının kullanılması aleyhe mahkûmiyet nedeni yapılamaz. Ayrıntılı süreç için ceza soruşturması ve savunma süreci rehberi incelenebilir.

Koruma tedbirleri otomatik midir?

Hayır. Arama, elkoyma, adlî kontrol ve tutuklama için kanundaki şüphe, neden, hâkim kararı ve ölçülülük koşulları aranır. TCK m.91, CMK m.135’te iletişimin dinlenmesi/kaydı; m.140’ta teknik araçlarla izleme ve m.128’de taşınmaz, hak ve alacaklara elkoyma kataloglarında yer alır. Her katalog farklıdır ve birindeki sayım diğer tedbiri kendiliğinden meşru kılmaz.

TCK m.91, CMK m.100/3’teki tutuklama katalog listesinde ayrıca sayılmamıştır. Bununla birlikte vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suç olarak m.100/4’teki “üst sınırı iki yılı aşmayan suçta tutuklama yasağı” istisnası tartışılabilir. Bu, özellikle m.91/2 veya /6 için tutuklamanın zorunlu olduğu anlamına gelmez; somut delil, tutuklama nedeni, ölçülülük ve adlî kontrolün yetersizliği yine gerekçelendirilmelidir.

Organ veya doku ticareti suçunda hangi mahkeme görevlidir?

m.91/1, /2, /3, /5 ve /6 kapsamındaki temel suçlarda görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir. m.91/4’te üst sınır on beş yıl olduğundan ağır ceza mahkemesi; m.91/8 nedeniyle kasten öldürme hükümleri uygulandığında yine ağır ceza mahkemesi görevlidir. Suç başlığı tek başına görev yerini belirlemez.

5235 sayılı Kanun m.12, kanunda ayrıca gösterilen suçlar yanında ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya üst sınırı on yıldan fazla hapis gerektiren suçları ağır cezanın görevine verir. Bu nedenle organ ticareti için beş–dokuz yıllık ceza öngören m.91/3, adına rağmen asliye cezadadır. Aynı iddianamede örgüt, kasten öldürme veya ağır cezalık bağlantılı suç bulunması ve birleştirme, yargılama yerini etkileyebilir.

Yer bakımından yetki; hareketin yapıldığı, neticenin gerçekleştiği veya zincirli eylemin kesiştiği yere göre CMK hükümleriyle belirlenir. İnternet ilanı, farklı şehirde ödeme, başka ilde ameliyat ve yurt dışı bağlantısı birden çok yetki ihtimali doğurabilir. Türk ceza kanunlarının yer bakımından uygulanması TCK m.8–13’e göre somutlaştırılmalı; sırf tarafların yabancı olması dosyayı Türk yargısından çıkarmaz.

Ceza nasıl belirlenir; HAGB, erteleme ve para cezası mümkün müdür?

Mahkeme önce doğru fıkranın alt–üst sınırında TCK m.61’e göre temel cezayı kurar; teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, TCK 92–93 ve diğer kişisel nedenleri sırayla uygular. HAGB, erteleme veya kısa süreli hapsin çevrilmesi soyut suç adına değil, bütün indirimlerden sonra bulunan sonuç cezaya ve sanığın kişisel koşullarına bağlıdır.

Yaptırımın kişiselleştirilmesi ve seçenek kurumlar
Başlık	Genel eşik / sonuç	TCK 91 bakımından uygulama notu
Temel ceza	Fiilin işlenişi, zarar/tehlike, kast, amaç ve saik	Organ–doku, işlem sayısı, ekonomik sömürü, profesyonel rol ve kayıtları gizleme TCK 61 çerçevesinde tartışılır
TCK 92	Sabit oran yok; indirim veya ceza vermekten vazgeçme	Yalnız kendi organını/dokusunu satan; sosyal-ekonomik koşullar somutlaştırılır
TCK 93/1	Ceza verilmez	Makam öğrenmeden önce etkili bildirim yapan satıcı
TCK 93/2	1/4–1/2 indirim	Makam öğrendikten sonra gönüllü ve etkili yardım eden satıcı
Kısa süreli hapsin çevrilmesi	Sonuç hapis 1 yıl veya daha az	TCK 50 şartları varsa adlî para veya başka seçenek yaptırım; otomatik değildir
Hapis cezasının ertelenmesi	Genel olarak sonuç hapis 2 yıl veya daha az; 18 yaş altı/65 yaş üstünde 3 yıl	TCK 51’deki geçmiş, pişmanlık ve yeniden suç işlememe koşulları gerekir
HAGB	Sonuç ceza 2 yıl veya daha az hapis ya da adlî para	CMK 231’in güncel sabıka, kanaat ve zarar giderimi koşulları; 31.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun ve geçiş rejimi kontrol edilir
m.91/4 adlî para	Hapisle birlikte 10.000 güne kadar adlî para	Örgütlü hâlde seçimlik değil, hapisle birlikte hükmedilir; gün birim miktarı ayrıca belirlenir
Tüzel kişi	İzin iptali ve müsadere gibi güvenlik tedbirleri	TCK 60’ın özel koşulları gerekir; çalışan fiili otomatik kurumsal yaptırım değildir

Organ alma ve organ alım-satımında alt sınır beş yıl olduğundan, olağan indirimlerle dahi HAGB, erteleme ve TCK m.50 eşiklerine inilmesi çoğu dosyada mümkün olmaz. Fakat TCK m.92’nin sabit oran içermeyen etkisi veya m.93/2 indirimi gibi kişisel hükümler sonucu değiştirebilir. Doku suçu, m.91/2, m.91/5 ve m.91/6 farklı ceza aralıklarına sahiptir; her fıkra ayrı hesaplanmalıdır.

Adlî sicil, meslek ve infaz sonuçları

Kesinleşen mahkûmiyet adlî sicile kaydedilir; arşiv ve silme Adlî Sicil Kanunu’na tabidir. HAGB genel mahkûmiyet kaydı gibi görünmez, kanundaki özel sistemde tutulur. Sağlık mesleği mensubu bakımından disiplin, ruhsat/faaliyet izni, kamu görevi ve meslek icrasına ilişkin sonuçlar ceza davasından bağımsız yürüyebilir. Cezaevinde geçirilecek süre; sonuç ceza, mahsup, koşullu salıverme ve güncel infaz mevzuatına göre kişisel hesaplanır.

Dava zamanaşımı ve kanun yolu süreleri ne kadardır?

Olağan dava zamanaşımı fıkraya göre değişir: organ alma/ticareti ve örgütlü hâlde on beş yıl; doku alma/ticareti, ölüden alma, saklama–nakletme–aşılama ve ilan suçlarında sekiz yıldır. m.91/8’de kasten öldürmenin niteliğine göre yirmi beş veya otuz yıl uygulanabilir. Kesilme ve durma nedenleri hesabı değiştirir.

Temel süre ve başvuru tablosu – 24 Ağustos 2026
İşlem	Genel süre	Başlangıç	Dosya notu
Delil muhafaza talebi	Sabit süre yok; derhâl	Olay/ilan öğrenildiğinde	Platform, kamera, log ve taşıma verisi kısa sürede silinebilir
KYOK’a itiraz	2 hafta	Kararın tebliği	CMK 173; olay ve kamu davasını gerektirecek deliller gösterilir
Genel itiraz	2 hafta	Kararın öğrenilmesi	Özel maddede farklı süre veya yol bulunabilir
İstinaf	2 hafta	Gerekçeli kararın tebliği	CMK 273, karar tarihi ve kesinlik sınırı kontrol edilir
Temyiz	2 hafta	Bölge adliye mahkemesi kararının tebliği	Her istinaf kararı temyize açık değildir; CMK 286 ve 291 incelenir
Dava zamanaşımı – organ ve örgütlü hâl	15 yıl	Kural olarak suç günü	TCK 66–67; kesilmede olağan süre en çok yarısı kadar uzayabilir
Dava zamanaşımı – diğer temel fıkralar	8 yıl	Kural olarak suç günü	Doku ticareti, m.91/2, /5 ve /6; her fiil tarihi ayrı olabilir
Dava zamanaşımı – m.91/8	25 veya 30 yıl	Suç/nitelik kurallarına göre	Temel veya nitelikli kasten öldürme ayrımı gerekir
Ceza zamanaşımı	Sonuç cezaya göre 10, 20, 30 veya 40 yıl	Hükmün kesinleşmesi	TCK 68–71; ceza türü ve kesilme nedenleri incelenir

Organ ticareti mağduru tazminat ve koruma talep edebilir mi?

Evet. Rızasız alma, sömürü, insan ticareti veya hukuka aykırı tıbbî müdahale nedeniyle tedavi ve bakım gideri, kazanç/çalışma gücü kaybı, ekonomik geleceğin sarsılması ve manevi zarar talep edilebilir. Ceza davası ile tazminat davası farklı amaç taşır; fail, sağlık kuruluşu, işveren, sigortacı veya idareye yöneltilecek yol somut ilişkiye göre belirlenir.

Organını para karşılığı satan kişinin m.91/3 bakımından fail olması, cebir veya hileyle sevk edildiği insan ticareti, kendisine açıklanmayan tıbbî risk, yetkisiz müdahale ya da söz verilen bakımın sağlanmaması bakımından mağdur sıfatını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kendi hukuka aykırı davranışının tazminat ve müterafik kusura etkisi ayrıca değerlendirilir; insan onuru ve yaşam hakkı korumasından vazgeçilmiş sayılmaz.

Özel sağlık kuruluşunda Türk Borçlar Kanunu, tüketici ve işveren/adam çalıştıran sorumluluğu; kamu hastanesinde hizmet kusuruna dayalı idari başvuru ve tam yargı; suçtan elde edilen malvarlığında elkoyma–müsadere ve uygun hâllerde mağdurun korunmasına ilişkin tedbirler gündeme gelebilir. Ceza dosyasına katılmak tazminatı otomatik hükme bağlatmaz; zarar kalemleri ve görevli yargı ayrıca takip edilir.

Yargıtay organ veya doku ticareti suçunu nasıl yorumluyor?

Yargıtay’ın güncel çizgisi; alım-satım suçunun ödeme veya nakil beklenmeden ticari mutabakatla tamamlanabileceği, TCK 92’nin satıcı bakımından otomatik olmadığı, alıcı ve yakınlarının genel zorunluluk savunmasının çok sıkı incelendiği ve satıcının suçu kendi beyanıyla ortaya çıkarmasında TCK 93’ün mutlaka tartışılması gerektiği yönündedir.

Yargıtay 12. CD, E.2021/2355, K.2021/6901, 13.10.2021

Böbrek nakli için anlaşılmış, etik kurul onayı alınmış; vericinin sağlık sorunu nedeniyle nakil gerçekleşmemişti. Daire, organın para veya maddi menfaat karşılığı tedavüle sokulmasının yeterli olduğunu; ödemenin yapılıp yapılmaması ve organın alınmamasının tamamlanmış suçu değiştirmediğini belirtti. Teşebbüs indiriminin hatalı olduğunu, aleyhe temyiz bulunmadığından bozma yapılmadığını kaydetti. Satıcının ekonomik durumu yönünden TCK 92’nin de sıkı uygulanması gerektiğini vurguladı. Erişilebilir karar sayfası.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2018/543, K.2023/606, 14.11.2023

Ceza Genel Kurulu, organ alıcısı ve satın alma eylemine bilerek katılan yakınlar bakımından TCK m.25/2 zorunluluk hâlinin kabulünde beden bütünlüğü, çıkar yasağı ve oran koşulunu öne çıkardı. Organ ticaretiyle mücadeleyi zayıflatacak ve hastaları/yakınlarını suça teşvik edecek geniş yorumun uygun olmadığı sonucuna vardı. Karar, TCK 92’nin yalnız satıcıya özgü yapısı ile alıcının genel hüküm savunmasının birbirine karıştırılmaması gerektiğini gösterir. Karar künyesi ve metni.

Yargıtay 12. CD, E.2021/7656, K.2025/5678, 25.06.2025

Başka bir suç soruşturmasındaki 15.01.2015 tarihli kolluk beyanıyla organ ticareti suçunun öğrenildiği ve geriye dönük incelemeyle aydınlatıldığı olayda Daire, organını satan sanık yönünden TCK m.93’ün uygulanıp uygulanmayacağının değerlendirilmemesini bozma nedeni yaptı. Karar, “resmî makamın öğrenme anı” ile satıcının beyanının suçun ortaya çıkmasına katkısının somut kayıtlarla karşılaştırılması gerektiğini ortaya koyar. Kararın erişilebilir tam metni.

Yargıtay 12. CD, E.2013/2410, K.2013/24556, 05.11.2013

Organını satan kişinin Cumhuriyet savcılığına başvurup diğer sanıklardan şikâyetçi olması üzerine soruşturmanın başladığı olayda, TCK m.93 hakkında olumlu veya olumsuz değerlendirme yapılmaması hukuka aykırı bulundu. Aynı karar, naklin gerçekleşmesi için taraflarla birlikte hareket eden kişinin katkısının bazı koşullarda yardım etme değil müşterek faillik olabileceğini de gösterir. Kararın erişilebilir metni.

Yargıtay 12. CD, E.2015/1531, K.2015/2378, 10.02.2015

Araba alışverişinden doğan borç nedeniyle böbreğini satmaya karar veren ve birden çok ticari girişimde bulunan sanıkta Daire; ekonomik sıkıntının bilerek doğması, başka çözüm olanağı ve organ satışıyla araç–tehlike oranının kurulamaması nedeniyle TCK 92 ile ceza vermekten vazgeçme şartlarının bulunmadığını belirtti. Aleyhe temyiz olmadığı için sonuç bozulmadı. Kararın yayımlandığı sayfa.

Somut olaylarda TCK 91–93 değerlendirmesi nasıl yapılır?

Doğru sonuca, olayın “bağış” veya “yardım” diye adlandırılmasından değil; fiilî menfaat, rıza, verici–alıcı ilişkisi, etik ve tıbbî kayıt, tamamlanma anı ve kişinin rolünden ulaşılır. Aşağıdaki modeller kesin hukuki görüş değildir; gerçek dosyada kast, belgenin özgünlüğü, para akışı ve bağlantılı suçlar sonucu değiştirebilir.

Örnek 1: Borcun silinmesi karşılığında böbrek

Alacaklı, borçlunun 600.000 TL borcunu sileceğini; karşılığında kardeşine böbrek vermesini ister. Verici ameliyata açıkça rıza gösterir ve para el değiştirmez. Borç silme ekonomik çıkardır; rıza ticari dolaşımı hukuka uygun kılmaz. Satıcı ve alıcı m.91/3, organı hukuka aykırı rızayla alan kişi m.91/1, bilerek aşılayan kişi m.91/5 yönünden değerlendirilebilir.

Muhtemel odak: çıkarın gerçek niteliği ve her kişinin ayrı hareketi

Örnek 2: Akraba olmayan gönüllü ve etik komisyon

Uzun yıllardır yakın arkadaş olan verici hiçbir bedel almadan organ bağışlamak ister. Merkez tarafları sisteme kaydeder; verici ayırt etme gücü, gelir–borç, ilişki ve rıza belgeleriyle il etik komisyonuna başvurur, bağımsız verici hakları koruyucusu sürece katılır ve komisyon uygun bulur. Tıbbî ve diğer koşullar da tam ise akraba olmamak tek başına suç oluşturmaz.

Muhtemel odak: çıkar bulunmaması ve güncel resmî süreç

Örnek 3: Sosyal medyada “böbreğimi satıyorum” ilanı

Kişi, belirli ücret yazarak herkese açık ilan yayımlar; henüz alıcıyla anlaşmaz. Çıkar karşılığı organ teminine yönelik ilan, m.91/6’yı tamamlayabilir. Daha sonra belirli alıcıyla fiyat ve işlem üzerinde ciddi mutabakat kurulursa m.91/3 ayrıca doğabilir. Platform çalışanının veya içeriği paylaşan üçüncü kişinin sorumluluğu, ilanı bilmesi ve yayımlama katkısına göre belirlenir.

Muhtemel odak: m.91/6 ile sonradan oluşan m.91/3 ayrımı

Örnek 4: Sahte kimlikle başvuru, ameliyatın yapılamaması

Aracı, vericiyi alıcının akrabası gibi göstermek için sahte kimlik düzenler; taraflar bedelde anlaşır. Hastane genetik uyumsuzluk veya belge şüphesiyle ameliyatı durdurur. Yargıtay çizgisine göre ödeme ve nakil olmasa da ticari anlaşma m.91/3’ü tamamlayabilir. Aracılık ve sahtecilik ayrıca; organ alma yönünden icra hareketi başlayıp başlamadığına göre teşebbüs incelenir.

Muhtemel odak: tamamlanmış ticaret, sahtecilik ve organ alma teşebbüsü

Örnek 5: Çaresiz kişinin başka ülkeye götürülmesi

İş vaadiyle kandırılan kişinin pasaportuna el konulur, borçlandırılır ve organını vermesi için tehdit edilerek başka ülkeye götürülür. Organ henüz alınmasa bile TCK m.80’in araç, amaç ve sevk/barındırma hareketleri oluşabilir. Ticari anlaşma, ilan, çıkarma veya aşılama gerçekleşirse TCK m.91; tehdit, sahte belge ve hürriyetten yoksun bırakma gibi suçlar ayrıca değerlendirilir.

Muhtemel odak: insan ticareti ile organ ticareti suçlarının ayrılması

Organ veya doku ticareti dosyalarında en sık yapılan hatalar nelerdir?

En yaygın hatalar, TCK 91’i tek suç saymak, her fıkrayı ağır cezalık kabul etmek, rıza veya etik komisyon kararını ticari işlemi hukuka uygunlaştıran belge sanmak ve para/nakil gerçekleşmediği için suçun teşebbüste kaldığını varsaymaktır. TCK 92–93’ün yalnız satıcıya özgü olduğu da sıkça gözden kaçırılır.

m.91/4’teki örgütlü ceza ve on bin güne kadar adlî para yaptırımını bütün fıkralara uygulamak.
Birden çok kişinin varlığını yapı, süreklilik ve hiyerarşi araştırmadan örgüt saymak.
Organın bedeli ile belgeli, makul ve bağışçıyı ekonomik olarak nötr tutan gider karşılığını ayırmamak.
Etik komisyon onayı varken gizli çıkar delillerini araştırmamak veya komisyon kararını ceza hâkimini bağlayan belge saymak.
Ödeme/nakil yoksa m.91/3’ü otomatik teşebbüs kabul etmek.
Satın alan hasta veya yakınına TCK 92 uygulamak; satıcı dışındaki faile TCK 93 indirimi vermek.
TCK 92’de yalnız borç beyanıyla yetinip gelir, alternatif ve orantıyı araştırmamak.
Resmî makamın öğrenme anını belirlemeden TCK 93/1 veya /2 seçmek.
TCK 80 insan ticareti ile TCK 91’i aynı suçmuş gibi anlatmak.
TCK 91’in CMK 100/3 tutuklama kataloğunda olduğunu söyleyip tutuklamayı otomatik görmek.
Bütün TCK 91 dosyalarında sekiz yıllık zamanaşımı veya ağır ceza görevi bulunduğunu varsaymak.
2025 e-Nabız bağış değişikliği, bekleme listesi, etik komisyon ve verici hakları koruyucusu kayıtlarını toplamamak.

Mağdur ve şüpheli ilk aşamada ne yapmalıdır?

Her iki taraf için öncelik sağlık güvenliği ve delilin değiştirilmeden korunmasıdır. Mağdur/istismar edilen kişi güvenli yere ulaşmalı, tıbbî kayıt ve iletişim–ödeme zincirini saklamalıdır. Şüpheli veya sanık hiçbir kayıt silmemeli, rolünü ve mevzuata uygun işlemleri belgelemeli, ifade öncesi teknik dosyayı müdafiyle değerlendirmelidir.

Mağdur / sömürülen verici kontrol listesi

Acil sağlık değerlendirmesi ve bağımsız adlî/tıbbî kayıt alın.
Tehdit sürüyorsa güvenli yer ve koruma tedbiri talep edin.
Mesaj, ilan, kullanıcı adı, telefon, ses, e-posta ve özgün cihazı koruyun.
Para, borç, mal devri, yolculuk, otel ve pasaport kayıtlarını listeleyin.
Rıza, bilgilendirme, etik komisyon, hasta dosyası ve ameliyat kayıtlarının kopyasını isteyin.
Aracı, alıcı, hekim, merkez ve tanıkları tarih sırasıyla yazın.
Platform/hastane logu ve kamera için gecikmeden muhafaza talep edin.
TCK 93 düşünülüyorsa resmî makamın öğrenme anı ve sağlanan bilgiyi belgelendirin.
Ceza başvurusu, tazminat, sigorta ve idari süreleri ayrı takip edin.

Şüpheli / sanık kontrol listesi

Hiçbir sağlık, mali, dijital veya taşıma kaydını silmeyin/değiştirmeyin.
İsnat edilen fıkra ile kişisel hareketinizi ve görev tanımınızı ayırın.
Yetki, bekleme listesi, etik komisyon ve verici hakları koruyucusu kayıtlarını koruyun.
İfade öncesi dosya kapsamını ve susma hakkını müdafiyle değerlendirin.
Menfaat iddiasına karşı ödemelerin gerçek sebebini belgeyle açıklayın.
Tanıklarla beyanı etkileyecek temas ve sosyal medya açıklamasından kaçının.
Adli imaj, hash, bilirkişi uzmanlığı ve inceleme sorularına zamanında itiraz edin.
Satıcıysanız TCK 92 ve 93 delillerini gecikmeden ve doğru zaman çizelgesiyle sunun.
Ceza, disiplin, ruhsat ve kurum içi süreçleri tutarlı fakat ayrı yönetin.

TCK 91, 92 ve 93 hakkında sıkça sorulan sorular

Aşağıdaki yanıtlar; organını satanın durumu, ödeme ve naklin gerekip gerekmediği, etik komisyon, internet ilanı, etkin pişmanlık, mahkeme, zamanaşımı ve yaptırım seçenekleri hakkındaki en yaygın soruları özetler. Kesin sonuç için somut rol, doğru fıkra, delil ve güncel mevzuat birlikte incelenmelidir.

1. Kişinin kendi böbreğini veya dokusunu satması suç mudur?

Avukatsız İcra Takibi Başlatmak Mümkün mü? UYAP ve e-Devlet

ilkercebeci — Mon, 24 Aug 2026 13:17:58 +0000

.hukuk-makalesi { --hm-ink: #172334; --hm-muted: #586576; --hm-navy: #102d46; --hm-blue: #225f82; --hm-teal: #0d756f; --hm-gold: #aa741d; --hm-red: #9e3e3e; --hm-soft: #f3f6f8; --hm-soft-teal: #edf7f5; --hm-soft-gold: #fff7e8; --hm-soft-red: #fff1f0; --hm-line: #d7e0e6; --hm-white: #ffffff; color: var(--hm-ink); font: inherit; line-height: 1.72; max-width: 100%; overflow-wrap: anywhere; } .hukuk-makalesi *, .hukuk-makalesi *::before, .hukuk-makalesi *::after { box-sizing: border-box; } .hukuk-makalesi h2, .hukuk-makalesi h3, .hukuk-makalesi h4 { color: var(--hm-navy); line-height: 1.27; scroll-margin-top: 6rem; } .hukuk-makalesi h2 { margin: 3rem 0 1rem; font-size: clamp(1.55rem, 3vw, 2.08rem); letter-spacing: -.015em; } .hukuk-makalesi h3 { margin: 2rem 0 .75rem; font-size: clamp(1.2rem, 2.3vw, 1.48rem); } .hukuk-makalesi h4 { margin: 1.4rem 0 .55rem; font-size: 1.08rem; } .hukuk-makalesi p { margin: 0 0 1rem; } .hukuk-makalesi ul, .hukuk-makalesi ol { margin: .65rem 0 1.2rem; padding-left: 1.35rem; } .hukuk-makalesi li { margin: .43rem 0; } .hukuk-makalesi a { color: var(--hm-blue); text-decoration-thickness: .08em; text-underline-offset: .16em; } .hukuk-makalesi a:hover, .hukuk-makalesi a:focus-visible { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi :focus-visible { outline: 3px solid rgba(13,117,111,.34); outline-offset: 3px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { position: relative; overflow: hidden; margin: 0 0 2rem; padding: clamp(1.4rem, 4vw, 2.7rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 22px; background: linear-gradient(135deg, #f8fafc 0%, #edf6f5 58%, #fff7e9 100%); box-shadow: 0 14px 38px rgba(16,45,70,.09); isolation: isolate; } .hukuk-makalesi .hm-hero::after { content: ""; position: absolute; z-index: -1; right: -65px; bottom: -95px; width: 230px; aspect-ratio: 1; border: 38px solid rgba(34,95,130,.07); border-radius: 50%; pointer-events: none; } .hukuk-makalesi .hm-kicker { margin: 0 0 .55rem !important; color: var(--hm-teal); font-size: .82rem; font-weight: 850; letter-spacing: .08em; text-transform: uppercase; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { margin: 0 0 .85rem !important; max-width: 27ch; color: var(--hm-navy); font-size: clamp(1.68rem, 4vw, 2.72rem); font-weight: 860; line-height: 1.14; letter-spacing: -.025em; } .hukuk-makalesi .hm-lead { margin: 0 !important; max-width: 84ch; font-size: clamp(1.06rem, 2.1vw, 1.24rem); } .hukuk-makalesi .hm-chips { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: .55rem; margin: 1.2rem 0 0 !important; padding: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { margin: 0; padding: .44rem .74rem; border: 1px solid rgba(16,45,70,.16); border-radius: 999px; background: rgba(255,255,255,.82); color: var(--hm-navy); font-size: .88rem; font-weight: 760; } .hukuk-makalesi .hm-facts { display: grid; grid-template-columns: repeat(4, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.25rem 0 2rem; } .hukuk-makalesi .hm-card { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 24px rgba(16,45,70,.055); } .hukuk-makalesi .hm-card strong { display: block; margin-bottom: .35rem; color: var(--hm-navy); font-size: 1.02rem; } .hukuk-makalesi .hm-card p { margin: 0; color: var(--hm-muted); font-size: .94rem; } .hukuk-makalesi .hm-card--teal { border-top: 4px solid var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-card--blue { border-top: 4px solid var(--hm-blue); } .hukuk-makalesi .hm-card--gold { border-top: 4px solid var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-card--red { border-top: 4px solid var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-toc { margin: 1.5rem 0 2.35rem; padding: clamp(1rem, 3vw, 1.5rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-soft); } .hukuk-makalesi .hm-toc > strong { display: block; margin-bottom: .65rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 2; column-gap: 2.1rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc li { break-inside: avoid; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc a { display: inline-flex; align-items: center; min-height: 44px; padding: .25rem 0; } .hukuk-makalesi .hm-answer { margin: .35rem 0 1.2rem; padding: 1rem 1.1rem; border-left: 5px solid var(--hm-teal); border-radius: 0 12px 12px 0; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-answer p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-note p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-warning p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-critical p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { margin: 1.25rem 0; padding: 1rem 1.1rem; border-radius: 14px; } .hukuk-makalesi .hm-note { border: 1px solid #b9dad6; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-warning { border: 1px solid #e7cb98; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-critical { border: 1px solid #dfb2ae; background: var(--hm-soft-red); } .hukuk-makalesi .hm-note > strong, .hukuk-makalesi .hm-warning > strong, .hukuk-makalesi .hm-critical > strong { display: block; margin-bottom: .3rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { max-width: 100%; margin: 1.3rem 0 2rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 7px 22px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table { width: 100%; margin: 0; border: 0; border-collapse: collapse; table-layout: fixed; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { padding: .9rem 1rem; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-weight: 850; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th, .hukuk-makalesi .hm-table td { padding: .86rem .9rem; border: 0; border-bottom: 1px solid var(--hm-line); vertical-align: top; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th { background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-size: .92rem; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { background: #f9fbfc; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:last-child td { border-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { color: var(--hm-navy); font-weight: 770; } .hukuk-makalesi .hm-col-18 { width: 18%; } .hukuk-makalesi .hm-col-20 { width: 20%; } .hukuk-makalesi .hm-col-24 { width: 24%; } .hukuk-makalesi .hm-two-col { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.2rem 0 1.7rem; } .hukuk-makalesi .hm-panel { min-width: 0; padding: 1.15rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 22px rgba(16,45,70,.045); } .hukuk-makalesi .hm-panel h3 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-panel p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-pill { display: inline-block; margin-bottom: .5rem; padding: .26rem .58rem; border-radius: 999px; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-size: .78rem; font-weight: 820; letter-spacing: .03em; } .hukuk-makalesi .hm-steps { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .82rem; margin: 1rem 0 1.6rem; padding: 0 !important; list-style: none; counter-reset: hm-step; } .hukuk-makalesi .hm-steps li { position: relative; min-height: 110px; margin: 0; padding: 1rem 1rem 1rem 3.75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-steps li::before { counter-increment: hm-step; content: counter(hm-step); position: absolute; top: 1rem; left: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 2.1rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-weight: 850; } .hukuk-makalesi .hm-steps strong { display: block; margin-bottom: .28rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { display: grid; grid-template-columns: repeat(5, minmax(0,1fr)); gap: .68rem; margin: 1.25rem 0 .75rem; } .hukuk-makalesi .hm-time { position: relative; min-height: 145px; padding: .9rem .72rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); text-align: center; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { content: ""; position: absolute; top: 31px; right: -.69rem; width: .69rem; height: 2px; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-time b { display: grid; place-items: center; width: 2.08rem; aspect-ratio: 1; margin: 0 auto .52rem; border-radius: 50%; background: var(--hm-blue); color: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-time span { display: block; color: var(--hm-muted); font-size: .84rem; line-height: 1.38; } .hukuk-makalesi .hm-time--critical { border-color: #e1bf7b; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-time--critical b { background: var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-figure { margin: 1.5rem 0 2rem; padding: clamp(1rem,3vw,1.45rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 18px; background: var(--hm-soft); } .hukuk-makalesi .hm-figure figcaption { margin-top: .85rem; color: var(--hm-muted); font-size: .9rem; } .hukuk-makalesi .hm-checklist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li::before { content: "✓"; position: absolute; left: 0; color: var(--hm-teal); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li::before { content: "×"; position: absolute; left: .12rem; color: var(--hm-red); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-myths { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .85rem; margin: 1.1rem 0 1.6rem; } .hukuk-makalesi .hm-myth { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 15px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-myth b { display: block; margin-bottom: .38rem; color: var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-myth p { margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-myth p strong { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-faq details { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-faq summary { position: relative; display: flex; align-items: center; min-height: 56px; padding: .9rem 3.2rem .9rem 1.1rem; color: var(--hm-navy); cursor: pointer; font-weight: 810; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::-webkit-details-marker { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::after { content: "+"; position: absolute; top: 50%; right: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 1.9rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-blue); font-size: 1.25rem; transform: translateY(-50%); } .hukuk-makalesi .hm-faq details[open] summary::after { content: "−"; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer { padding: 0 1.1rem 1rem; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-source-list { font-size: .93rem; } .hukuk-makalesi .hm-source-list li { margin-bottom: .72rem; } .hukuk-makalesi .hm-cta { margin: 2rem 0 0; padding: clamp(1.15rem,3vw,1.6rem); border: 1px solid #b9d8d4; border-radius: 18px; background: linear-gradient(135deg, var(--hm-soft-teal), #f8fbfc); } .hukuk-makalesi .hm-cta h2 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-button { display: inline-flex; align-items: center; justify-content: center; min-height: 46px; margin-top: .25rem; padding: .7rem 1rem; border-radius: 10px; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white) !important; font-weight: 810; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-button:hover, .hukuk-makalesi .hm-button:focus-visible { background: var(--hm-teal); color: var(--hm-white) !important; } .hukuk-makalesi .hm-small { color: var(--hm-muted); font-size: .9rem; } .hukuk-makalesi .hm-divider { height: 1px; margin: 2rem 0; border: 0; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-footer { margin-top: 2rem; padding-top: 1rem; border-top: 1px solid var(--hm-line); } @media (max-width: 980px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: repeat(3, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: none; } } @media (max-width: 768px) { .hukuk-makalesi { font-size: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { border-radius: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { max-width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-facts, .hukuk-makalesi .hm-two-col, .hukuk-makalesi .hm-steps, .hukuk-makalesi .hm-myths { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 1; } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-time { min-height: 0; padding: .84rem .82rem .84rem 3.65rem; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-time b { position: absolute; top: .79rem; left: .82rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { top: auto; right: auto; bottom: -.69rem; left: 1.86rem; width: 2px; height: .69rem; } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: block; } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { border: 0; border-radius: 0; box-shadow: none; background: transparent; } .hukuk-makalesi .hm-table, .hukuk-makalesi .hm-table tbody, .hukuk-makalesi .hm-table tr, .hukuk-makalesi .hm-table td { display: block; width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-table { table-layout: auto; } .hukuk-makalesi .hm-table thead { position: absolute; width: 1px; height: 1px; overflow: hidden; clip: rect(0 0 0 0); white-space: nowrap; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { display: block; margin-bottom: .75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 12px; } .hukuk-makalesi .hm-table tr { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 6px 18px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { display: grid; grid-template-columns: minmax(7.8rem,40%) minmax(0,1fr); gap: .72rem; padding: .76rem .82rem; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-table td::before { content: attr(data-label); color: var(--hm-navy); font-weight: 820; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { background: var(--hm-soft); } } @media (max-width: 480px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { grid-template-columns: 1fr; gap: .2rem; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { width: 100%; border-radius: 10px; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { padding-left: .9rem; padding-right: .9rem; } } @media (prefers-reduced-motion: reduce) { .hukuk-makalesi * { scroll-behavior: auto !important; transition: none !important; } } @media print { .hukuk-makalesi { color: #000; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-table-wrap, .hukuk-makalesi .hm-figure, .hukuk-makalesi .hm-cta { box-shadow: none; } .hukuk-makalesi .hm-toc, .hukuk-makalesi .hm-button { display: none; } .hukuk-makalesi a { color: inherit; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq details { break-inside: avoid; } .hukuk-makalesi .hm-faq details > * { display: block; } }

24 Ağustos 2026 itibarıyla güncel · UYAP ve e-Devlet ayrımı

İcra Takibi Nedir ve Avukatsız veya e-Devlet Üzerinden İcra Takibi Başlatılabilir mi?

Avukat tutmadan icra takibi başlatmak mümkündür; alacaklı, yetkili icra dairesine bizzat yazılı veya sözlü takip talebinde bulunabilir. Buna karşılık e-Devlet’teki İcra Dosyası Sorgulama hizmeti yeni takip açmaz. Güncel UYAP hizmet dağılımında vatandaş yeni icra takibini Vatandaş Portal’dan açamaz; elektronik takip açılışı Avukat Portal üzerinden avukatlarca yapılır.

İİK m. 8/a
İİK m. 42
İİK m. 58
Avukatlık Kanunu m. 35
Avukatsız başvuru
UYAP Vatandaş Portal
e-Devlet sorgulama
Takip talebi

Hazırlayan: Avukat & Uzman Arabulucu İlker Cebeci · Son güncelleme: 24 Ağustos 2026

Avukat zorunlu değildir

Alacaklı, kendi takibini yetkili icra dairesinde bizzat başlatabilir ve sürdürebilir.

Başvuru yazılı veya sözlü olabilir

İİK m. 58, takip talebinin icra dairesine yazılı, sözlü ya da elektronik ortamda yapılmasını kabul eder.

e-Devlet yeni takip açmaz

e-Devlet’teki resmî hizmet mevcut icra dosyalarını sorgulamaya yöneliktir.

Elektronik açılış Avukat Portal’dadır

Güncel UYAP sınıflandırmasında “Takip Açılış” işlevi yalnız Avukat Portal için gösterilir.

Bu sonuç ilk bakışta çelişkili görünebilir: Kanun takip talebinin elektronik ortamda yapılabileceğini açıkça söylerken vatandaş portalı yeni takip açılışını sunmamaktadır. Çelişki yoktur. Kanunun elektronik başvuruya izin vermesi başka, belirli bir portalın belirli kullanıcı grubuna işlem menüsü tanımlaması başkadır.

Dolayısıyla iki soru ayrı cevaplanmalıdır: “Avukat olmadan takip başlatılabilir mi?” sorusunun cevabı evet; “Vatandaş e-Devlet’ten yeni takip açabilir mi?” sorusunun 24 Ağustos 2026 tarihli cevabı ise hayırdır.

İcra takibi nedir?

İcra takibi, bir alacağın borçlu tarafından rızaen ödenmemesi üzerine devletin cebri icra organları aracılığıyla tahsil edilmesini amaçlayan resmî işlemler bütünüdür. Para veya teminat alacağına ilişkin cebri icra, İİK m. 42 uyarınca takip talebiyle başlar; seçilen yola göre ödeme ya da icra emri, kesinleşme, haciz, satış ve tahsil aşamaları gündeme gelir.

İcra dairesi, alacaklının tek taraflı talebi üzerine dosya oluşturabilir. Bu durum alacağın mahkeme kararıyla kesin olarak var olduğunun tespit edildiği anlamına gelmez. Özellikle genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, ödeme emrine süresinde itiraz ederek takibi durdurabilir.

“İcra takibi” tek bir usulün adı değildir. Mahkeme kararına dayanan ilamlı icra, genel haciz yoluyla ilamsız takip, kambiyo senetlerine özgü haciz, rehnin paraya çevrilmesi ve kiralanan taşınmazların tahliyesine ilişkin özel takipler farklı şartlara tabidir.

Avukatsız icra takibi başlatılabilir mi?

Evet. Dava ve takip ehliyetine sahip gerçek kişi, kendi alacağı için avukat görevlendirmeden yetkili icra dairesine başvurabilir. Alacaklı takip talebini bizzat hazırlayabilir, yazılı olarak verebilir veya icra dairesinde sözlü talepte bulunabilir. Kanunda gerçek kişinin kendi icra işlemini mutlaka avukat aracılığıyla yürütmesini öngören genel bir zorunluluk yoktur.

Avukatla temsil bir hak ve seçimdir; takip açılışının geçerlilik şartı değildir. Bununla birlikte avukat olmadan dosya açabilmek, seçilen takip yolunun, yetkinin, faizin, borç sebebinin ve sürelerin hatalı olmasının sonuçlarını ortadan kaldırmaz.

Avukatsız icra takibinin yasal dayanağı nedir?

Avukatsız başvurunun temel dayanakları, İİK m. 58’in takip talebini alacaklıya açık biçimde tanıması ve Avukatlık Kanunu m. 35/3’ün dava açma yeteneği bulunan kişinin kendi evrakını düzenleyip işini bizzat takip edebilmesini kabul etmesidir. HMK m. 71 de dava ehliyeti bulunan kişinin davasını kendisi veya vekili aracılığıyla yürütebileceğini belirtir.

Avukatsız ve elektronik icra takibinin başlıca yasal dayanakları
Düzenleme	Kuralın özü	Bu soruya etkisi	Sınırı
İİK m. 42	Para veya teminat alacağına ilişkin cebri icra takip talebiyle başlar.	İcra sürecini başlatan irade açıklamasının takip talebi olduğunu gösterir.	Her alacak ve her borçlu için aynı takip yolu kullanılamaz.
İİK m. 58	Takip talebi icra dairesine yazılı, sözlü veya elektronik ortamda yapılabilir.	Alacaklının bizzat yazılı veya sözlü başvurusuna açık yasal temel sağlar.	Elektronik işlemin hangi portal ve kullanıcı rolüyle yapılacağı UYAP düzenine bağlıdır.
İİK m. 8/a	İcra daireleri işlemlerinde UYAP kullanır; güvenli elektronik imzalı veriler senet hükmündedir.	Elektronik icra işlemlerinin altyapısını ve elektronik imzanın ispat gücünü düzenler.	Her vatandaş için yeni takip açma menüsü oluşturmaz.
Avukatlık Kanunu m. 35/3	Kişi kendi evrakını düzenleyebilir, davasını bizzat açabilir ve işini takip edebilir.	Kişinin kendi hakkını avukat olmadan takip edebilmesini güvence altına alır.	Başkasının işini ücretli veya sürekli biçimde avukat olmadan takip etme yetkisi vermez.
HMK m. 71	Dava ehliyeti bulunan kişi davasını kendisi veya tayin ettiği vekille açıp takip edebilir.	Kişinin bizzat hukuki işlem yapabilmesi ilkesini tamamlar.	İcra takibinin özel usul hükümlerinin yerini almaz.
5070 sayılı Kanun m. 5	Güvenli elektronik imza kural olarak elle atılan imzayla aynı hukukî sonucu doğurur.	Elektronik belgenin imza niteliğini açıklar.	Portala tanımlanmamış bir işlem yetkisini kullanıcıya kazandırmaz.

En doğrudan hüküm İİK m. 58’dir. Madde, “takip talebi icra dairesine” yapılır der ve talebin alacaklı, kanuni temsilci veya vekil bilgilerini içermesini öngörür. “Vekil” seçeneğinin ayrıca sayılması, alacaklının her durumda vekille hareket etmek zorunda olmadığını da gösterir.

e-Devlet üzerinden icra takibi başlatılabilir mi?

24 Ağustos 2026 itibarıyla vatandaş, e-Devlet üzerinden yeni icra takibi başlatamaz. e-Devlet Kapısı’ndaki Adalet Bakanlığı hizmetinin adı “İcra Dosyası Sorgulama”dır ve mevcut dosyaların görüntülenmesine yöneliktir. Resmî UYAP hizmet sınıflandırması da “Takip Açılış” işlemini yalnız Avukat Portal altında göstermekte; Vatandaş Portal için yeni takip açılışı saymamaktadır.

e-Devlet, kimlik doğrulama ve kamu hizmetlerine geçiş sağlayan bir kapıdır. İcra dairesinin yerine geçmez ve sayfada bulunmayan bir işlem türünü yalnız giriş yapılmış olması nedeniyle oluşturmaz.

Vatandaş e-Devlet şifresiyle UYAP Vatandaş Portal’a geçebilir; tarafı olduğu dava ve icra dosyalarını sorgulayabilir, safahat bilgisini görebilir ve giriş türüne bağlı yetkilerden yararlanabilir. Ancak mevcut dosyayı görüntülemek ile alacaklı sıfatıyla sıfırdan takip dosyası açmak farklı işlemlerdir.

İİK m. 58 “elektronik ortamda” başvuruya izin veriyorsa vatandaş neden e-Devlet’ten takip açamıyor?

İİK m. 58 elektronik takip talebini hukuk düzeninde mümkün kılar; İİK m. 8/a ise elektronik işlemlerin UYAP üzerinden yürütülmesini ve ayrıntıların düzenleyici işlemlerle belirlenmesini öngörür. Bu hükümler, her portal kullanıcısına aynı menülerin açılmasını emretmez. Elektronik başvuru imkânının kullanıcıya sunulması, UYAP’taki rol ve işlem yetkisine bağlıdır.

Güncel sistemde elektronik takip açılışı UYAP Avukat Portal üzerinden yürütülür. Avukat, e-imza veya mobil imza ile ilamlı ya da ilamsız takip başlatabilir. Vatandaş ise yeni takip için icra dairesine bizzat başvurabilir.

Bu nedenle “kanunda elektronik ortam yazıyor; öyleyse vatandaş e-Devlet’ten açabilir” sonucu hukuken eksiktir. Kanunî imkân, teknik hizmetin kimlere tanımlandığı ve güvenli imza şartı birlikte değerlendirilmelidir.

İcra takibi için fiziki başvuru, e-Devlet, Vatandaş Portal ve Avukat Portal arasındaki fark nedir?

Alacaklının icra dairesine bizzat başvurması yeni takip açabilir; e-Devlet’teki resmî hizmet mevcut dosyayı sorgular; UYAP Vatandaş Portal mevcut dosyaları izleme ve vatandaşlara tanımlanan yargı işlemlerini sunar; UYAP Avukat Portal ise avukatlara elektronik dava ve icra takibi açılışı sağlar. Aynı UYAP altyapısına bağlanmaları, bütün portalların aynı yetkiyi taşıdığı anlamına gelmez.

24 Ağustos 2026 itibarıyla başvuru kanallarının karşılaştırılması
Kanal	Kim kullanır?	Yeni takip açılır mı?	Başlıca işlev
Yetkili icra dairesine bizzat başvuru	Alacaklı, kanuni temsilci veya usulüne uygun avukat	Evet. Yazılı veya sözlü takip talebiyle.	Yeni dosya oluşturma, belge sunma, harç ve gider yatırma
e-Devlet “İcra Dosyası Sorgulama”	Kimliğini doğrulayan vatandaş	Hayır.	Mevcut icra dosyasını sorgulama
UYAP Vatandaş Portal	Vatandaş; giriş türüne göre farklı görüntüleme ve işlem yetkileriyle	Hayır. Güncel hizmet listesinde takip açılışı yoktur.	Dosya ve safahat sorgulama, evrak doğrulama, vatandaşlara açık dava işlemleri
UYAP Avukat Portal	Baro kaydı ve sistem yetkisi bulunan avukat	Evet. İlamlı ve ilamsız takip açılabilir.	Elektronik takip açılışı, ödeme, evrak ve dosya işlemleri
E-posta, KEP veya CİMER	Genel kullanıcı	Hayır. Bunlar takip talebinin olağan başvuru kanalı değildir.	Kendi mevzuatındaki bildirim veya başvuru amaçları

E-imza veya mobil imza sahibi olmak vatandaşın yeni icra takibi açmasını sağlar mı?

Tek başına sağlamaz. Güvenli elektronik imza, 5070 sayılı Kanun m. 5 ve İİK m. 8/a uyarınca elle atılan imzaya denk hukukî sonuç doğurur; ancak kullanıcıya UYAP’ta tanımlanmamış bir işlem menüsü kazandırmaz. Yeni takip açabilmek için hem geçerli imza hem de ilgili portalda takip açılışı yetkisi bulunmalıdır.

E-imza ile kimlik doğrulamak, bir belgenin elektronik olarak imzalanmasını sağlar. Buna karşılık “bu belgeyi hangi sisteme, hangi işlem türüyle gönderebilirim?” sorusu sistem yetkisine ilişkindir.

Vatandaş Portal’a e-imza veya mobil imza ile giriş, yalnız e-Devlet şifresiyle girişe göre daha ayrıntılı dosya ve evrak görüntüleme imkânı sağlayabilir. Fakat resmî UYAP sayfasındaki güncel hizmet ayrımında yeni takip açılışı yine Avukat Portal altında yer almaktadır.

İcra takibini kimler başlatabilir?

Takibi, alacaklı gerçek kişi bizzat; küçük veya kısıtlı adına kanuni temsilci; tüzel kişi adına temsil yetkili organ ya da temsilci; alacaklı tarafından usulüne uygun vekâlet verilen avukat başlatabilir. Başvuruyu yapan kişinin taraf ve temsil sıfatı dosyada açık olmalıdır. Avukat olmayan üçüncü kişi, sırf adi vekâlet veya yakınlık ilişkisiyle başkasının icra işini takip edemez.

Gerçek kişi

Alacaklı kendi adına nasıl hareket eder?

Ergin ve ayırt etme gücüne sahip alacaklı, kendi takip talebini düzenleyip icra dairesine sunabilir. Kimlik, taraf bilgileri ve alacağın dayanağına ilişkin kayıtları hazır bulundurmalıdır. Takip yolunu, yetkili daireyi, ana para ile faiz kalemlerini kendisi belirler; başvuru sırasında yapılan form kontrolü, alacağın esası hakkında hukukî danışmanlık sayılmaz.

Kanuni temsil

Veli veya vasi takip başlatabilir mi?

Veli, çocuk adına; vasi ise vesayet makamının görev ve izin düzeni saklı kalmak üzere kısıtlı adına işlem yapabilir. Temsil sıfatını gösteren belge sunulmalıdır. Alacağın tasarruf işlemi, sulh, feragat veya tahsil biçimi vesayet makamının iznine bağlıysa yalnız takip açma yetkisinin bulunması sonraki bütün işlemler için yeterli kabul edilmemelidir.

Tüzel kişi

Şirket avukatsız takip başlatabilir mi?

Şirketi temsil ve ilzama yetkili organ veya kişi, yetkisini gösteren ticaret sicili ve imza belgeleriyle şirket adına başvurabilir. Avukatlık Kanunu’ndaki sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü bulunan kuruluşlara ilişkin özel hükümler ayrıca gözetilir. Şirket çalışanı veya muhasebeci, yalnız iş sözleşmesi ya da şirket içi görev dağılımı nedeniyle icra dosyasında temsil yetkisi kazanmaz.

Avukatla temsil

Avukat elektronik takip açabilir mi?

Avukat, vekâlet ve UYAP yetkileri kapsamında Avukat Portal üzerinden e-imza veya mobil imzayla elektronik takip açabilir. Takip açıldıktan sonraki işlemleri de dosyanın niteliğine göre çevrim içi yürütebilir. Vekâletin kapsamı, özel yetki gerektiren işlemler, tahsil ve ödeme yetkisi ile elektronik vekâlet kaydı somut dosyada ayrıca kontrol edilir.

Hangi icra takip yolu seçilmelidir?

Takip yolu, alacağın para veya teslim borcu olması, mahkeme kararına dayanması, çek veya bono niteliğindeki belge bulunması, alacağın rehinle güvence altına alınması ya da kira ve tahliye talebi içermesine göre seçilir. Avukatsız başvuru hakkı, alacaklıya dilediği yolu hukuki şartları oluşmadan kullanma yetkisi vermez.

Başlıca takip yolları, dayanakları ve temel riskleri
Takip yolu	Tipik dayanak	Belge şartı	Başlıca dikkat noktası
Genel haciz yoluyla ilamsız takip	Rehinle güvence altına alınmamış para veya teminat alacağı	Takibin açılması için her durumda belge zorunlu değildir.	Borçlu kural olarak yedi günde itiraz ederse takip durur; ispat sorunu ortaya çıkar.
İlamlı icra	İcra edilebilir mahkeme kararı veya ilam niteliğinde belge	İlam veya kanunun ilam niteliği tanıdığı belge gerekir.	Kararın kesinleşme şartı, eda hükmü, faiz ve icra edilebilirlik ayrı incelenir.
Kambiyo senetlerine özgü haciz	Çek, bono veya poliçe	Kambiyo vasfını taşıyan senet ve kural olarak aslı gerekir.	Şekil, ibraz, vade, ciro, yetki ve zamanaşımı teknik olarak incelenmelidir.
Rehnin paraya çevrilmesi	Taşınır rehni veya ipotekle güvence altına alınmış alacak	Rehin veya ipotek belgeleri ve özel kanun şartları gerekir.	Kural olarak önce rehne başvurma zorunluluğu ve takip türünün koşulları gözetilir.
Kira alacağı ve tahliye talepli takip	Ödenmeyen kira bedeli ve tahliye talebi	Kira ilişkisi, dönem ve borç kalemleri doğru açıklanmalıdır.	Ödeme ve itiraz süreleri ile tahliye talebinin özel usulü vardır.

Çek veya bono alacağında yalnız “ilamsız takip” ifadesiyle yetinilmesi, kambiyo yolunun sağladığı özel usulün kaybına veya hatalı seçime yol açabilir. Senedin niteliği ve tahsil seçenekleri için senet alacağının tahsiline ilişkin inceleme ayrıca değerlendirilmelidir.

Kira bedelinin ödenmemesiyle birlikte tahliye isteniyorsa sıradan genel haciz takip talebi yeterli olmayabilir. Bu konunun süre ve itiraz düzeni, kira borcunun ödenmemesi nedeniyle tahliye başlıklı yayında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

İcra takibi başlatmak için yazılı belge zorunlu mudur?

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte alacağın mutlaka senet, sözleşme veya faturaya dayanması şart değildir. İİK m. 58, “senet, senet yoksa borcun sebebi”nin yazılmasını ister. Ancak takip açabilmek ile itiraz sonrasında alacağı ispat edebilmek farklıdır; yazılı delil bulunmaması takibin durması hâlinde alacaklının ispat durumunu önemli ölçüde zorlaştırabilir.

Alacak bir belgeye dayanıyorsa İİK m. 58 uyarınca belgenin aslı veya alacaklı ya da temsilcisi tarafından tasdik edilmiş, borçlu sayısından bir fazla örneği takip talebi sırasında icra dairesine verilmelidir. Kambiyo, ilam ve rehin takiplerinde ayrıca özel belge kuralları vardır.

Takip belgeye dayandırılmıyorsa borcun sebebi soyut bir dosya koduyla değil; mümkün olduğunca hukuki ilişki, tarih, edim ve muacceliyet gösterilerek açıklanmalıdır. “Borç verdiğim para,” “teslim edilen mal bedeli” veya “ifa edilen hizmet bedeli” gibi açıklamalar, somut kayıtlarla desteklenmelidir.

Takip talebinde hangi bilgiler ve belgeler bulunmalıdır?

İİK m. 58’e göre takip talebinde taraf ve temsil bilgileri, alacaklının ödeme hesabı, borçlunun bilinen kimlik ve adres bilgileri, ana para, faiz oranı ve başlangıç tarihi, yabancı para varsa kur tercihi, senet veya borcun sebebi ile seçilen takip yolu gösterilmelidir. Belgeye dayanılıyorsa gerekli örnekler de talebe eklenmelidir.

Avukatsız başvuru öncesinde hazırlanması gereken başlıca kayıtlar
Bilgi veya belge	Neden gerekir?	Eksiklik veya hata riski
Alacaklının adı, kimlik/vergi bilgisi ve adresi	Taraf sıfatı ve bildirim işlemleri için	Tarafın yanlış gösterilmesi, takip hakkına ve sonradan açılacak davaya etki edebilir.
Borçlunun adı, biliniyorsa TCKN/VKN ve yerleşim yeri	Doğru kişiye ödeme emri çıkarılması ve tebligat için	İsim benzerliği, yanlış kişi veya tebligat sorunu doğurabilir.
Ana para ve para birimi	Takip miktarının sınırını belirlemek için	Fazla, mükerrer veya belirsiz talep şikâyet ve tazminat riski yaratabilir.
Faiz türü, oranı ve başlangıç tarihi	İşlemiş ve işleyecek faizin doğru hesaplanması için	Yasal, ticari, avans veya sözleşme faizinin karıştırılması fazla talebe yol açabilir.
Borcun sebebi veya senet bilgisi	Takibin hangi hukuki ilişkiye dayandığını somutlaştırmak için	Ödeme emrinin kapsamı, itiraz ve sonraki davada uyuşmazlık doğurabilir.
Seçilen takip yolu	Doğru ödeme veya icra emrinin düzenlenmesi için	Özel takip şartları yoksa takip veya emir iptal edilebilir.
Alacaklının banka ve hesap bilgileri	Ödemenin doğru hesaba yönlendirilmesi için	Ödeme emri ve tahsilat işlemleri aksayabilir.
Dayanak belgenin gerekli nüshaları	Belgeye dayalı takipte dosya ve borçlu nüshası için	Ödeme emri veya özel takip yolu şikâyete konu olabilir.

Borçlunun T.C. kimlik numarası alacaklı tarafından bilinmiyorsa İİK m. 58 metni bunu mutlak şart olarak düzenlemez; “biliniyorsa” ibaresini kullanır. Bununla birlikte doğru kişi, adres ve tebligat bilgisi sağlanmadan işlem yapılması ciddi hata riskini artırır.

İcra takibi hangi icra dairesinde başlatılmalıdır?

Para veya teminat alacaklarında yetki, İİK m. 50’nin göndermesiyle kural olarak HMK’nın yetki hükümlerine göre belirlenir. Genel yetkili yer borçlunun takip tarihindeki yerleşim yeridir; sözleşmeden doğan borçlarda ifa yeri, bazı takiplerde sözleşmenin yapıldığı yer veya özel kanunla belirlenen yer de yetkili olabilir. Takip türüne göre özel yetki kuralları ayrıca incelenmelidir.

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte icra dairesi kural olarak yetkisini kendiliğinden incelemez; borçlu süresinde ve usulüne uygun yetki itirazında bulunabilir. Kesin yetki veya kamu düzenine ilişkin özel durumlar saklıdır.

Yetki itirazında yalnız “bu daire yetkisizdir” demek çoğu durumda yeterli değildir; yetkili olduğu ileri sürülen icra dairesinin de gösterilmesi gerekebilir. Bu nedenle baştan doğru dairenin belirlenmesi tebligat, masraf ve süre kaybını önler.

Avukatsız icra takibi icra dairesinde nasıl başlatılır?

Alacaklı önce alacağın niteliğine uygun takip yolunu ve yetkili icra dairesini belirler; İİK m. 58’deki bilgileri içeren takip talebini ve varsa dayanak belgeleri hazırlar. Kimliği ve temsil belgesiyle icra dairesine başvurur, harç ve tebligat giderlerini yatırır. İcra müdürü kanunî şartları yeterli görürse ödeme veya icra emri düzenler.

Alacağın hukuki niteliğini belirleyinPara, teslim, ilam, kambiyo, rehin veya kira ilişkisi olup olmadığını; borcun muaccel hâle gelip gelmediğini tespit edin.
Takip yolunu seçinGenel haciz, ilamlı icra, kambiyo, rehin veya özel tahliye takibinden hangisinin şartlarının oluştuğunu belirleyin.
Yetkili icra dairesini tespit edinBorçlunun yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri ve özel yetki hükümlerini birlikte değerlendirin.
Alacak hesabını çıkarınAna para, işlemiş faiz, faiz başlangıcı, oran, para birimi ve talep edilen diğer kalemleri ayrı ayrı gösterin.
Takip talebini ve belgeleri hazırlayınİİK m. 58 kayıtlarını yazın; takip belgeye dayanıyorsa gerekli asıl veya tasdikli örnekleri borçlu sayısına göre düzenleyin.
İcra dairesine bizzat başvurunKimlik ve varsa temsil evrakıyla yazılı talebi sunun; sözlü talep verilecekse beyanın tutanağa doğru geçirildiğini kontrol edin.
Harç ve giderleri yatırınTakip türüne göre hesaplanan başvuru, peşin harç ve tebligat/posta avansını tamamlayın.
Dosya numarası ve makbuzu alınİİK m. 58 gereğince takip talebi, verilen belgeler ve masraflar için makbuz alın; dosya numarasını kaydedin.
Ödeme emrinin tebliğini izleyinTebligat adresi, iade nedeni ve tebliğ tarihini kontrol edin; süreler tebligatla işlemeye başlar.
Sonraki talebi zamanında yapınİtiraz, kesinleşme, haciz veya dava aşamasında dosyayı işlem yapılmış varsaymadan düzenli olarak inceleyin.

1Takip talebiAlacaklı icra dairesine başvurur.

2Ödeme emriİcra müdürü şartları inceler ve emri düzenler.

3TebligatÖdeme ve itiraz süreleri tebliğle başlar.

4İtiraz veya ödemeGenel takipte yedi günlük dönem işler.

5Devam veya durmaİtiraza göre takip durur ya da kesinleşir.

Bu akış genel haciz yoluyla ilamsız takip için özetlenmiştir. Kambiyo, ilamlı icra, rehin ve tahliye takiplerinde süre ve işlem adları değişebilir.

Avukatsız icra takibinde hangi harç ve masraflar ödenir?

Takip açılırken takip türüne ve alacak tutarına göre başvurma harcı, uygulanıyorsa peşin harç, ödeme emri ve diğer tebligatlar için posta avansı ile belge ve işlem giderleri alacaklıdan alınabilir. Tutarlar yıllık tarifeler, borçlu sayısı, tebligat adresi ve istenen işlem sayısına göre değiştiğinden başvuru tarihinde UYAP veya icra dairesi hesabı esas alınmalıdır.

Avukat görevlendirilirse alacaklı ile avukat arasındaki sözleşme ücreti ayrıca gündeme gelir. Takibin haklı çıkması ve tahsilat yapılması hâlinde kanunen borçluya yükletilebilecek takip giderleri ve karşı vekâlet ücreti ile alacaklının kendi avukatına ödediği sözleşme ücreti aynı kavram değildir.

Takibin sonuçsuz kalması, borçlunun ödeme gücünün bulunmaması veya takibin hatalı açılması hâlinde başlangıç giderleri alacaklı üzerinde kalabilir. “Her masraf sonunda mutlaka borçludan alınır” şeklindeki kesin ifade doğru değildir.

Takip talebi verildikten sonra ne olur?

İcra müdürü, takip talebinin ilgili kanunda öngörülen kayıtları içerdiğine karar verirse takip türüne uygun ödeme veya icra emrini düzenler ve borçluya tebliğe çıkarır. Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emri; borç, gider, ödeme süresi, itiraz hakkı ve itiraz edilmezse cebri icraya devam edileceği yönündeki ihtarları içerir.

İcra müdürünün ödeme emri düzenlemesi, alacağın esasını bir mahkeme gibi inceleyip kesin hükme bağladığı anlamına gelmez. Müdür takip talebinin şekli ve seçilen yola ilişkin kanunî şartlarını gözetir; borçlunun maddi hukuk savunması çoğu durumda itiraz veya şikâyet üzerine gündeme gelir.

Tebligatın doğru kişiye, doğru adrese ve kanuna uygun yöntemle yapılması sürecin temelidir. İtiraz ve ödeme süreleri takip türüne göre değiştiği için yalnız dosyanın açıldığı tarihe bakılarak süre hesabı yapılamaz.

Borçlu ödeme emrine itiraz ederse ne olur?

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde borca, imzaya veya yetkiye itiraz edebilir. İİK m. 66 uyarınca süresinde yapılan itiraz, itiraz edilen miktar bakımından takibi durdurur. Alacaklı artık doğrudan haciz isteyemez; itirazın hükümden düşürülmesi için uygun hukukî yola başvurmalıdır.

Borçlu yalnız bir kısma itiraz ederse, itiraz edilmeyen miktar yönünden takip devam edebilir. Senet altındaki imza reddedilecekse bunun açıkça bildirilmesi gerekir. Yetki itirazında da yetkili görülen dairenin gösterilmesi ve esas itirazla birlikte hareket edilmesi önem taşır.

Takibin haksız veya yanlış kişiye yöneltildiği düşünülüyorsa, ödeme emri görmezden gelinmemelidir. İtiraz, menfi tespit, istirdat ve tebligat sorunları hakkında borç bulunmadığı hâlde icra takibi başlatılması başlıklı incelemedeki ayrımlar ayrıca dikkate alınmalıdır.

İtirazdan sonra alacaklı hangi yollara başvurabilir?

Alacaklı, elindeki belgenin niteliğine ve uyuşmazlığın türüne göre icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını veya genel görevli mahkemede itirazın iptalini isteyebilir. İİK m. 67 uyarınca itirazın iptali davası itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. İtirazın kaldırılması için farklı ve daha kısa süre ile sınırlı belge sistemi uygulanır.

İtirazın kaldırılması her yazılı belgeyle istenemez; İİK m. 68 ve devamındaki belge şartları aranır. Belgesi bu yola elverişli olmayan alacaklı, alacağın niteliğine göre itirazın iptali davasına veya genel alacak davasına başvurabilir.

İtirazın iptali davasından önce uyuşmazlık ticari, tüketici, iş veya kira ilişkisine dayanıyorsa ilgili dava şartı arabuluculuk hükümleri ayrıca incelenmelidir. Takip başlatmak ile itirazdan sonra dava açmak aynı dava şartlarına tabi değildir.

İcra inkâr tazminatı ve kötü niyet tazminatı, her ret veya kabul kararında otomatik verilmez. Talep, alacağın likitliği, tarafın haksızlığı ve kanunî şartlar somut olayda değerlendirilir.

Borçlu itiraz etmezse veya takip kesinleşirse ne olur?

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu süresinde itiraz etmez ve ödeme yapmazsa takip kesinleşir; alacaklı haciz talebinde bulunabilir. Kesinleşme kendiliğinden tahsilat sağlamaz. Borçlunun banka hesabı, maaşı, aracı, taşınmazı veya diğer haczedilebilir mal ve hakları için kanuna uygun talep ve işlemlerin yapılması gerekir.

Haciz talebi, malvarlığı sorgusu, üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi, muhafaza ve satış ayrı işlemlerdir. Her biri kendi şartına, masrafına ve süresine tabidir. İcra dairesi alacaklının bütün sonraki işlemlerini kendiliğinden yürütmez.

Banka hesabına haciz uygulanmışsa haczin kapsamı ve kaldırma sebepleri, banka hesabındaki e-haciz işleminin kaldırılması başlıklı yayında ayrıca incelenmiştir.

Dosyanın uzun süre işlemsiz bırakılması ile alacağın zamanaşımı, haciz isteme süresi ve dosyanın işlemden kaldırılması aynı sonuç değildir. Bu ayrım için icra dosyasının işlem görmemesinin sonuçları başlıklı incelemeye bakılmalıdır.

Avukat olmayan başka bir kişi alacaklı adına icra takibi başlatabilir mi?

Kural olarak kişi kendi işini bizzat takip edebilir; başkasının adli ve icra işlerini meslekî olarak takip etme yetkisi ise avukata aittir. Kanuni temsilci ile tüzel kişinin organ veya temsilcisi bu kuralın kendi sıfatlarından doğan alanında hareket eder. Arkadaş, akraba, muhasebeci veya çalışan, yalnız adi bir yetkilendirmeyle başkası adına avukat gibi takip yürütemez.

Vekâlet ilişkisinde temsil yetkisinin kapsamı ve şekli önemlidir. Avukatla takipte noter vekâletnamesi veya mevzuatın kabul ettiği elektronik vekâlet kayıtları; kanuni temsil ve tüzel kişi temsilinde ise ilgili resmî belgeler aranır.

Bir kişi alacaklı adına yalnız dilekçeyi elden teslim etmekle takip işlemini temsilci sıfatıyla yürütmeyi birbirine karıştırmamalıdır. Taraf beyanı, imza, talep ve dosya işlemleri yetkili kişi tarafından yapılmalıdır.

Avukatsız icra takibi başlatmanın başlıca hukuki riskleri nelerdir?

Avukatsız takipte en sık riskler; yanlış takip yolu veya icra dairesi seçimi, tarafın hatalı gösterilmesi, borç sebebinin belirsiz bırakılması, muaccel olmayan alacağın istenmesi, faiz türü ve başlangıcının yanlış yazılması, belge aslının sunulmaması, mükerrer takip, tebligatın izlenmemesi ve itirazdan sonra altı aylık ya da bir yıllık sürenin karıştırılmasıdır.

Hata, muhtemel sonuç ve ön kontrol tablosu
Risk	Muhtemel sonuç	Başvuru öncesi kontrol
Yanlış takip yolu	Ödeme/icra emrinin veya takibin iptali, yeni masraf ve süre kaybı	İlam, kambiyo, rehin, kira ve genel haciz şartlarını ayırın.
Yetkisiz icra dairesi	Borçlunun yetki itirazı, dosyanın durması ve gider artışı	Borçlu yerleşim yeri, ifa yeri ve özel yetkiyi inceleyin.
Yanlış taraf veya unvan	Yanlış kişiye takip, tebligat sorunu ve sorumluluk	TCKN/VKN, ticaret sicili ve taraf sıfatını teyit edin.
Hatalı faiz	Kısmi itiraz, fazla talep, yargılama gideri ve tazminat tartışması	Temerrüt, vade, faiz türü, oran ve başlangıç gününü ayrı belirleyin.
Belge aslının veya gerekli örneğin sunulmaması	Özel takip yolunun veya ödeme emrinin şikâyete konu olması	İİK m. 58 ve seçilen takip yolunun belge hükümlerini uygulayın.
Mükerrer takip	İkinci takibin iptali ve gider sorumluluğu	Aynı alacak, taraf ve mevcut dosyaları kontrol edin.
İtiraz sonrası sürenin kaçırılması	Takip hukukuna özgü devam imkânının kaybı	İtirazın tebliğ tarihini ve seçilecek hukukî yolun süresini kaydedin.
Haciz süresinin izlenmemesi	Haciz isteme hakkı veya konulmuş haciz bakımından olumsuz sonuç	Kesinleşme ve talep tarihlerini dosya takvimine işleyin.

Avukat görevlendirilmesi hiçbir dosyada tahsilatı garanti etmez; buna karşılık takip yolunun hukuki şartlarının belirlenmesi, süre takibi ve delil planlaması bakımından mesleki sorumluluk altında işlem yapılmasını sağlar. İcra hukuku hizmetinin kapsamı için icra avukatının görevlerine ilişkin sayfa incelenebilir.

Haksız veya fazla miktarlı icra takibi başlatmanın sorumluluğu var mıdır?

Evet. Takip talebinin tek taraflı sunulabilmesi, olmayan bir borcun istenmesini veya alacağın bilerek şişirilmesini hukuka uygun hâle getirmez. Borçlu itiraz, şikâyet, menfi tespit veya istirdat yollarına başvurabilir. Koşulları oluşursa yargılama gideri, vekâlet ücreti, kötü niyet tazminatı, haksız hacizden doğan zarar ve kişilik hakkı sorumluluğu gündeme gelebilir.

İİK m. 67’deki kötü niyet tazminatı her reddedilen takipte kendiliğinden uygulanmaz; alacaklının haksızlığının yanında kötü niyet şartı ve talep incelenir. Haksız haciz nedeniyle genel hükümlere dayalı tazminat için de hukuka aykırılık, zarar, kusur ve illiyet bağı somut olayda değerlendirilir.

Alacağın varlığından emin olunmayan, mahsup ve ödeme kayıtları incelenmemiş veya zamanaşımı tartışmalı dosyalarda önce bütün hesap hareketleri ve taraf yazışmaları kontrol edilmelidir. İcra takibi baskı veya tehdit aracı olarak kullanılamaz.

Borçlunun kimlik ve adres bilgileri kullanılırken nelere dikkat edilmelidir?

Takip için gerekli kimlik ve adres verileri hukuka uygun kaynaktan elde edilmeli, yalnız takip amacıyla ve gereken ölçüde kullanılmalıdır. Benzer isimli kişiye yönelme, eski adresi bilerek kullanma veya ilgisiz kişisel veriyi dosyaya ekleme hem tebligatı sakatlar hem de veri koruma ve kişilik hakkı sorumluluğu doğurabilir. Taraf teşhisi resmî kayıtlarla mümkün olduğunca doğrulanmalıdır.

Takip talebinde borçlunun TCKN veya VKN’si alacaklı tarafından biliniyorsa yazılır. Bilinmiyorsa bu durum, yanlış veya tahmine dayalı bir numara yazmayı haklı kılmaz. Borçlunun ad-soyadı veya ticaret unvanı ile yerleşim yeri açıkça gösterilmelidir.

Tebligatın iade edilmesi hâlinde doğrudan “borçlu kaçıyor” sonucuna varılmamalıdır. Adres kayıt sistemi, tüzel kişinin sicil adresi, bilinen son adres ve Tebligat Kanunu hükümleri doğru sırayla uygulanmalıdır.

Yargıtay kararları takip talebi ve doğru takip yolu hakkında hangi ilkeleri kabul ediyor?

Doğrulanmış Yargıtay kararları; belgeye dayandırılmayan genel takipte borçluya eklenecek bir dayanak belge örneği bulunmadığını, özel takip yollarında kanunun aradığı belge ve şartların sağlanması gerektiğini ve aynı alacak için bağdaşmayan takip yollarının eş zamanlı yürütülemeyeceğini gösterir. İçtihatlar, avukatsız başvuru hakkının usul şartlarından bağımsız olmadığını teyit eder.

Belgesiz genel takip

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2025/1718 E., 2025/3449 K., 29.04.2025

Kararda, takip talebi ve ödeme emrinde alacağın belirli bir dayanak belgeye bağlanmadığı, takip açılırken de belge sunulmadığı durumda borçluya eklenecek tasdikli bir belge örneğinden söz edilemeyeceği kabul edilmiştir. İlke, genel ilamsız takibin her durumda yazılı belgeye bağlı olmadığını; ancak borç sebebinin takip talebinde gösterilmesi gerektiğini ortaya koyar.

Özel takip şartı

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2024/3529 E., 2024/8891 K., 22.10.2024

İpoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takip özelinde verilen kararda, takip talebinde seçilen yolun ve bu yol için aranan dayanak belgelerin belirleyici olduğu; özel kanun şartları oluşmadan takip yapılamayacağı vurgulanmıştır. Karar, takip türünün yalnız isimlendirme değil, geçerliliği etkileyen hukukî seçim olduğunu gösterir.

Bağlayıcı içtihadı birleştirme

Yargıtay İBBGK, 2021/2 E., 2023/1 K., 20.01.2023

Kurul, rehinle güvence altına alınmış ve ayrıca kambiyo senedine bağlanmış aynı alacak için, aynı borçluya karşı hem rehnin paraya çevrilmesi hem kambiyo takibinin eş zamanlı yürütülemeyeceğine karar vermiştir. Karar 16.07.2023 tarihli ve 32250 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

İlkenin sonucu

Bu kararlar avukatsız takip bakımından ne ifade eder?

Kişi takip talebini bizzat verebilir; fakat belgesiz genel takip ile belgeye bağlı özel yolları karıştıramaz, mevcut güvence ve dosyaları göz ardı edemez. Uygun olmayan takip yolu, borçlunun şikâyeti üzerine takip veya emrin iptaline, yeni giderlere ve zamanaşımı ya da talep süresi bakımından hak kaybına neden olabilir.

Avukatsız ve elektronik takip ayrımı örnek olaylarda nasıl uygulanır?

Aşağıdaki örneklerde belirleyici ayrım, alacaklının kendi adına bizzat işlem yapma hakkı ile UYAP’ın kullanıcı rolüne tanımladığı elektronik açılış yetkisidir. Gerçek kişi icra dairesine giderek takip açabilir; aynı kişi Vatandaş Portal’da yeni takip menüsü bulamaz. Avukata vekâlet verilirse elektronik açılış Avukat Portal üzerinden yapılabilir.

Örnek 1: Banka dekontuyla verilen borç para

Alacaklı, borçlunun yerleşim yerindeki yetkili icra dairesine bizzat başvurup genel haciz yoluyla ilamsız takip talebi verebilir. Dekont ve yazışmalar dosyaya eklenebilir. Borçlu yedi günde itiraz ederse takip durur; alacaklı temel ilişkiyi ispat etmek zorunda kalır.

Örnek 2: e-Devlet şifresi olan alacaklı

Alacaklı e-Devlet’ten “İcra Dosyası Sorgulama” hizmetine girer; burada yeni takip oluşturamaz. UYAP Vatandaş Portal’a geçiş yapması da güncel hizmet düzeninde takip açılışı sağlamaz. Fiziki başvuru yapabilir veya avukata vekâlet verebilir.

Örnek 3: E-imzası bulunan vatandaş

E-imza belgenin elektronik imza niteliğini sağlar; fakat Vatandaş Portal’da bulunmayan yeni takip yetkisini oluşturmaz. Vatandaş kendi adına icra dairesinde fiziken işlem yapabilir; elektronik takip açılışı için avukatın Avukat Portal yetkisi gerekir.

Örnek 4: Bono alacağı

Alacaklı avukatsız başvurabilir; ancak bononun kambiyo vasfı, aslı, vadesi, ciro zinciri, yetki ve zamanaşımı kontrol edilmeden genel takip veya kambiyo takibi seçilmesi hak kaybı yaratabilir. Belgenin niteliği takip yolunu belirler.

Örnek 5: Şirket alacağı

Şirketi temsil ve ilzama yetkili kişi, güncel sicil ve imza belgeleriyle icra dairesinde şirket adına işlem yapabilir. Yetkisiz çalışan veya muhasebeci, yalnız şirket içi görevlendirmeyle adli takip temsilcisi hâline gelmez.

Örnek 6: Aynı alacak için mevcut rehin ve senet

Alacaklı yeni bir yol seçmeden önce mevcut takip ve teminatları incelemelidir. Yargıtay İBBGK’nin 2021/2 E., 2023/1 K. sayılı bağlayıcı kararı uyarınca aynı alacak için rehin ve kambiyo yollarının eş zamanlı yürütülmesi mümkün değildir.

Avukatsız ve e-Devlet üzerinden icra takibi konusunda hangi bilgiler yanlıştır?

En yaygın yanlışlar; e-Devlet şifresi olan herkesin yeni takip açabileceği, e-imzanın portal yetkisi verdiği, icra dairesinin alacaklı adına takip türünü seçmek zorunda olduğu, belgesiz takibin ispat edilmiş borç sayıldığı, borçlunun itirazının dosyayı tamamen yok ettiği ve dosya açılır açılmaz haczin kendiliğinden uygulanacağı yönündeki ifadelerdir.

Yanlış: “e-Devlet’ten Yeni Takip Başlat seçilir.”

Doğru: Güncel e-Devlet hizmeti “İcra Dosyası Sorgulama”dır; resmî UYAP listesinde takip açılışı Avukat Portal’a aittir.

Yanlış: “E-imza varsa vatandaş her işlemi çevrim içi yapar.”

Doğru: E-imza imza niteliğidir; portaldaki kullanıcı rolü ve işlem yetkisi ayrıca gerekir.

Yanlış: “Avukatsız takip açılamaz.”

Doğru: Alacaklı İİK m. 58 kapsamında icra dairesine bizzat yazılı veya sözlü başvurabilir.

Yanlış: “Belge yoksa hiçbir icra takibi açılamaz.”

Doğru: Genel haciz yoluyla ilamsız takip belge olmadan açılabilir; borcun sebebi yazılır ve itiraz hâlinde ispat gerekir.

Yanlış: “İcra memuru alacağın haklı olup olmadığını baştan çözer.”

Doğru: Müdür takip şartlarını inceler; esas uyuşmazlık itiraz ve yargılama aşamasında çözülebilir.

Yanlış: “Borçlu itiraz edince dosya tamamen kapanır.”

Doğru: Genel takip durur; alacaklı süresinde itirazın kaldırılması veya iptali gibi yollara başvurabilir.

Yanlış: “Dosya açıldıysa haciz otomatik başlar.”

Doğru: Tebligat, kesinleşme ve haciz talebi birbirinden ayrı aşamalardır.

Yanlış: “Akraba benim yerime avukatsız takip eder.”

Doğru: Kişinin bizzat işlem hakkı, başkasına avukat olmadan adli iş takip yetkisi vermez.

Alacaklı ve borçlu hangi kontrolleri yapmalıdır?

Alacaklı başvuru öncesinde taraf, yetki, takip yolu, alacak hesabı, belge ve mevcut dosya kontrolü yapmalı; başvurudan sonra tebligat, itiraz ve haciz sürelerini izlemelidir. Borçlu ise ödeme emrinin türü, tebliğ tarihi, taraf, borç sebebi, faiz, yetki ve dayanak belgeyi derhâl incelemeli; ilgili süreyi takip türüne göre hesaplamalıdır.

Alacaklı başvuru öncesi

Alacağın muacceliyetini ve varsa temerrüt tarihini belirleyin.
Borçlunun adı, unvanı, TCKN/VKN ve adresini doğrulayın.
İlam, kambiyo, rehin, kira veya genel takip ayrımını yapın.
Yetkili icra dairesini ve özel yetki hükümlerini kontrol edin.
Ana para, işlemiş faiz ve işleyecek faizi ayrı hesaplayın.
Aynı alacak için mevcut takip veya teminat bulunup bulunmadığını araştırın.
Dayanak belgelerin asıl ve gerekli örneklerini hazırlayın.

Alacaklı başvuru sonrası

Dosya numarası ile makbuzu saklayın.
Ödeme emrinin içeriği ile takip talebini karşılaştırın.
Tebligatın çıkışını, iade nedenini ve tebliğ tarihini izleyin.
İtirazın size tebliğ tarihini kaydedin.
İtiraz sonrası doğru hukukî yolu ve süreyi belirleyin.
Kesinleşmeden haciz talep etmeyin.
Haciz ve satış isteme sürelerini ayrı takip edin.

Borçlu ödeme emri alınca

Tebliğ tarihini ve ödeme emrinin türünü kaydedin.
Alacaklı ve borçlu bilgilerinin doğru olup olmadığını inceleyin.
Borcun sebebi, dönem, ana para ve faiz kalemlerini karşılaştırın.
İmza, yetki, zamanaşımı, ödeme ve mahsup savunmalarını belirleyin.
Dayanak belgenin ödeme emrine eklenip eklenmediğini kontrol edin.
İtiraz veya şikâyet merciini takip türüne göre doğru seçin.
Süre dolmadan yazılı başvuru ve teslim belgesi alın.

Kaçınılması gereken işlemler

e-Devlet sorgulamasını yeni takip açılışı sanmak
E-imzanın her portal yetkisini verdiğini varsaymak
Takip yolunu yalnız form adına bakarak seçmek
Faiz oranını kaynaksız veya yuvarlak biçimde yazmak
İtiraz geldiği hâlde dosyayı kendiliğinden devam eder saymak
İcra personelinden taraf lehine hukuki strateji beklemek
Avukat olmayan üçüncü kişiyi temsilci gibi kullanmak

İcra takibi, avukatsız başvuru ve e-Devlet hakkında sıkça sorulan sorular

Avukat zorunluluğu, e-Devlet ve UYAP’ın işlem sınırı, e-imzanın etkisi, takip talebinin şekli, gerekli bilgiler, belge zorunluluğu, yetki, harç, arabuluculuk ve borçlunun itirazı en çok karıştırılan konulardır. Aşağıdaki cevaplar 24 Ağustos 2026 tarihindeki mevzuat ve resmî UYAP hizmet kapsamını esas alır.

İcra takibi başlatmak için avukat tutmak zorunlu mudur?

TCK 90 İnsan Üzerinde Deney Suçu ve Cezası

ilkercebeci — Mon, 24 Aug 2026 12:21:53 +0000

İçeriğe geç

Ceza Hukuku • TCK Madde 90

TCK 90 İnsan Üzerinde Deney Suçu: Şartları, Cezası ve Yargılama Süreci

İmzalı rıza her zaman yeterli değildir. Bilimsel deney ile tedavi amaçlı deneme ayrı suç tipleridir; izin, bilimsel zorunluluk, risk–yarar dengesi, çocuklara özgü güvenceler ve uygulamanın yapıldığı yer birlikte değerlendirilir.

Güncelleme: 24 Ağustos 2026
Yaklaşık 31 dakika
Avukat & Uzman Arabulucu İlker Cebeci

TCK 90 hangi davranışı suç sayar ve hangi değeri korur?

Madde iki farklı fiili düzenler: insan üzerinde hukuka aykırı bilimsel deney ve hasta üzerinde rızasız tedavi amaçlı deneme. Korunan başlıca değerler insan onuru, vücut bütünlüğü, kişinin kendi bedeni hakkında karar verme özgürlüğü ve yaşam hakkıdır. Anayasa m.17, kişinin rızası olmadan bilimsel ve tıbbî deneye tabi tutulamayacağını ayrıca güvenceye bağlar.

TCK m.90’ın güncel metni, ceza tehdidinin yanında rızaya dayalı deneyin hangi şartlarda suç oluşturmayacağını da gösterir. Bu nedenle inceleme yalnız “rıza belgesi var mı?” sorusuna indirgenemez. Araştırmanın amacı, önceki bilimsel veriler, izinler, öngörülebilir risk, kullanılan yöntem, gönüllüye yapılan açıklama ve menfaat ilişkisi bir bütün olarak ele alınır.

Anayasa m.17’deki beden bütünlüğü güvencesi, ceza normunun anayasal zeminidir. Bununla birlikte her hatalı tıbbî müdahale TCK m.90 değildir; standart tedavide teşhis veya uygulama kusuru varsa kasten ya da taksirle yaralama, görevi kötüye kullanma veya başka sorumluluk türleri gündeme gelebilir.

Ceza normu

TCK m.90’daki suç tipi, kast, hukuka uygunluk ve sonuç.

Araştırma mevzuatı

Etik kurul, Kurum izni, protokol, güvenlilik ve arşiv kayıtları.

Somut delil

Gerçekte ne yapıldığı, kime uygulandığı, rıza ve nedensellik.

Ceza sorumluluğu, yalnız bir formun varlığına değil; norm, idari/etik çerçeve ve olayın teknik delillerinin birlikte incelenmesine dayanır.

TCK 90 suçunun maddi ve manevi unsurları nelerdir?

Maddi unsur, somut suç tipine göre insan üzerinde bilimsel deney yapılması veya hasta üzerinde rızasız tedavi amaçlı denemede bulunulmasıdır. Suçun oluşması için fiil, mağdur, fail, konu ve hukuka uygunluk koşulları birlikte belirlenir. Manevi unsur kasttır; failin uygulamanın araştırma/deneme niteliğini ve hukuka uygunluk eksikliğini bilip istemesi araştırılır.

Fiil ne zaman tamamlanır?

Salt proje hazırlamak, kurul başvurusu yapmak veya gönüllü aramak kural olarak tamamlanmış suçu oluşturmaz. İnsan üzerinde araştırma protokolündeki müdahalenin fiilen uygulanmasıyla suç tamamlanabilir. İlaç verilmesi, numune alınması, cihaz veya invaziv yöntem uygulanması gibi hareketler somut araştırmanın niteliğine göre incelenir. Sadece dosya veya veri inceleyen gözlemsel çalışma ise bedene yönelik deney fiili yoksa TCK m.90 kapsamında olmayabilir; kişisel veriler ve meslek kuralları yönünden ayrı sorumluluk doğabilir.

Fail kim olabilir?

TCK m.90/1’in lafzı “kişi” ifadesini kullanır. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 2022 tarihli kararında bilimsel deneyin faili bilim insanı veya hekim olarak tarif edilmiştir. Her dosyada uygulamayı kimin yaptığı, protokolü kimin yönettiği ve diğer kişilerin kastla hangi icrai katkıyı sunduğu belirlenmelidir. Salt unvan, kurul üyeliği veya kurumda çalışma otomatik ceza sorumluluğu yaratmaz.

Tedavi amaçlı deneme bakımından kanunun aradığı “uzman hekim tarafından hastane ortamında yapılma” şartı ve Yargıtay’ın 24.11.2022 tarihli kararı, bu suçun özgü suç niteliğini destekler. Hekim olmayan kişi, özgü suçun faili sayılmasa bile şartları varsa azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulabilir.

Mağdur kimdir?

Bilimsel deneyde sağlıklı veya hasta her gerçek kişi mağdur olabilir. Tedavi amaçlı denemede ise suçun konusu hasta insandır. Tüzel kişi mağdur olamaz; ancak suç bir şirket, vakıf veya özel hastane gibi tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenirse TCK m.90/6 uyarınca ilgili tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirleri değerlendirilebilir.

Kast nasıl belirlenir?

Protokol yazışmaları, izin başvurularının reddedilmesi veya süresinin dolması, araştırmacı eğitimleri, onaylı ve fiilen kullanılan form sürümleri, sponsor yazışmaları, gönüllünün geri çekilme bildirimi ve güvenlilik kayıtları failin bilgisini gösterebilir. Taksirli davranış TCK m.90’daki temel suçları oluşturmaz; ancak meydana gelen zarar bakımından taksirle yaralama veya öldürme gibi başka hükümler ayrıca incelenebilir.

Deney yaralanma veya ölüme yol açarsa hangi hüküm uygulanır?

TCK m.90/1 kapsamındaki hukuka aykırı deney sonucunda mağdur yaralanırsa kasten yaralama, ölürse kasten öldürme hükümleri uygulanır. Bu sonuç için uygulama ile zarar arasında nedensellik bağı ve sonuca ilişkin ceza sorumluluğunun şartları teknik ve hukuki olarak kanıtlanmalıdır. TCK m.90/5, ayrı bir sabit ceza artışı öngörmez.

Yaralanmanın niteliği; basit tıbbî müdahaleyle giderilebilirlik, yaşamı tehlikeye sokma, organ işlevi, kemik kırığı veya kalıcı etki gibi ölçütlerle adlî raporda belirlenir. Ayrıntılar için kasten yaralama suçunun sonuçları hakkındaki açıklamalar dikkate alınabilir. Ölüm gerçekleşmişse kasten öldürme suçu bakımından kast, olası kast, teşebbüs ve iştirak ayrımı ayrıca yapılır.

Yargıtay 12. Ceza Dairesinin E.2022/2038, K.2022/9071 sayılı kararındaki yoruma göre beşinci fıkranın doğrudan atfı, birinci fıkradaki bilimsel deney suçuna özgüdür. Tedavi amaçlı deneme sırasında zarar doğması cezasızlık anlamına gelmez; fakat yaralama, ölüm veya mesleki kusur genel hükümlerle ve failin manevi durumuyla ayrı nitelendirilir.

Teşebbüs, iştirak ve suçların birleşmesi nasıl değerlendirilir?

Uygulamaya doğrudan başlayan fail, elinde olmayan nedenle deneyi tamamlayamazsa teşebbüs hükümleri gündeme gelebilir. Proje yöneticisi, uygulayıcı, sponsor temsilcisi veya ekip üyesinin sorumluluğu unvanına değil; icrai katkısına, suç işleme kararına ve bilgisine göre belirlenir. Aynı olayda belge, veri, yaralama veya ölüm suçları bakımından içtima ayrıca çözülür.

Teşebbüs

Gönüllünün uygulama odasına alınması tek başına her olayda icra başlangıcı sayılmaz. Deney maddesinin enjektöre hazırlanması, cihazın bedene bağlanması veya uygulamanın hemen öncesindeki hareketlerin doğrudan doğruya icraya başlayıp başlamadığı somut plana göre değerlendirilir. Gönüllünün kaçması, üçüncü kişinin müdahalesi veya cihaz arızası nedeniyle sonuç alınamaması teşebbüs tartışması doğurabilir.

İştirak

Uygulamayı birlikte gerçekleştirenler müşterek fail; suç kararını oluşturan kişi azmettiren; araç, yer, hasta listesi veya teknik destek sağlayan kişi ise kastı ve katkısının niteliğine göre yardım eden olabilir. Etik kurul üyesi, hastane yöneticisi veya sponsor çalışanı sırf bu sıfatıyla sorumlu tutulamaz. Bilerek sahte onay üretme, onaysız protokolü yönlendirme ya da uygulamayı sürdürme emri gibi somut hareket aranır.

İçtima ve bağlantılı suçlar

Birden çok gönüllü, tekrarlanan uygulamalar ve aynı suç işleme kararı zincirleme suç veya aynı nev’iden fikrî içtima tartışması yaratabilir; mağdur ve fiil sayısı doğru kurulmalıdır. Sahte olur formu düzenlenmişse resmî/özel belgede sahtecilik, sağlık verileri hukuka aykırı kullanılmışsa kişisel veriye ilişkin suçlar, para alınmışsa dolandırıcılık ve kamu görevlisi yönünden görevi kötüye kullanma ayrıca gündeme gelebilir. Özel norm–genel norm ilişkisi ve TCK m.44 uygulanmadan cezalar mekanik biçimde toplanamaz.

Rıza nasıl alınmalı ve sonradan geri çekilebilir mi?

Geçerli rıza belirli araştırmaya özgü, yeterli bilgilendirmeye dayalı, yazılı ve özgür iradeyle verilmiş olmalıdır. Kişi riskleri, uygulanacak işlemleri, alternatifleri, veri kullanımını ve çekilme hakkını anlayabilmelidir. Gönüllü rızasını geri çekebilir; geri çekilmeden sonra yeni araştırma müdahalesine devam edilmesi önceki imzayla meşrulaştırılamaz.

Bilgilendirme, katılımcının anlayabileceği dilde ve karar vermesine yetecek zamanda yapılmalıdır. Yoğun tıbbî terminoloji, imzanın önceden alınması, boş form, geriye dönük tarih, tercüman ihtiyacının karşılanmaması veya tedaviye erişimin araştırmaya katılma şartına bağlanması rızanın serbest ve aydınlatılmış olup olmadığını etkiler.

TCK m.90/2, rızanın “herhangi bir menfaat teminine bağlı” olmamasını arar. Bu yasak; karar özgürlüğünü bozan ödül, baskı veya koşullandırmayı hedefler. Mevzuatın izin verdiği masraf karşılığı, sigorta veya gerçekleşen zararın tazmini ile rızayı satın alan menfaat aynı şey değildir; ödeme türü, miktarı, sunuluş biçimi ve gönüllünün kırılganlığı somut olarak incelenir.

TCK 90 şikâyete, uzlaştırmaya veya alternatif usullere tabi midir?

Temel suçlar şikâyete bağlı değildir; savcılık fiili öğrendiğinde re’sen soruşturur ve mağdurun şikâyetini geri alması davayı kendiliğinden sona erdirmez. Yetişkin fail bakımından TCK m.90 uzlaştırma listesinde değildir. Buna karşılık suça sürüklenen çocuk yönünden CMK m.253/1-c’nin özel koşulları ayrıca incelenmelidir.

Suç tipi, başvuru şartı, uzlaştırma ve görev özeti
Durum	Şikâyet	Uzlaştırma	Basit yargılama / diğer	Kural olarak görev
TCK m.90/1 – yetişkin fail	Aranmaz; re’sen soruşturma	Kapsam dışı	Üst sınır üç yıl olduğu için basit yargılama sınırının dışında; önödeme ve seri muhakeme de uygulanmaz.	Asliye ceza mahkemesi
TCK m.90/4 – yetişkin fail	Aranmaz; re’sen soruşturma	Kapsam dışı	Kanuni üst sınır nedeniyle CMK m.251, yasak hâller yoksa değerlendirilebilir; otomatik değildir.	Asliye ceza mahkemesi
Suça sürüklenen çocuk	Temel suç yine re’sen	Mağdur gerçek/özel hukuk tüzel kişisi ve üst sınır üç yılı aşmıyorsa CMK m.253/1-c özel olarak incelenir.	Yaş küçüklüğü, çocuk adalet sistemi ve CMK’daki yasaklar birlikte değerlendirilir.	Çocuk mahkemesi; sonuç suçuna göre çocuk ağır ceza gündeme gelebilir.
m.90/1 sonucu yaralanma/ölüm	Uygulanacak kasten yaralama/öldürme hükmüne göre belirlenir; ölüm re’sen.	Sonuç suçunun niteliğine göre; kasten öldürme kapsam dışıdır.	Sonuç suçunun cezası ve yasakları esas alınır.	Sonuç suçuna göre asliye veya ağır ceza

İnsan üzerinde deney suçunda hangi deliller toplanmalı?

Dosyanın merkezi; onaylı protokol ile gerçekte uygulanan işlemi karşılaştırmaktır. Rıza formu tek başına yeterli değildir. Etik kurul ve TİTCK/Bakanlık kararları, protokol sürümleri, gönüllü kayıtları, araştırma ürünü hareketleri, tıbbî kayıtlar, advers olay bildirimleri, yazışmalar ve uzman raporları özgün kaynağından, zaman damgası ve bütünlüğü korunarak toplanmalıdır.

Delil planı: kaynak, ispat konusu ve koruma adımı
Delil	Neyi gösterir?	Nereden istenir?	Kritik koruma notu
Etik kurul kararı ve toplantı dosyası	Onay kapsamı, kurul bileşimi, çocuk uzmanı, koşul ve tarih	Etik kurul sekretaryası / kurum	Ekler, imza listesi ve kararın tüm sürümleri birlikte alınmalı.
TİTCK/Bakanlık izin ve başvuru dosyası	Yetkili makam izni, araştırma türü, merkez ve ürün	TİTCK, başvuru sahibi, sponsor	İlk başvuru, değişiklikler ve izin tarihleri ayrıştırılmalı.
Protokol ve araştırmacı broşürü	Amaç, müdahale, doz, dahil/dışla ölçütü, risk	Sponsor, araştırma merkezi, arşiv	Onaylı sürüm numarası ile fiilen kullanılan sürüm karşılaştırılmalı.
Bilgilendirilmiş gönüllü olur formları	Bilgilendirme, tarih, imza, tercüman, çocuk/temsilci onayı	Araştırma dosyası ve gönüllü nüshası	Orijinal belge, mürekkep/imza ve elektronik zaman kaydı muhafaza edilmeli.
Kaynak tıbbî kayıt ve CRF/eCRF	Gerçek uygulama, doz, klinik seyir, sapma ve sonuç	Hastane bilgi sistemi, araştırma veri tabanı	Audit trail, kullanıcı erişimi ve sonradan değişiklik geçmişi istenmeli.
Araştırma ürünü hesap verebilirliği	Ürünün giriş–çıkışı, saklama, seri, hangi gönüllüye verildiği	Eczane, depo, sponsor/merkez	Seri/lot numarası, sıcaklık kaydı ve kalan örnek güvenceye alınmalı.
Advers olay ve güvenlilik kayıtları	Zarar, öngörülebilirlik, bildirim ve tedbir	Araştırmacı, sponsor, TİTCK, hastane	İlk öğrenme zamanı ile resmi bildirim zamanı karşılaştırılmalı.
E-posta, mesaj, görev ve eğitim kayıtları	Kast, talimat, rol dağılımı, izin eksikliği bilgisi	Kurumsal sistemler ve cihazlar	Hukuka uygun elkoyma/inceleme, hash ve teslim zinciri sağlanmalı.
Adlî tıp / uzman heyet raporu	Deney niteliği, tıbbî standart, zarar ve nedensellik	Adlî Tıp Kurumu veya uzman bilirkişi heyeti	Sorular somut olmalı; hukukî nitelendirme bilirkişiye bırakılmamalı.

Bilirkişi heyetine hangi sorular yöneltilmeli?

Uygulama bilimsel deney, tedavi amaçlı deneme, yerleşik tedavi veya gözlemsel çalışma niteliğinde midir; teknik gerekçe nedir?
Onaylı protokol ile fiilî uygulama arasında doz, kişi, merkez, yöntem veya zaman bakımından sapma var mıdır?
İnsan dışı/deney hayvanı verileri yeterli midir ve insan üzerinde uygulamayı bilimsel olarak gerekli kılar mı?
Riskler uygulama tarihinde öngörülebilir miydi; kalıcı zarar ihtimali var mıydı; amaç–risk dengesi nasıldı?
Bilinen tıbbî yöntemlerin sonuç vermeyeceği anlaşılmış mıydı ve uygulama bilimsel/tıbbî şartlara uygun muydu?
Yaralanma veya ölüm ile araştırma ürünü/yöntemi arasında nedensellik bağı bulunuyor mu; alternatif nedenler nelerdir?

Bilimsel deney ile tedavi amaçlı deneme arasındaki fark nedir?

Bilimsel deneyde asıl amaç yeni bilgi, ilaç veya yöntemin etkisini araştırmaktır; mağdurun hasta olması gerekmez. Tedavi amaçlı denemede ise kişi hastadır ve henüz standartlaşmamış yöntem onun tedavisi amacıyla uygulanır. Yargıtay 12. Ceza Dairesi de TCK m.90/1 ile m.90/4’ün iki ayrı suç tipi olduğunu vurgular.

Bilimsel deney ve tedavi amaçlı deneme karşılaştırması
Ölçüt	Bilimsel deney – m.90/1	Tedavi amaçlı deneme – m.90/4
Temel amaç	Bilimsel bilgi üretmek; yeni ilaç, ürün veya yöntemin etkisini sınamak.	Hasta kişiyi, bilinen yöntemlerin sonuç vermeyeceğinin anlaşıldığı durumda tedavi etmek.
Uygulanan kişi	Hasta veya sağlıklı herhangi bir gerçek kişi olabilir.	Kanun metnine göre hasta olan kişi olmalıdır.
Fail	Somut katkı ve kastı bulunan kişi; bilimsel faaliyet niteliği nedeniyle uzmanlık ve rol araştırılır.	Yargıtay yaklaşımında özgü suç niteliği taşır; uygulamayı yapan uzman hekim fail olabilir.
Rıza dışındaki şartlar	m.90/2’deki tüm izin, bilimsel gereklilik, risk, yöntem, amaç ve rıza şartları birlikte aranır.	Bilinen yöntemlerin sonuç vermeyeceğinin anlaşılması, rıza, bilimsel/tıbbî uygunluk, uzman hekim ve hastane şartları aranır.
Temel ceza	Bir yıldan üç yıla kadar hapis.	Bir yıla kadar hapis.
Yaralanma / ölüm	m.90/5 uyarınca kasten yaralama veya kasten öldürme hükümleri uygulanır.	Yargıtay 12. CD’nin 24.11.2022 tarihli kararına göre m.90/5 doğrudan bu fıkraya uygulanmaz; diğer suçlar genel kurallarla tartışılır.

Rızaya dayalı bilimsel deney hangi şartlarda hukuka uygundur?

TCK m.90/2’deki koşullar alternatif değil, kümülatiftir: yetkili kurul veya makam izni, önce insan dışı ortamda ya da yeterli hayvan deneyinde veri, insan deneyini gerekli kılan bilimsel sonuç, öngörülebilir kalıcı zarar bulunmaması, insan onuruyla bağdaşmayan acı veren yöntem kullanılmaması, ölçülü amaç ve usulüne uygun yazılı rıza birlikte bulunmalıdır.

Yetkili kurul veya makam izni: Araştırmanın türüne göre etik kurul onayı ve yetkili idari makam izni tamamlanmış olmalıdır. Bir kurum içi yazı her zaman kanunun aradığı izin yerine geçmez.
Ön araştırma: Deney önce insan dışı ortamda veya yeterli sayıda hayvan üzerinde yapılmış olmalıdır. “Hayvan deneyi her olayda zorunlu” şeklindeki mekanik okuma yerine, kanun metnindeki alternatif yapı ve bilimsel yeterlilik uzmanlarca incelenir.
İnsan üzerinde deneyi gerekli kılan veri: Önceki veriler, hedeflenen sonuca ulaşmak için insan üzerinde deney yapılmasını gerekli kılmalıdır.
Öngörülebilir zararın sınırı: İnsan sağlığı üzerinde öngörülebilir zararlı ve kalıcı bir etki bulunmamalıdır. Riskin gönüllüye söylenmiş olması, kanunun yasakladığı risk düzeyini tek başına meşrulaştırmaz.
İnsan onuruna uygun yöntem: Deney sırasında insan onuruyla bağdaşmayacak ölçüde acı verici yöntem kullanılmamalıdır.
Amaç–külfet dengesi: Bilimsel amacın önemi, kişiye yüklenen külfet ve tehlikeden daha ağır olmalıdır.
Bilgilendirilmiş, yazılı ve serbest rıza: Kişi deneyin niteliği ve sonuçları hakkında yeterli biçimde bilgilendirilmeli; rıza yazılı olmalı ve bir menfaat teminine bağlı bulunmamalıdır.

Güncel uygulama çerçevesi için TİTCK Klinik Araştırmalar sayfası, araştırmaların etik kurul onayı ve Sağlık Bakanlığı/Kurum izniyle yürütüldüğünü, sorumlu araştırmacı ve merkez koşullarını açıklar. İlgili araştırma türünde uygulanacak özel kanun, yönetmelik ve kılavuz ayrıca belirlenmelidir.

Çocuklar üzerinde bilimsel deney hangi şartlarla yapılabilir?

Çocuk üzerinde deney için yetişkinlere ilişkin bütün şartlar yetmez. TCK m.90/3 ayrıca deney sonucunun amacına yalnız çocuk üzerinde ulaşılabilmesini, rıza açıklama yeteneğine sahip çocuğun kendi rızasını, ana ve babanın veya vasinin yazılı onayını ve izin veren yetkili kurulda çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanının bulunmasını arar.

Çocuğun yaşı tek başına rıza açıklama yeteneğini belirlemez; olgunluğu, açıklamanın niteliğini anlayıp anlayamadığı ve baskı altında bulunup bulunmadığı somut biçimde değerlendirilir. Rıza açıklama yeteneği olan çocuk açıkça karşı çıkıyorsa yalnız ebeveyn imzasıyla devam edilmesi kanundaki korumayı karşılamaz. Ana ve babadan birinin velayet yetkisi, diğerinin durumu veya vesayet kararı da dosya üzerinden doğrulanmalıdır.

Şikâyet veya suç duyurusundan hükme kadar süreç nasıl ilerler?

Başvuru kolluğa veya Cumhuriyet başsavcılığına yapılabilir; acil sağlık ve delil güvenliği önce gelir. Savcılık izin, protokol, rıza ve tıbbî kayıtları toplar; uzman incelemesi yaptırır, şüphelilerin rollerini belirler. Yeterli şüphede iddianame düzenlenir; mahkeme delilleri duruşmada tartışır ve gerekçeli hüküm kurar.

Sağlık ve güvenlik

Devam eden uygulama durdurulur, kişi uygun sağlık kuruluşunda değerlendirilir; hayati tehlike varsa 112 aranır. Tedaviyi geciktirecek delil toplama yapılmaz.

İlk kayıt ve başvuru

Olay kronolojisi, merkez, uygulayıcılar, ürün/yöntem ve belgelerle savcılığa veya kolluğa başvurulur. İzin ve dijital kayıtların korunması istenir.

Delillerin güvenceye alınması

Hasta dosyası, e-Nabız kayıtları, protokol sürümleri, ürün örnekleri, kamera ve audit trail için hukuka uygun muhafaza, arama veya elkoyma kararları değerlendirilir.

İfade ve rol analizi

Mağdur, tanık, araştırmacı, sponsor ve yöneticilerin beyanları alınır. Her şüphelinin bilgisi, yetkisi ve somut katkısı ayrılaştırılır.

Uzman incelemesi

Uygulamanın deney/deneme niteliği, bilimsel şartlar, rıza, zarar ve nedensellik; uygun uzmanlardan oluşan heyetçe gerekçeli raporla incelenir.

Savcılık kararı

Yeterli şüphe varsa iddianame; yoksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Eksik inceleme varsa süre içinde itiraz ve araştırma talepleri hazırlanır.

Kovuşturma

İddianamenin kabulüyle mahkeme tanıkları ve uzmanları dinler, belgelerin hukuka uygunluğunu denetler, suç tipi ve kişisel sorumluluğu belirler.

Kanun yolları ve infaz

Gerekçeli karara karşı süresinde istinaf, şartları varsa temyiz başvurusu yapılır. Kesinleşme sonrası yaptırım, hak yoksunluğu ve infaz hükümleri uygulanır.

Ceza dosyasının soruşturma, ifade, koruma tedbiri ve duruşma boyutları için ceza soruşturması ve savunma süreci hakkında genel rehberden de yararlanılabilir.

Mağdurun ve şüpheli ya da sanığın temel hakları nelerdir?

Mağdur; delil sunma, işlemlerden haberdar olma, vekil yardımından yararlanma, kamu davasına katılma ve koşulları varsa kanun yoluna başvurma haklarına sahiptir. Şüpheli veya sanık ise isnadı öğrenme, susma, müdafi yardımından yararlanma, lehe delil toplanmasını isteme, hukuka aykırı delile itiraz etme ve makul sürede yargılanma güvencelerinden yararlanır.

Mağdur bakımından

Sağlık kayıtlarının eksiksiz örneği, rıza formu, araştırma kimliği ve uygulanan ürün/yöntem hakkında bilgi istenebilir. Mağdur, özel hayatının ve sağlık verilerinin korunmasını; ifade sırasında ikincil örselenmenin önlenmesini ve gerekli koşullarda vekil görevlendirilmesini talep edebilir. Savcılık kararının tebliği, katılma talebi ve tazminat hakları birbirinden bağımsız süre ve usullere tabi olabilir.

Şüpheli veya sanık bakımından

İfade öncesinde isnadın fiil ve hukuki dayanakları anlaşılmalı, teknik kayıtlar görülmeden varsayıma dayalı ayrıntılı açıklama yapılmamalıdır. Müdafi, onaylı protokol ile uygulamayı karşılaştıran lehe belgeleri sunabilir; bilirkişi heyetinin uzmanlık ve tarafsızlığına itiraz edebilir; yeni rapor veya uzman görüşü isteyebilir. Masumiyet karinesi, araştırmadaki idari eksikliklerin otomatik ceza mahkûmiyetine dönüştürülmesine engeldir.

Arama, elkoyma, adlî kontrol veya tutuklama uygulanabilir mi?

Koruma tedbirleri suç isnadının doğal ve zorunlu sonucu değildir. Arama veya elkoyma için kanuni şüphe ve karar usulü; adlî kontrol ya da tutuklama için somut delile dayalı kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedeni, ölçülülük ve gerekçe aranır. Dijital ve tıbbî materyal bakımından özel hayat ile delil güvenliği dengelenmelidir.

Deney dosyalarında protokol klasörü, araştırma ürünü, bilgisayar ve kurumsal e-posta kayıtları delil olabilir. Ancak bütün hastane sisteminin ölçüsüzce kopyalanması üçüncü kişilerin sağlık verilerini etkileyebilir. Arama ve dijital inceleme kararının konusu, zaman aralığı, kullanıcılar ve araştırma kodları olabildiğince belirli kurulmalıdır; kopya alma ve hash işlemleri tutanakla gösterilmelidir.

Tutuklama kararı için suçun adı tek başına yetmez. Kaçma, delil karartma veya tanık üzerinde baskı riski somutlaştırılmalı; adlî kontrolün neden yetersiz olacağı açıklanmalıdır. Özellikle deliller toplanmış, görevden uzaklaştırma veya erişim kısıtı uygulanmışsa daha hafif tedbirlerin yeterliliği tartışılmalıdır. Karara karşı güncel CMK süresi içinde itiraz edilebilir.

İnsan üzerinde deney suçunda görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

TCK m.90/1 ve m.90/4’teki temel ceza sınırları nedeniyle görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir. Bilimsel deney yaralanma veya ölüme neden olmuşsa m.90/5’in atıf yaptığı sonuç suçuna göre görev değişebilir; kasten öldürme isnadı ağır ceza mahkemesinde görülür. Yetki çoğunlukla fiilin işlendiği yer esas alınarak belirlenir.

5235 sayılı Kanun’daki görev kuralları, on yıldan fazla hapis veya ağırlaştırılmış müebbet/müebbet gerektiren suçlarla diğer suçlar arasındaki ayrımı düzenler. İddianamede kullanılan sevk maddesi önemli olsa da mahkeme görevini fiilin hukuki niteliğine göre re’sen değerlendirir.

Birden fazla merkezde yürütülen araştırma, ürünün başka yerde hazırlanması, talimatın uzaktan verilmesi veya sonucun farklı yerde doğması yetki tartışması yaratabilir. CMK’nın suçun işlendiği yer, teşebbüs, zincirleme suç ve bağlantılı suç kuralları somut olay haritasına uygulanmalıdır.

TCK 90 cezası, HAGB, erteleme ve para cezasına çevirme nasıl uygulanır?

Hukuka aykırı bilimsel deneyin cezası bir yıldan üç yıla kadar; rızasız tedavi amaçlı denemenin cezası bir yıla kadar hapistir. HAGB, hapis cezasının ertelenmesi veya kısa süreli hapsin seçenek yaptırıma çevrilmesi madde adından otomatik çıkmaz. Sonuç ceza, failin geçmişi, zarar giderimi ve ilgili kurumun tüm koşulları ayrı ayrı incelenir.

Ceza ve kişiselleştirme kurumları
Başlık	TCK m.90/1	TCK m.90/4	Önemli not
Temel yaptırım	1–3 yıl hapis	1 yıla kadar hapis	m.90/4’te genel hapis alt sınırı ve ceza tayini kuralları uygulanır.
Adlî para cezasına çevirme	Ancak hükmedilen sonuç hapis bir yıl veya daha az olursa TCK m.50 şartları tartışılabilir.	Sonuç ceza kısa süreli ise TCK m.50 değerlendirilebilir.	Doğrudan seçimlik para cezası yoktur; çevirme takdir ve koşullara bağlıdır.
Hapis cezasının ertelenmesi	Sonuç ceza genel olarak iki yıl veya altındaysa ve TCK m.51 şartları varsa mümkün olabilir.	Ceza sınırı yönünden mümkün olabilir; diğer şartlar aranır.	On sekiz yaş altı veya altmış beş yaş üstünde süre eşiği üç yıldır.
HAGB	Sonuç ceza iki yıl veya daha az hapis ise CMK m.231’in güncel koşulları incelenir.	Ceza eşiği yönünden mümkün olabilir.	31.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun sonrası güncel metin; sabıka, yeniden suç işlememe kanaati ve zararın giderimi gibi koşullar içerir.
Tüzel kişi	Faaliyeti çerçevesinde işlenmişse güvenlik tedbiri	Faaliyeti çerçevesinde işlenmişse güvenlik tedbiri	Tüzel kişiye hapis cezası verilmez; TCK m.60 ve m.90/6 çerçevesi uygulanır.
Yaralanma / ölüm	Kasten yaralama veya öldürme hükümleri	Genel hükümlerle ayrı değerlendirme	Görev, zamanaşımı, HAGB ve infaz sonucu tamamen değişebilir.

Ceza belirlenirken fiilin işleniş biçimi, kullanılan araç, zarar/tehlikenin ağırlığı, kastın yoğunluğu, amaç ve saik gibi TCK m.61 ölçütleri esas alınır. Takdiri indirim, sanığın duruşmadaki şekli tutumundan ibaret değildir. Meslek veya kamu görevi nedeniyle doğabilecek disiplin/idari sonuçlar ceza mahkûmiyetinden ayrı yürüyebilir.

Adlî sicil ve infaz

Kesinleşen mahkûmiyet adlî sicile kaydedilir; arşiv ve silme koşulları Adlî Sicil Kanunu’na göre değerlendirilir. HAGB kararı, mahkûmiyet hükmü gibi genel adlî sicil belgesine yansımaz; kanunda gösterilen özel sistemde tutulur. Cezaevine girilip girilmeyeceği yalnız kanundaki soyut üst sınıra bakılarak söylenemez; sonuç ceza, seçenek yaptırım, erteleme, kesinleşme ve güncel infaz mevzuatı birlikte hesaplanır.

Zamanaşımı ve kanun yolu süreleri ne kadardır?

Temel TCK m.90/1 ve m.90/4 suçlarında olağan dava zamanaşımı, ceza üst sınırları nedeniyle sekiz yıldır; kesilme ve durma nedenleri hesabı değiştirebilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz ile güncel istinaf ve temyiz süreleri kural olarak iki haftadır. Süre başlangıcı, karar türü ve tebliğ usulü mutlaka dosyadan kontrol edilmelidir.

Temel süre ve başvuru tablosu – 24 Ağustos 2026 itibarıyla
İşlem	Genel süre	Başlangıç	Uyarı
Delil koruma talebi	Sabit kanuni süre yok; derhâl	Olayın öğrenilmesi	Kamera, log ve ürün kayıtlarının saklama süresi kısa olabilir.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz	2 hafta	Kararın tebliği	CMK m.173; dilekçede kamu davasını gerektirebilecek olay ve deliller gösterilir.
Hâkim/mahkeme kararına genel itiraz	2 hafta	Kararın öğrenilmesi	Özel maddede farklı süre veya başvuru yolu bulunabilir.
İstinaf	2 hafta	Gerekçeli kararın tebliği	CMK m.273 ve geçiş hükümleri; karar tarihi ve özel kesinlik sınırı kontrol edilir.
Temyiz	2 hafta	Bölge adliye mahkemesi kararının tebliği	Her istinaf kararı temyize açık değildir; CMK m.286 ve m.291 birlikte incelenir.
Dava zamanaşımı – temel suçlar	8 yıl	Kural olarak suçun işlendiği gün	TCK m.66–67; kesilmede olağan süre en çok yarısı kadar uzayabilir, durma ayrıca hesaplanır.
Ceza zamanaşımı – beş yıla kadar hapis	10 yıl	Kesinleşme ve TCK m.68–71 kuralları	Sonuç suç, ceza türü, kesilme ve infaz işlemleri hesabı değiştirebilir.

Mağdur maddi ve manevi tazminat isteyebilir mi?

Evet. Bedensel zarar, tedavi ve bakım gideri, çalışma gücü veya kazanç kaybı, ekonomik geleceğin sarsılması ve uygun manevi tazminat koşulları varsa talep edilebilir. Ceza davası ile tazminat davası farklı amaç ve ispat kurallarına sahiptir; fail, özel hastane, sponsor, sigortacı veya kamu idaresine yöneltilecek yol somut ilişkiye göre değişir.

Özel hukuk ilişkisinde Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil, adam çalıştıran ve manevi tazminat hükümleri; tüketici işlemi varsa tüketici hukuku; kamu hastanesi veya kamu görevlisinin hizmet kusuru iddiasında idari başvuru ve tam yargı rejimi gündeme gelebilir. Görevli yargı yeri ve süre, davalının niteliğiyle olayın hukuki sebebine göre belirlenmelidir.

Klinik araştırma sigortası bulunması, ceza sorumluluğunu kaldırmaz. Poliçe; teminat dışı hâller, limit, bildirim süresi, zarar türü ve nedensellik yönünden incelenir. Tazminat dosyasında sağlık kayıtları, gelir belgeleri, bakım ihtiyacı, kalıcı iş göremezlik ve psikolojik etkiler ayrı kalemler hâlinde belgelenmelidir.

Yargıtay insan üzerinde deney suçunu nasıl yorumluyor?

Yargıtay 12. Ceza Dairesi; bilimsel deney ile tedavi amaçlı denemeyi amaç, mağdur ve fail bakımından ayırır. Uygulamanın suç olup olmadığında yalnız kullanılan ilacın ruhsat durumuna değil; tedavi amacı, bilinen yöntemlerin sonuç vermeyeceğinin anlaşılıp anlaşılmadığı, rıza, bilimsel/tıbbî şartlar ve zarar konusunda uzman raporuna bakılması gerektiğini gösteren kararlar vermiştir.

Yargıtay 12. CD, E.2022/2038, K.2022/9071, 24.11.2022

Daire, TCK m.90’da iki ayrı suç bulunduğunu açıkladı: bilimsel deney araştırma amacı taşır ve hasta/sağlıklı kişi üzerinde yapılabilir; tedavi amaçlı deneme ise hasta üzerinde, standartlaşmamış yöntemin tedavi amacıyla uygulanmasıdır. Kararda tedavi amaçlı deneme failinin uzman hekim olabileceği, m.90/5’in ise birinci fıkradaki deneyle bağlantılı olduğu belirtildi. Somut fiilin kanunda suç olarak tanımlanmaması nedeniyle beraat gerekçesi CMK m.223/2-a olarak düzeltildi. Kararın erişilebilir tam metni.

Yargıtay 12. CD, E.2015/1045, K.2015/19014, 07.12.2015

Kimyager olan sanığın, tıp uzmanlığı ve gerekli izinleri bulunmadan yaralar için geliştirdiği ilaçları kişiler üzerinde uyguladığı iddiasında, fiilin TCK m.90/4 kapsamında tedavi amaçlı deneme yönünden değerlendirilmesi gerektiği üzerinde duruldu. Karar, unvan ile fiilî uygulamanın ve tedavi amacının ayrıştırılmasının önemini gösterir. Somut dosyada suç vasfı kurulurken 2022 tarihli sonraki ayrım ve güncel mevzuat birlikte dikkate alınmalıdır. Karar metninin yayımlandığı sayfa.

Yargıtay 12. CD, E.2012/13207, K.2012/16578, 02.07.2012

Psikolog olarak çalışan sanığın ilaç yazma yetkisi bulunmadığı hâlde antidepresan ilaç önerdiği olayda Daire, ilaçların mağdurda yaralanmaya neden olup olmadığının tam teşekküllü hastane veya Adlî Tıp Kurumu raporuyla belirlenmesini istedi. Karar, teknik nedensellik araştırması yapılmadan suç vasfı kurulamayacağını gösterir. Karardaki eski HAGB tartışması güncel hukuk için doğrudan kullanılmamalıdır. Kararın erişilebilir metni.

Somut olaylarda TCK 90 değerlendirmesi nasıl yapılır?

Doğru değerlendirme, araştırmaya verilen etiketten değil fiilî amaç ve şartlardan başlar. Aşağıdaki örnekler kesin hukuki görüş değil, suç tipleri arasındaki ayrımı gösteren modellerdir. Gerçek dosyada izinlerin kapsamı, protokol, rıza, kişinin durumu, failin kastı ve teknik zarar delilleri sonucu değiştirebilir.

Örnek 1: İmzalı form var, yetkili izin yok

Bir araştırma ekibi, sağlıklı gönüllülere yeni bir molekül uygular. Gönüllüler form imzalamıştır; ancak yetkili makam izni alınmamış, insan dışı veriler uygulamayı gerekli kılacak düzeyde değildir. Rıza tek başına m.90/2’deki diğer kümülatif şartları tamamlamaz. Uygulayan ve yöneten kişilerin bilgisi ile somut katkısı ispatlanırsa m.90/1 gündeme gelebilir.

Muhtemel odak: m.90/1 ve eksik hukuka uygunluk şartları

Örnek 2: Hastanede son seçenek olarak yenilikçi tedavi

Uzman hekim, ağır hasta üzerinde bilinen tıbbî yöntemlerin sonuç vermediğini dosyayla saptar. Bilimsel ve tıbbî ölçütlere uygun yöntemi hastane ortamında uygular; hasta risk ve sonuçlar hakkında bilgilendirilerek yazılı rıza verir. TCK m.90/4’ün hukuka uygunluk şartları gerçekten tam ise rızasız tedavi amaçlı deneme suçu oluşmaz. Standart bakım kusuru varsa farklı sorumluluk gündeme gelebilir.

Muhtemel odak: m.90/4’teki bütün koşulların doğrulanması

Örnek 3: Çocuk karşı çıkıyor, yalnız ebeveyn imzası var

Rıza açıklama yeteneğine sahip çocuk araştırmaya açıkça karşı çıkar; buna rağmen ebeveyn imzasına dayanılarak uygulama yapılır. Ayrıca kurulda çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı bulunmamaktadır. Yetişkinler için aranan izin ve risk şartları bulunsa bile çocuğa özgü iki güvence eksiktir. Çocuğun ses kaydı, form ve kurul tutanakları hukuka uygunluk değerlendirmesinde kritik olur.

Muhtemel odak: m.90/3 şartlarının ihlali

Örnek 4: Retrospektif dosya taraması

Bir ekip, hastalara yeni bir işlem uygulamadan geçmiş hastane kayıtlarını istatistiksel olarak inceler. Bedene yönelik deneysel müdahale yoksa bu faaliyet sırf “araştırma” adını taşıdığı için TCK m.90 olmaz. Bununla birlikte etik değerlendirme, veri erişim yetkisi, anonimleştirme ve kişisel sağlık verilerinin korunması bakımından başka idari, hukuki veya cezai riskler bulunabilir.

Muhtemel odak: TCK m.90 dışı veri ve araştırma kuralları

Uygulamada en sık yapılan hatalar nelerdir?

En yaygın hatalar; her yenilikçi tıbbî uygulamayı deney saymak, imzalı rızayı mutlak savunma kabul etmek, etik kurul kararını ceza hâkimini bağlayan izin gibi görmek ve m.90/1 ile m.90/4’ü aynı suç sanmaktır. Ayrıca delil sürümleri, çocuk rızası, geri çekilme ve nedensellik yeterince araştırılmadan sonuç çıkarılmaktadır.

Onaylanan protokol yerine sonradan değiştirilmiş bir sürümün uygulanmasını gözden kaçırmak.
Rıza formundaki imzayı doğrulayıp bilgilendirmenin içeriğini ve zamanını incelememek.
Kurumsal izin, etik kurul onayı ve TİTCK/Bakanlık iznini birbirinin yerine kullanmak.
Çocukta ana–baba/vasinin onayı ile çocuğun kendi rızasını tek belge sanmak.
Her endikasyon dışı ilaç kullanımını deney; her ruhsatlı ürün kullanımını standart tedavi kabul etmek.
Advers olayın varlığı ile uygulamanın zarara neden olduğunu aynı şey saymak.
Ekipteki herkesi, rol ve kast analizi yapmadan topluca fail göstermek.
Yetişkin fail için geçerli uzlaştırma sonucunu suça sürüklenen çocuğa aynen uygulamak.
Eski HAGB, istinaf veya itiraz sürelerini güncel dosyaya taşımak.
Ceza soruşturması sürerken tazminat ve sigorta bildirim sürelerini kaçırmak.

Mağdur ve şüpheli ilk aşamada ne yapmalı?

Her iki taraf için de temel ilke, sağlığı korumak ve delili değiştirmeden güvenceye almaktır. Mağdur kronoloji ve belgeleri toplamalı; şüpheli veya sanık ise kayıt silmemeli, kurum içi incelemeyi ceza savunmasıyla koordine etmeli ve ifade öncesi dosya rolünü netleştirmelidir. Sosyal medya açıklamaları ve tanıklarla yönlendirici temas risk yaratır.

Mağdur / yakını kontrol listesi

Acil tıbbî değerlendirme ve bağımsız sağlık kaydı alın.
Rıza formunun, bilgilendirme belgelerinin ve hasta dosyasının kopyasını isteyin.
Tarih, saat, kişi ve konuşmaları kronolojik yazın; özgün mesajları saklayın.
Ürün adı, seri/lot, doz, uygulama yeri ve araştırma kodunu kaydedin.
Kamera, elektronik log ve numune için gecikmeden koruma talep edin.
Geri çekilme bildirimini yaptıysanız gönderim ve alındı kaydını koruyun.
Savcılık başvurusunda teknik uzman incelemesi ve gerekli kurum yazışmalarını isteyin.
Ceza, tazminat ve sigorta sürelerini ayrı takip edin.

Şüpheli / sanık kontrol listesi

Hiçbir belge, e-posta, cihaz kaydı veya numuneyi silmeyin/değiştirmeyin.
Onaylı protokol, değişiklikler, izinler ve fiilî uygulama sürümünü eşleştirin.
Kendi görev tanımınızı, yetkinizi ve somut işlemlerinizi belgeleyin.
İfade öncesi isnadı ve teknik dosyayı müdafiyle değerlendirin.
Lehe tıbbî kayıt, eğitim, güvenlilik bildirimi ve yazışmaları usulüne uygun sunun.
Tanıklarla beyanı etkileyecek temas ve kamuya dönük açıklamadan kaçının.
Bilirkişi soruları ile heyetin uzmanlık alanlarına zamanında itiraz edin.
Kurum içi disiplin, sigorta ve ceza süreçlerini tutarlı fakat ayrı yönetin.

TCK 90 hakkında sıkça sorulan sorular

Aşağıdaki kısa yanıtlar, en çok karıştırılan rıza, izin, fail, çocuk, usul ve yaptırım başlıklarını özetler. İnsan üzerinde deney dosyaları tıp, araştırma etiği ve ceza hukukunun kesişimindedir; bu nedenle tek bir belgeye veya internet yanıtına dayanılarak kesin sonuç çıkarılmamalıdır.

1. Yazılı rıza varsa insan üzerinde deney suçu oluşmaz mı?

Evde Hangi Eşyalar Haczedilebilir? 2026 Güncel Liste

ilkercebeci — Sun, 23 Aug 2026 13:30:19 +0000

.hukuk-makalesi { --hm-ink: #172334; --hm-muted: #586576; --hm-navy: #102d46; --hm-blue: #225f82; --hm-teal: #0d756f; --hm-gold: #aa741d; --hm-red: #9e3e3e; --hm-soft: #f3f6f8; --hm-soft-teal: #edf7f5; --hm-soft-gold: #fff7e8; --hm-soft-red: #fff1f0; --hm-line: #d7e0e6; --hm-white: #ffffff; color: var(--hm-ink); font: inherit; line-height: 1.72; max-width: 100%; overflow-wrap: anywhere; } .hukuk-makalesi *, .hukuk-makalesi *::before, .hukuk-makalesi *::after { box-sizing: border-box; } .hukuk-makalesi h2, .hukuk-makalesi h3, .hukuk-makalesi h4 { color: var(--hm-navy); line-height: 1.27; scroll-margin-top: 6rem; } .hukuk-makalesi h2 { margin: 3rem 0 1rem; font-size: clamp(1.55rem, 3vw, 2.08rem); letter-spacing: -.015em; } .hukuk-makalesi h3 { margin: 2rem 0 .75rem; font-size: clamp(1.2rem, 2.3vw, 1.48rem); } .hukuk-makalesi h4 { margin: 1.4rem 0 .55rem; font-size: 1.08rem; } .hukuk-makalesi p { margin: 0 0 1rem; } .hukuk-makalesi ul, .hukuk-makalesi ol { margin: .65rem 0 1.2rem; padding-left: 1.35rem; } .hukuk-makalesi li { margin: .43rem 0; } .hukuk-makalesi a { color: var(--hm-blue); text-decoration-thickness: .08em; text-underline-offset: .16em; } .hukuk-makalesi a:hover, .hukuk-makalesi a:focus-visible { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi :focus-visible { outline: 3px solid rgba(13,117,111,.34); outline-offset: 3px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { position: relative; overflow: hidden; margin: 0 0 2rem; padding: clamp(1.4rem, 4vw, 2.7rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 22px; background: linear-gradient(135deg, #f8fafc 0%, #edf6f5 58%, #fff7e9 100%); box-shadow: 0 14px 38px rgba(16,45,70,.09); isolation: isolate; } .hukuk-makalesi .hm-hero::after { content: ""; position: absolute; z-index: -1; right: -65px; bottom: -95px; width: 230px; aspect-ratio: 1; border: 38px solid rgba(34,95,130,.07); border-radius: 50%; pointer-events: none; } .hukuk-makalesi .hm-kicker { margin: 0 0 .55rem !important; color: var(--hm-teal); font-size: .82rem; font-weight: 850; letter-spacing: .08em; text-transform: uppercase; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { margin: 0 0 .85rem !important; max-width: 25ch; color: var(--hm-navy); font-size: clamp(1.68rem, 4vw, 2.72rem); font-weight: 860; line-height: 1.14; letter-spacing: -.025em; } .hukuk-makalesi .hm-lead { margin: 0 !important; max-width: 82ch; font-size: clamp(1.06rem, 2.1vw, 1.24rem); } .hukuk-makalesi .hm-chips { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: .55rem; margin: 1.2rem 0 0 !important; padding: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { margin: 0; padding: .44rem .74rem; border: 1px solid rgba(16,45,70,.16); border-radius: 999px; background: rgba(255,255,255,.82); color: var(--hm-navy); font-size: .88rem; font-weight: 760; } .hukuk-makalesi .hm-facts { display: grid; grid-template-columns: repeat(4, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.25rem 0 2rem; } .hukuk-makalesi .hm-card { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 24px rgba(16,45,70,.055); } .hukuk-makalesi .hm-card strong { display: block; margin-bottom: .35rem; color: var(--hm-navy); font-size: 1.02rem; } .hukuk-makalesi .hm-card p { margin: 0; color: var(--hm-muted); font-size: .94rem; } .hukuk-makalesi .hm-card--teal { border-top: 4px solid var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-card--blue { border-top: 4px solid var(--hm-blue); } .hukuk-makalesi .hm-card--gold { border-top: 4px solid var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-card--red { border-top: 4px solid var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-toc { margin: 1.5rem 0 2.35rem; padding: clamp(1rem, 3vw, 1.5rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-soft); } .hukuk-makalesi .hm-toc > strong { display: block; margin-bottom: .65rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 2; column-gap: 2.1rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc li { break-inside: avoid; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc a { display: inline-flex; align-items: center; min-height: 44px; padding: .25rem 0; } .hukuk-makalesi .hm-answer { margin: .35rem 0 1.2rem; padding: 1rem 1.1rem; border-left: 5px solid var(--hm-teal); border-radius: 0 12px 12px 0; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-answer p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-note p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-warning p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-critical p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { margin: 1.25rem 0; padding: 1rem 1.1rem; border-radius: 14px; } .hukuk-makalesi .hm-note { border: 1px solid #b9dad6; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-warning { border: 1px solid #e7cb98; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-critical { border: 1px solid #dfb2ae; background: var(--hm-soft-red); } .hukuk-makalesi .hm-note > strong, .hukuk-makalesi .hm-warning > strong, .hukuk-makalesi .hm-critical > strong { display: block; margin-bottom: .3rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { max-width: 100%; margin: 1.3rem 0 2rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 7px 22px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table { width: 100%; margin: 0; border: 0; border-collapse: collapse; table-layout: fixed; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { padding: .9rem 1rem; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-weight: 850; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th, .hukuk-makalesi .hm-table td { padding: .86rem .9rem; border: 0; border-bottom: 1px solid var(--hm-line); vertical-align: top; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th { background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-size: .92rem; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { background: #f9fbfc; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:last-child td { border-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { color: var(--hm-navy); font-weight: 770; } .hukuk-makalesi .hm-col-18 { width: 18%; } .hukuk-makalesi .hm-col-20 { width: 20%; } .hukuk-makalesi .hm-col-24 { width: 24%; } .hukuk-makalesi .hm-two-col { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.2rem 0 1.7rem; } .hukuk-makalesi .hm-panel { min-width: 0; padding: 1.15rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 22px rgba(16,45,70,.045); } .hukuk-makalesi .hm-panel h3 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-panel p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-pill { display: inline-block; margin-bottom: .5rem; padding: .26rem .58rem; border-radius: 999px; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-size: .78rem; font-weight: 820; letter-spacing: .03em; } .hukuk-makalesi .hm-steps { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .82rem; margin: 1rem 0 1.6rem; padding: 0 !important; list-style: none; counter-reset: hm-step; } .hukuk-makalesi .hm-steps li { position: relative; min-height: 110px; margin: 0; padding: 1rem 1rem 1rem 3.75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-steps li::before { counter-increment: hm-step; content: counter(hm-step); position: absolute; top: 1rem; left: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 2.1rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-weight: 850; } .hukuk-makalesi .hm-steps strong { display: block; margin-bottom: .28rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { display: grid; grid-template-columns: repeat(5, minmax(0,1fr)); gap: .68rem; margin: 1.25rem 0 .75rem; } .hukuk-makalesi .hm-time { position: relative; min-height: 145px; padding: .9rem .72rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); text-align: center; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { content: ""; position: absolute; top: 31px; right: -.69rem; width: .69rem; height: 2px; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-time b { display: grid; place-items: center; width: 2.08rem; aspect-ratio: 1; margin: 0 auto .52rem; border-radius: 50%; background: var(--hm-blue); color: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-time span { display: block; color: var(--hm-muted); font-size: .84rem; line-height: 1.38; } .hukuk-makalesi .hm-time--critical { border-color: #e1bf7b; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-time--critical b { background: var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-figure { margin: 1.5rem 0 2rem; padding: clamp(1rem,3vw,1.45rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 18px; background: var(--hm-soft); } .hukuk-makalesi .hm-figure figcaption { margin-top: .85rem; color: var(--hm-muted); font-size: .9rem; } .hukuk-makalesi .hm-checklist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li::before { content: "✓"; position: absolute; left: 0; color: var(--hm-teal); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li::before { content: "×"; position: absolute; left: .12rem; color: var(--hm-red); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-myths { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .85rem; margin: 1.1rem 0 1.6rem; } .hukuk-makalesi .hm-myth { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 15px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-myth b { display: block; margin-bottom: .38rem; color: var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-myth p { margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-myth p strong { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-faq details { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-faq summary { position: relative; display: flex; align-items: center; min-height: 56px; padding: .9rem 3.2rem .9rem 1.1rem; color: var(--hm-navy); cursor: pointer; font-weight: 810; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::-webkit-details-marker { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::after { content: "+"; position: absolute; top: 50%; right: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 1.9rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-blue); font-size: 1.25rem; transform: translateY(-50%); } .hukuk-makalesi .hm-faq details[open] summary::after { content: "−"; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer { padding: 0 1.1rem 1rem; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-source-list { font-size: .93rem; } .hukuk-makalesi .hm-source-list li { margin-bottom: .72rem; } .hukuk-makalesi .hm-cta { margin: 2rem 0 0; padding: clamp(1.15rem,3vw,1.6rem); border: 1px solid #b9d8d4; border-radius: 18px; background: linear-gradient(135deg, var(--hm-soft-teal), #f8fbfc); } .hukuk-makalesi .hm-cta h2 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-button { display: inline-flex; align-items: center; justify-content: center; min-height: 46px; margin-top: .25rem; padding: .7rem 1rem; border-radius: 10px; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white) !important; font-weight: 810; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-button:hover, .hukuk-makalesi .hm-button:focus-visible { background: var(--hm-teal); color: var(--hm-white) !important; } .hukuk-makalesi .hm-small { color: var(--hm-muted); font-size: .9rem; } .hukuk-makalesi .hm-divider { height: 1px; margin: 2rem 0; border: 0; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-footer { margin-top: 2rem; padding-top: 1rem; border-top: 1px solid var(--hm-line); } @media (max-width: 980px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: repeat(3, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: none; } } @media (max-width: 768px) { .hukuk-makalesi { font-size: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { border-radius: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { max-width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-facts, .hukuk-makalesi .hm-two-col, .hukuk-makalesi .hm-steps, .hukuk-makalesi .hm-myths { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 1; } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-time { min-height: 0; padding: .84rem .82rem .84rem 3.65rem; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-time b { position: absolute; top: .79rem; left: .82rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { top: auto; right: auto; bottom: -.69rem; left: 1.86rem; width: 2px; height: .69rem; } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: block; } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { border: 0; border-radius: 0; box-shadow: none; background: transparent; } .hukuk-makalesi .hm-table, .hukuk-makalesi .hm-table tbody, .hukuk-makalesi .hm-table tr, .hukuk-makalesi .hm-table td { display: block; width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-table { table-layout: auto; } .hukuk-makalesi .hm-table thead { position: absolute; width: 1px; height: 1px; overflow: hidden; clip: rect(0 0 0 0); white-space: nowrap; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { display: block; margin-bottom: .75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 12px; } .hukuk-makalesi .hm-table tr { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 6px 18px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { display: grid; grid-template-columns: minmax(7.8rem,40%) minmax(0,1fr); gap: .72rem; padding: .76rem .82rem; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-table td::before { content: attr(data-label); color: var(--hm-navy); font-weight: 820; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { background: var(--hm-soft); } } @media (max-width: 480px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { grid-template-columns: 1fr; gap: .2rem; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { width: 100%; border-radius: 10px; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { padding-left: .9rem; padding-right: .9rem; } } @media (prefers-reduced-motion: reduce) { .hukuk-makalesi * { scroll-behavior: auto !important; transition: none !important; } } @media print { .hukuk-makalesi { color: #000; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-table-wrap, .hukuk-makalesi .hm-figure, .hukuk-makalesi .hm-cta { box-shadow: none; } .hukuk-makalesi .hm-toc, .hukuk-makalesi .hm-button { display: none; } .hukuk-makalesi a { color: inherit; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq details { break-inside: avoid; } .hukuk-makalesi .hm-faq details > * { display: block; } }

2026 güncel · 5 Nisan 2023 sonrası mevzuat incelemesi

Evdeki Hangi Eşyalar Haczedilebilir, Hangileri Haczedilemez?

Evdeki her eşya haczedilemez. Güncel İcra ve İflas Kanunu; borçlu ile aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyalarını ve ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyalarını korur. Buna karşılık borçluya ait para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika, süs eşyası ve bunlara benzer kıymetli şeyler haczedilebilir.

İİK m. 79/a
İİK m. 82/1-3
5 Nisan 2023 değişikliği
Kişisel eşya
Ortak ev eşyası
Değerli eşya istisnası
Üçüncü kişinin istihkakı
Haczedilmezlik şikâyeti

Hazırlayan: Avukat & Uzman Arabulucu İlker Cebeci · Son güncelleme: 23 Ağustos 2026

Koruma 2023’te genişledi

“Lüzumlu eşya” ölçütü kaldırıldı; kişisel eşyalar ile ortak kullanıma hizmet eden tüm ev eşyaları koruma kapsamına alındı.

Eski “bir fazlası” kuralı yok

Aynı amaçla kullanılan eşyalardan birinin haczedilebileceğini söyleyen ibare 5 Nisan 2023’te kanundan çıkarıldı.

Değerli şeyler istisnadır

Borçluya ait para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyası haczedilebilir.

Mahkeme onayı sınırsız izin değildir

Konuta girmek için alınan onay, İİK m. 82 ile korunan eşyaların haczedilmesine izin vermez.

Bu nedenle “buzdolabı hiçbir durumda haczedilemez” veya “ikinci televizyon mutlaka haczedilir” biçiminde yalnızca eşyanın adına dayanan listeler güncel hukuku eksik yansıtır. Doğru değerlendirme; haciz tarihi, mülkiyet, kişisel kullanım, aile ortak kullanımı, ticari amaç ve değerli eşya istisnası birlikte ele alınarak yapılır.

Evdeki hangi eşyalar haczedilebilir?

Borçluya ait para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika, süs eşyası ve bunlara benzer kıymetli şeyler evde bulunsa da haczedilebilir. Ayrıca kişisel veya aile ortak kullanım eşyası niteliği taşımayan ticari stoklar, satış amacıyla tutulan ürünler ve özel bir haczedilmezlik kuralına girmeyen borçlu malları da hacze konu olabilir.

Haciz, yalnızca borçlunun malvarlığı üzerinde uygulanabilir. Evde bulunan bir eşya eşe, çocuğa, ev arkadaşına, kiraya verene veya şirkete aitse borçluya ait değerli bir eşya gibi görünse dahi mülkiyet sorunu ayrıca çözülmelidir.

İcra ve İflas Kanunu m. 85 uyarınca haciz, alacağın aslı, faiz ve takip giderlerini karşılayacak miktarla sınırlıdır. Borcu aşan ölçüde haciz yapılamaz; bu kural taşkın haciz yasağı olarak anılır.

Evdeki hangi eşyalar kesinlikle haczedilemez?

Kanundaki istisna dışında kalan aile bireylerine ait kişisel eşyalar ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyaları İİK m. 82/1-3 gereğince haczedilemez. Bununla birlikte “kesinlik” bir marka veya ürün adına değil, hukuki kategoriye bağlıdır; eşyanın gerçekten kişisel ya da ortak kullanımda olup olmadığı ve borçluya ait bulunup bulunmadığı somut olayda belirlenir.

Gündelik kıyafet, yatak, mutfak eşyası, aile kullanımındaki mobilya, buzdolabı ve çamaşır makinesi tipik olarak koruma kapsamındadır. Kanun, güncel hâliyle bu eşyaların “zorunlu” olduğunun ayrıca kanıtlanmasını istemez.

5 Nisan 2023 tarihli değişiklik ev eşyası haczinde ne getirdi?

7445 sayılı Kanun, İİK m. 82/1-3’teki eski “aile bireyleri için lüzumlu eşya” ölçütünü ve aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması hâlinde birinin haczedilebilmesine imkân veren ibareyi kaldırdı. Yerine, kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyasını koruyan daha geniş düzenleme getirildi.

Ev eşyası haczinde eski ve güncel kanun metninin sonuçları
Ölçüt	5 Nisan 2023 öncesi metin	5 Nisan 2023 sonrası metin	Hukuki sonuç
Korumanın temeli	Aile bireyleri için lüzumlu eşya	Kişisel eşya ve ortak kullanıma hizmet eden tüm ev eşyası	“Zorunlu olup olmadığı” tartışması güncel bent bakımından kaldırılmıştır.
Aynı amaçtaki birden fazla eşya	Bunlardan biri haczedilebilirdi.	Bu ibare kanunda yoktur.	Sırf ikinci olduğu için haciz yönünde otomatik bir kural bulunmamaktadır.
Değerli şeyler	Para ve sayılan kıymetli şeyler koruma dışındaydı.	Aynı istisna korunmuştur.	Borçluya ait para, altın, değerli taş, antika ve süs eşyası haczedilebilir.
Eşya bedelinden doğan borç	Bent 3, ikinci fıkradaki istisna listesinde yer alıyordu.	7445 sayılı Kanun “3” ibaresini ikinci fıkradan çıkardı.	Sadece satın alma bedeli borcu olması, bent 3 korumasını kendiliğinden kaldırmaz; rehin ve özel haklar ayrıca incelenir.

5 Nisan 2023’ten önceki hacizlerde hangi kural uygulanır?

İİK Geçici m. 19’a göre, ev eşyası korumasındaki 2023 değişiklikleri yürürlük tarihinden önce haczedilmiş eşyalar hakkında uygulanmaz. Bu eşyalar bakımından önceki hükümler uygulanmaya devam eder. Belirleyici tarih, çoğu durumda icra takibinin veya borcun başlangıcı değil, eşyanın fiilen haczedildiği tarihtir.

Örneğin takip 2022’de başlamış, ancak ev eşyası 10 Mayıs 2023’te haczedilmişse yeni bent kural olarak uygulanır. Eşya 1 Nisan 2023’te haczedilmişse sonraki kanun değişikliği o haczi kendiliğinden yeni rejime taşımaz.

Geçici madde, konutta haciz kararları yönünden de ayrı bir geçiş düzeni kurar. Bu nedenle dosyada haciz kararı, konuta giriş işlemi ve eşyanın haciz tarihi ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Ev eşyası haczinin hukuki dayanakları nelerdir?

Başlıca hükümler; konutta haciz için mahkeme onayını düzenleyen İİK m. 79/a, haczedilemeyen kişisel ve ortak ev eşyalarını belirleyen İİK m. 82/1-3, ölçülülüğü düzenleyen İİK m. 85, mülkiyet karinelerini içeren İİK m. 97/a ve icra müdürlüğü işlemlerine karşı şikâyeti düzenleyen İİK m. 16 hükümleridir.

Ev haczinde birlikte değerlendirilmesi gereken hükümler
Hüküm	Düzenlediği konu	Ev haczindeki işlevi	Temel sonuç
Anayasa m. 21	Konut dokunulmazlığı	Konuta müdahalenin kanuni güvencelerle yapılmasını gerektirir.	Konut, sıradan işyeri veya depo gibi değerlendirilemez.
İİK m. 79/a	Konutta haciz	İcra müdürünün kararını icra mahkemesi onayına sunmasını öngörür.	Onay konuta girişe ilişkindir; her eşyanın haczine ilişkin toplu izin değildir.
İİK m. 82/1-3	Ev eşyasının haczedilmezliği	Kişisel eşya ve ortak kullanımdaki tüm ev eşyasını korur.	Para ve kanunda sayılan benzeri kıymetli şeyler istisnadır.
İİK m. 82 son fıkra	İcra memurunun değerlendirmesi	Talep edilen malın haczinin caiz olup olmadığının değerlendirilmesini gerektirir.	“Alacaklı istedi” denilerek otomatik haciz yapılamaz.
İİK m. 85	Haczin kapsamı	Borcu karşılayacak miktarın aşılmasını engeller.	Taşkın haciz yasaktır.
İİK m. 97/a	Mülkiyet karineleri	Borçlu ve üçüncü kişi arasındaki zilyetlik ile aidiyet iddialarını düzenler.	Eş, çocuk veya başka kişiye ait eşya yönünden istihkak gündeme gelebilir.
İİK m. 16 ve 22	Şikâyet ve icranın durması	Kanuna aykırı haczin icra mahkemesine taşınmasını sağlar.	Şikâyet kural olarak yedi günlüktür ve işlemi kendiliğinden durdurmaz.

Mahkemenin konutta haciz onayı her eşyanın haczine izin verir mi?

Hayır. İcra mahkemesinin İİK m. 79/a uyarınca verdiği onay, haciz işlemi için konuta girilebilmesine ilişkindir. İçeride hangi eşyanın haczedilebileceği ise İİK m. 82, mülkiyet kuralları ve taşkın haciz yasağı çerçevesinde eşya bazında ayrıca değerlendirilir.

Birinci inceleme

Konuta girilebilir mi?

İcra müdürü yerin konut olduğunu tespit ederse haciz kararı verir ve kararı icra mahkemesinin onayına sunar. Mahkeme dosya üzerinden ve kanundaki süre içinde konut niteliğini inceler.

İkinci inceleme

Belirli eşya haczedilebilir mi?

İcra memuru eşyanın borçluya ait olup olmadığını, kişisel veya ortak kullanım niteliğini, değerli eşya istisnasını ve haczin borçla ölçülü olup olmadığını değerlendirir.

Konuta giriş onayı ile eşyanın haczedilebilirliği iki ayrı hukuki denetimdir.

Hangi kişisel ve ortak ev eşyaları haczedilemez?

Kişinin gündelik yaşamına özgülenmiş kıyafet, ayakkabı, kişisel bakım ve sağlık eşyaları ile ailenin yemek, uyku, temizlik, ısınma, iletişim ve olağan yaşam ihtiyaçlarına ortak biçimde hizmet eden ev eşyaları koruma kapsamındadır. Koruma, 2023 sonrası metinde eşyanın “lüzumlu” olduğunun ayrıca ispatına bağlı değildir.

Kişisel kullanım

Kişisel eşya örnekleri

Gündelik kıyafet, ayakkabı ve kişisel bakım eşyası
Kişisel telefon ve olağan kullanım bilgisayarı
Gözlük, işitme cihazı ve tıbbi destek araçları
Çocuğun kıyafeti, okul eşyası ve olağan oyuncakları
Kişisel belge, fotoğraf ve ekonomik değer taşımayan hatıralar

Aile ortak kullanımı

Ortak ev eşyası örnekleri

Yatak, koltuk, masa, sandalye ve dolap
Buzdolabı, çamaşır ve bulaşık makinesi
Ocak, fırın ve mutfak araçları
Aile kullanımındaki televizyon ve iletişim araçları
Isıtma, soğutma ve temizlikte kullanılan ev cihazları

Bu örnekler kapalı bir liste değildir. Kanun marka, model veya oda sayısı üzerinden liste yapmamış; eşyanın kişisel niteliğini ve aile ortak kullanımına hizmet edip etmediğini esas almıştır.

Evde bulunmasına rağmen hangi mallar haczedilebilir?

Evde bulunmak tek başına haczedilmezlik sağlamaz. Borçluya ait para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika, süs eşyası ve benzeri kıymetli şeyler; ticari stoklar, satış için tutulan ürünler, koleksiyon veya yatırım amacı baskın mallar ve başka bir özel korumaya girmeyen borçlu malları haczedilebilir.

Nakit para: Evde bulunan ve borçluya ait olduğu belirlenen para.
Kıymetli evrak: Çek, senet ve ekonomik değer taşıyan kıymetli belgeler.
Altın ve gümüş: Külçe, ziynet veya yatırım amacı taşıyan borçluya ait kıymetler.
Değerli taş ve süs eşyası: Mücevher, değerli taşlı takı ve benzeri kıymetli şeyler.
Antika: Antika niteliği ve ekonomik değeri bulunan borçlu malları.
Ticari emtia: Evde depolanan, satış veya ticari faaliyet amacıyla tutulan ürünler.
Koleksiyon veya yatırım malı: Aile kullanımından ziyade ekonomik değer saklama amacı taşıdığı belirlenen mallar.

Buzdolabı, televizyon, telefon ve diğer ev eşyaları haczedilebilir mi?

Buzdolabı, çamaşır makinesi, yatak ve aile mobilyası tipik ortak ev eşyaları olduğundan güncel kanun kapsamında haczedilemez. Televizyon, telefon, bilgisayar, klima, kurutma makinesi veya oyun konsolunda ise eşyanın kişisel ya da aile ortak kullanımında bulunması esastır; ticari stok, yatırım veya satış amacı varsa sonuç değişebilir.

5 Nisan 2023 sonrası hacizlerde eşya bazında güncel değerlendirme
Eşya	Genel kural	Hukuki gerekçe	Sonucu değiştirebilecek durum
Buzdolabı	Haczedilemez	Ailenin ortak kullanımına hizmet eden tipik ev eşyasıdır.	Satış amacıyla kapalı kutuda tutulan ticari stok olması.
Çamaşır makinesi	Haczedilemez	Aile ortak yaşamında kullanılan ev eşyasıdır.	Evde satış veya ticari depolama amacıyla bulunması.
Bulaşık makinesi	Haczedilemez	Ortak kullanıma hizmet eden mutfak eşyasıdır.	Kişisel kullanım dışı ticari emtia niteliği.
Ocak ve fırın	Haczedilemez	Aile ortak kullanımındaki mutfak eşyasıdır.	İşletme ekipmanı veya satış stoku olması.
Yatak, koltuk, masa ve dolap	Haczedilemez	Ortak ev yaşamına hizmet eden temel mobilyalardır.	Antika veya salt süs/yatırım eşyası niteliğinin baskın olması.
Televizyon	Kural olarak haczedilemez	Aile ortak kullanımına hizmet ediyorsa İİK m. 82/1-3 kapsamındadır.	Ticari stok, koleksiyon veya satış için tutulması.
Cep telefonu	Kural olarak haczedilemez	Gerçek kişisel kullanım eşyasıysa açık kanuni koruma içindedir.	Çok sayıda kapalı kutu cihazın satış stoku olması.
Bilgisayar veya tablet	Kural olarak haczedilemez	Kişisel veya aile ortak kullanımındaysa bent 3 koruması uygulanır.	Ticari stok olması; şirket mülkiyeti varsa borçluya ait olmaması.
Klima	Kullanımına göre haczedilemez	Konutun ısıtma veya soğutmasına ortak hizmet ediyorsa ev eşyasıdır.	Satış stoku veya işletme ekipmanı olması; taşınmazın bütünleyici parçası tartışması.
Kurutma makinesi	Kullanımına göre haczedilemez	Güncel kanun “zorunluluk” değil ortak kullanım ölçütünü benimser.	Ticari amaç veya koruma dışı kıymetli şey niteliğinin somut delille ortaya konulması.
Oyun konsolu	Otomatik cevap yoktur	Kişisel ya da ortak kullanım eşyası olduğu ispatlanırsa koruma gündeme gelir.	Ticari stok, koleksiyon veya yatırım amacı.
Çocuk odası eşyası	Haczedilemez	Çocuğa ait kişisel eşya veya aile ortak kullanım eşyasıdır.	Borçluya ait kıymetli koleksiyon ya da ticari stok olduğunun kanıtlanması.
Tıbbi cihaz ve engelli aracı	Güçlü biçimde koruma altındadır	Kişisel sağlık eşyası niteliği taşır; başka özel hükümler de uygulanabilir.	Borçluya ait olmayan kiralık cihazsa zaten üçüncü kişi malıdır.
Nakit para	Haczedilebilir	Kanunda açıkça koruma dışında bırakılmıştır.	Üçüncü kişiye ait olduğunun güvenilir delille ispatı.
Altın ve ziynet eşyası	Haczedilebilir	Altın ve süs eşyası kanuni istisnalar arasındadır.	Borçlu yerine eşe veya başka kişiye ait olduğunun ispatı.
Antika ve değerli koleksiyon	Haczedilebilir	Antika açıkça; benzeri kıymetli şeyler de niteliklerine göre istisnadadır.	Eşyanın antika olmadığı veya üçüncü kişiye ait olduğu yönündeki deliller.
Ticari stok ve satış ürünleri	Haczedilebilir	Kişisel veya aile ortak kullanım eşyası sayılmaz.	Üçüncü kişiye ait konsinye mal veya şirket malı olduğunun ispatı.
Otomobil	Genellikle haczedilebilir	Ev eşyası korumasına girmez; sicile kayıtlı taşınırdır.	Başka bir özel haczedilmezlik hükmü, mülkiyet veya meslek için zorunluluk iddiası.

Tablo, 5 Nisan 2023 ve sonrasında haczedilen eşyalar için genel sınıflandırmayı gösterir. Her somut olayda tutanak, kullanım biçimi, mülkiyet ve deliller ayrıca değerlendirilir.

İkinci televizyon veya ikinci buzdolabı haczedilebilir mi?

Sırf ikinci olduğu için haczedilemez. “Aynı amaçla kullanılan eşyanın birden fazla olması durumunda bunlardan biri” ibaresi 5 Nisan 2023’te kanundan çıkarılmıştır. Her iki eşya da gerçekten kişisel veya aile ortak kullanımına hizmet ediyorsa güncel bent koruması uygulanır; ticari stok ya da satış amacı varsa değerlendirme değişir.

İki buzdolabından birinin kışlık gıda saklamak, diğerinin günlük kullanım için kullanılması veya iki televizyonun farklı odalarda aile bireylerince kullanılması mümkündür. Güncel kanun, sayısal fazlalığı tek başına haciz sebebi saymaz.

Buna karşılık evde aynı modelden on adet kapalı kutu televizyon bulunması, eşyanın aile ortak kullanımından ziyade ticari stok olduğuna işaret edebilir. Haciz tutanağında eşyanın yeri, ambalajı, kullanım izi, sayısı ve açıklanan edinme amacı belirtilmelidir.

Telefon, bilgisayar ve tablet haczedilebilir mi?

Kişinin fiilen kullandığı telefon, bilgisayar veya tablet kişisel eşya ya da aile ortak kullanım eşyası niteliğindeyse kural olarak haczedilemez. Cihazın pahalı olması tek başına korumayı ortadan kaldırmaz; ancak çok sayıda cihazın kapalı kutuda bulunması, ticari stok veya yatırım amacı gibi koruma dışı bir niteliğe işaret edebilir.

Bilgisayar aynı zamanda borçlunun mesleğini yürütmesi için kullanılıyorsa İİK m. 82/1-2’deki meslek eşyası koruması da gündeme gelebilir. Bu bendin uygulanması için ekonomik faaliyetin sermayeden çok bedenî çalışmaya dayanması ve eşyanın mesleğin sürdürülmesi için gerekli olması aranır.

Evdeki altın, ziynet eşyası ve nakit para haczedilebilir mi?

Evet, borçluya aitse haczedilebilir. İİK m. 82/1-3; para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyasını kişisel ve ortak ev eşyası korumasının dışında bırakır. Bununla birlikte ziynet eşinin veya üçüncü kişinin malıysa aidiyet iddiası tutanağa geçirilerek istihkak usulü işletilmelidir.

Düğünde takılan ziynet eşyasının kime ait olduğu, aile hukukundaki aidiyet ilkeleri ve somut delillerle belirlenir. Eşyanın evde veya ortak kasada bulunması tek başına borçlunun mülkiyetini kesinleştirmez; zilyetlik karineleri, fotoğraf, düğün kaydı, fatura, banka hareketi ve tanık dahil tüm deliller birlikte değerlendirilebilir.

Para ve kıymetli şeyler bakımından haciz ile fiilî muhafaza çoğu zaman aynı anda gerçekleşebilir. Bu nedenle aidiyet itirazının işlem sırasında açık, ayrıntılı ve belgelere dayalı biçimde tutanağa yazdırılması önem taşır.

Çocuğa ait eşyalar ve sağlık cihazları haczedilebilir mi?

Çocuğun kıyafeti, okul malzemesi, çalışma masası, olağan oyuncakları ve kişisel elektronik cihazı çocuğa ait kişisel eşya veya aile ortak kullanım eşyası niteliğindeyse haczedilemez. Gözlük, işitme cihazı, tekerlekli sandalye, solunum cihazı ve benzeri sağlık araçları da kişisel kullanım ve insan onuru yönünden güçlü koruma altındadır.

Çocuğun odasında bulunması, borçluya ait yüksek değerli bir koleksiyonu kendiliğinden çocuk eşyasına dönüştürmez. Aynı şekilde sağlık kuruluşuna veya kiralama şirketine ait cihaz, borçlunun malı olmadığı için haczedilemez; mülkiyet belgesi hazır bulundurulmalıdır.

Çok pahalı veya lüks ev eşyası haczedilebilir mi?

Bir eşyanın pahalı olması, onu otomatik olarak haczedilebilir hâle getirmez. Güncel İİK m. 82/1-3 bakımından asıl ölçüt, eşyanın kişisel veya aile ortak kullanımına hizmet etmesi ve değerli şey istisnasına girip girmemesidir. Ancak antika, süs, koleksiyon veya yatırım niteliği ağır basan kıymetli mallar koruma dışında kalabilir.

Kanunda “belirli fiyatın üzerindeki televizyon” veya “lüks marka mobilya” için sayısal bir sınır bulunmamaktadır. Değer, kullanım işlevi, sanat veya antika niteliği, satın alma amacı, piyasa değeri ve aile yaşamındaki gerçek rol birlikte incelenir.

İcra memuru, yalnız yüksek fiyata dayanarak haciz kararı verirse bu değerlendirme icra mahkemesinde denetlenebilir. Gerekirse bilirkişi, eşyanın antika, sanat eseri, koleksiyon veya sıradan ev eşyası niteliğini ve değerini belirleyebilir.

Ev ofisindeki meslek eşyası ve ticari stok haczedilebilir mi?

Evde kullanılıyor olsa da satış amacıyla tutulan ürün, ticari stok ve işletme emtiası aile ortak kullanım eşyası değildir ve kural olarak haczedilebilir. Buna karşılık ekonomik faaliyeti sermayeden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli eşya, İİK m. 82/1-2 kapsamında ayrıca korunabilir.

Ev ofisi, meslek eşyası ve ticari stok ayrımı
Durum	Olası hukuki nitelik	Genel sonuç	İspat unsurları
Serbest çalışan kişinin tek bilgisayarı	Kişisel eşya ve/veya gerekli meslek eşyası	Kural olarak haczedilemez.	Mesleki kayıt, kullanım dosyaları, fatura, iş sözleşmesi veya vergi kaydı.
E-ticaret için evde tutulan kapalı kutu ürünler	Ticari stok	Borçluya aitse kural olarak haczedilebilir.	Stok kaydı, satış faturaları, paketleme, adet ve ticari faaliyet kaydı.
Şirkete ait dizüstü bilgisayar	Üçüncü kişi malı	Borçlunun kişisel borcu için haczedilemez.	Zimmet formu, şirket faturası, demirbaş kaydı ve seri numarası.
Yüksek değerli endüstriyel makine	Sermaye ağırlıklı işletme malı	Meslek eşyası koruması otomatik değildir.	Faaliyetin niteliği, sermaye-emek dengesi, makinenin zorunluluğu ve değer raporu.
Evde ailece kullanılan yazıcı	Ortak ev eşyası	Kural olarak haczedilemez.	Fiilî kullanım, bulunduğu yer, aile kullanımına ilişkin açıklamalar.

Eşe, anne-babaya, ev arkadaşına veya ev sahibine ait eşyalar haczedilebilir mi?

Borçlunun kişisel borcu nedeniyle başkasına ait eşya haczedilemez. Ancak borçlu ile üçüncü kişinin aynı evdeki ortak zilyetliği, İİK m. 97/a’daki karineler nedeniyle ispat tartışmasına yol açabilir. Aidiyet iddiası haciz sırasında tutanağa geçirilmeli ve fatura, ödeme kaydı, garanti belgesi, demirbaş listesi veya kira ekiyle desteklenmelidir.

İİK m. 97/a uyarınca taşınırı elinde bulunduran kişi malik sayılır. Borçlu ile üçüncü kişinin taşınırı birlikte ellerinde bulundurmaları hâlinde mal borçlunun elinde kabul edilebilir; buna karşılık birlikte oturulan yerde niteliği, alışılmış kullanım veya meslek gereği eşe, çocuğa ya da başka aile ferdine ait olduğu açıkça anlaşılan eşyalar onların sayılır.

Bu karineler kesin değildir; karşı delille çürütülebilir. Üçüncü kişi, malı ne zaman ve hangi hukuki sebeple edindiğini ve eşyanın neden borçlunun bulunduğu yerde olduğunu açıklayabilmelidir.

Üçüncü kişiye ait ev eşyasında aidiyet ve delil tablosu
İddia sahibi	Tipik durum	Yararlı belgeler	Önemli not
Eş	Kendi parasıyla alınmış kişisel eşya veya ziynet	Fatura, banka veya kart ödemesi, düğün görüntüsü, teslim belgesi	Evlilik, bütün taşınırları otomatik olarak borçlunun malı yapmaz.
Anne-baba	Aile büyüğüne ait mobilya, elektronik veya emanet eşya	Eski fatura, ödeme kaydı, teslim veya emanet belgesi, tanık	Sonradan düzenlenen belgenin güvenilirliği ayrıca incelenir.
Ev arkadaşı	Kendi odasında bulunan kişisel cihaz ve eşya	Fatura, banka ödemesi, oda kullanımını gösteren kira sözleşmesi	Eşyanın ayrı kullanım alanında bulunması aidiyet iddiasını destekleyebilir.
Kiraya veren	Eşyalı kiralananda demirbaş mobilya ve beyaz eşya	Kira sözleşmesi eki demirbaş listesi, teslim tutanağı, fatura	Eşyanın kiralananla birlikte teslim edildiği açıkça belgelenmelidir.
İşveren veya şirket	Zimmetli bilgisayar, telefon veya cihaz	Demirbaş kaydı, seri numarası, fatura, zimmet formu	Şirket malı, çalışanın kişisel borcu için haczedilemez.

Eve haciz hâlâ gelir mi ve hâkim onayı zorunlu mudur?

Eve haciz gelmesi tamamen kaldırılmamıştır. İcra müdürü haciz istenen yerin konut olduğunu tespit ederse haciz kararı verir ve bu kararı icra mahkemesinin onayına sunar. Mahkeme, dosyanın kendisine verilmesinden itibaren en geç üç gün içinde konut niteliğini inceler; onay sonrasında haciz işlemi yapılabilir.

Alacaklının talebiKesinleşmiş takip kapsamında borçlunun konut adresinde haciz talep edilir.
İcra müdürünün tespitiHaciz yapılması istenen yerin konut olduğu belirlenir ve haciz kararı verilir.
İcra mahkemesi onayıKarar derhal mahkemeye sunulur; mahkeme konut niteliğini dosya üzerinden inceler.
Haciz işlemiOnay bildirilince konuta gidilebilir; eşya bazında haczedilebilirlik ayrıca değerlendirilir.

Başlangıçta konut olmadığı kabul edilen yerde işlem sırasında buranın konut olduğu anlaşılır ve borçlu hacze rıza göstermezse işlem durdurularak onay usulü işletilir. İhtiyati haciz bakımından m. 79/a istisnası saklıdır.

Borçlunun evde bulunmaması, her durumda haczi imkânsız kılan mutlak bir engel değildir. Ancak konut onayı, adres ve kimlik kontrolü, hazır bulunanların beyanları, tutanak düzeni ve haczedilmezlik sınırları geçerliliğini korur.

Haciz sırasında borçlu veya evde yaşayan kişi ne yapmalıdır?

Haciz sırasında fiziksel engelleme yerine hukuki itirazların eksiksiz biçimde tutanağa geçirilmesi sağlanmalıdır. Eşyanın kişisel veya ortak kullanım niteliği, üçüncü kişiye aidiyeti, ilgili belgeler ve taşkın haciz itirazı her eşya için ayrı yazdırılmalı; tutanak okunmalı ve örneği talep edilmelidir.

1Kimlik ve dosyaGörevlilerin kimliği, icra dairesi ve dosya numarası kontrol edilir.

2Onay ve adresKonutta haciz onayı ile işlemin doğru adreste yapılıp yapılmadığı sorulur.

3Eşya itirazıKişisel, ortak kullanım veya üçüncü kişi mülkiyeti her eşya için açıklanır.

4Belge sunumuFatura, ödeme kaydı, demirbaş ve kira eki tutanağa bağlanır.

5Tutanak örneğiBeyanların eksiksizliği kontrol edilir; tutanak örneği alınır ve süre kaydedilir.

Eşyanın marka, model, seri numarası ve bulunduğu odanın tutanağa doğru yazılması
“Ailenin ortak kullanımındadır” veya “şu kişiye aittir” beyanının açıkça kaydedilmesi
Sunulan belgenin türü ve tarihinin tutanakta belirtilmesi
Değer ve borç miktarı arasında açık oransızlık varsa taşkın haciz itirazının yazılması
Haciz ile muhafaza altına alma işleminin ayrı ayrı anlaşılması
İcra işleminin fiziksel biçimde engellenmemesi ve hukuki yolların kullanılması

Haczedilemeyen ev eşyası haczedilirse nereye ve kaç günde başvurulur?

Kanuna aykırı eşya haczine karşı, işlemi yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulur. İİK m. 16 gereğince süre kural olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür. Başvuruda haczin kaldırılması yanında somut tehlike varsa icranın durdurulması da ayrıca talep edilmelidir.

Şikâyet teknik anlamda klasik bir alacak davası değil, icra müdürlüğü işleminin kanuna uygunluk denetimidir. Bu nedenle görevli yargı yeri icra mahkemesidir ve dava şartı arabuluculuk uygulanmaz.

Yedi günlük sürenin başlangıcı, haciz sırasında hazır bulunma, tutanağın tebliği veya işlemin başka biçimde öğrenilmesi gibi olgulara göre belirlenir. Şikâyetin kamu düzenine ilişkin olduğu veya işlemin yok hükmünde bulunduğu iddiası süre tartışmasını etkileyebilse de, buna güvenerek başvurunun geciktirilmesi ciddi hak kaybı yaratabilir.

Tutanağın ve dosyanın alınmasıHaciz tutanağı, icra dosyası evrakı ve konutta haciz onayı incelenir.
Sürenin belirlenmesiHaczin ve öğrenmenin tarihi güvenilir belgelerle tespit edilir.
Eşya bazında hukuki açıklamaHer malın kişisel, ortak kullanım, üçüncü kişi veya değerli eşya niteliği ayrı yazılır.
Delillerin eklenmesiFatura, ödeme, garanti, fotoğraf, kira eki ve diğer belgeler sunulur.
Durdurma talebiMuhafaza veya satış tehlikesi varsa somut gerekçelerle geçici koruma istenir.
Duruşma ve incelemeMahkeme gerekli görürse tarafları dinler, keşif veya bilirkişi incelemesi yapar.

Ev eşyasının kime ait olduğu ve nasıl kullanıldığı hangi delillerle ispatlanır?

Mülkiyet ve kullanım; fatura, banka veya kredi kartı ödeme kaydı, garanti belgesi, seri numarası, teslim tutanağı, kira sözleşmesi eki, şirket demirbaş kaydı, fotoğraf, yazışma, vergi kaydı ve gerektiğinde tanıkla ispatlanabilir. Tek bir belge yerine eşyanın edinimi, ödemesi ve fiilî kullanımını birbirini doğrulayan deliller daha güçlüdür.

Hacizden önce hazırlanabilecek belgeler

Eşyalı kira sözleşmesinin imzalı demirbaş eki
Şirket cihazları için zimmet ve seri numarası kaydı
Faturayla uyumlu banka veya kart ödeme kaydı
Garanti belgesi ve ürünün seri numarası fotoğrafı
Emanet veya kiralama ilişkisinin tarihli belgesi

Mahkemenin değerlendirebileceği olgular

Eşyanın bulunduğu oda ve fiilen kim tarafından kullanıldığı
Ambalajlı olup olmadığı ve kullanım izleri
Eşya sayısının hane halkı ve kullanım amacıyla uyumu
Belgenin hacizden önce düzenlenip düzenlenmediği
Edinme bedelini gerçekte kimin ödediği

Üçüncü kişinin salt “eşya benimdir” beyanı her olayda yeterli olmaz. İİK m. 97/a uyarınca üçüncü kişinin malı hangi hukuki sebeple edindiğini ve borçlunun bulunduğu yerde neden bulunduğunu açıklaması beklenebilir.

İcra mahkemesi ev eşyası haczini nasıl inceler?

İcra mahkemesi, haciz tutanağı ve dosya kapsamı üzerinden eşyanın borçluya aidiyetini, kişisel veya ortak kullanım niteliğini, değerli şey istisnasını, geçiş hükmünü ve başvuru süresini inceler. Uyuşmazlık eşyanın değeri, antika niteliği veya kullanım amacıyla ilgiliyse keşif ve bilirkişi değerlendirmesi yapılabilir.

Mahkeme incelemesinde ürünün ticari adı tek başına belirleyici değildir. Örneğin aynı bilgisayar bir hane için kişisel kullanım eşyası, bir satıcı için stok, bir işveren açısından üçüncü kişi malı veya bir meslek mensubu için gerekli meslek eşyası olabilir.

Haciz tutanağında ayrıntı bulunmaması ispatı zorlaştırabilir. Bu nedenle tarafların beyanlarının, sunulan belgelerin ve eşyanın ayırt edici bilgilerinin işlem anında yazılması sonraki yargısal denetim bakımından önemlidir.

Haczedilmezlik şikâyeti ne kadar sürer ve masrafı nedir?

Haczedilmezlik şikâyetinin süresi; mahkemenin iş yüküne, duruşma açılıp açılmamasına, tebligata, keşif veya bilirkişi gerekip gerekmediğine göre değişir. Başvuruda güncel sabit harçlar, gider avansı, olası bilirkişi veya keşif giderleri ve vekille takipte avukatlık ücreti gündeme gelebilir; kesin tutarlar her yıl değişir.

Aciliyet, yalnız dosyanın toplam süresine göre değerlendirilmemelidir. Şikâyetin icrayı kendiliğinden durdurmaması nedeniyle muhafaza veya satış riski varsa ilk başvuruda geçici durdurma talebinin gerekçelendirilmesi önem taşır.

İcra mahkemesi kararına karşı istinaf mümkün müdür?

İcra mahkemesi kararının türü ve kanundaki yıllık parasal kesinlik sınırı elveriyorsa istinaf yoluna başvurulabilir. Kanun yolu süresi kural olarak kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerlendiğinden somut karar tarihi esas alınarak güncel sınır kontrol edilmelidir.

Yargıtay kararları güncel ev eşyası haczinde nasıl kullanılmalıdır?

Ev eşyalarını tek tek sınıflandıran yaygın Yargıtay kararlarının önemli bölümü 5 Nisan 2023’ten önceki kanun metnine dayanır. Bu kararlar tarihsel yaklaşımı gösterebilir; ancak yürürlükten kaldırılan “lüzumlu eşya” ve “birden fazla eşyanın biri” ölçütleri, güncel uyuşmazlığa doğrudan taşınamaz. Önce haciz tarihi ve uygulanacak kanun metni belirlenmelidir.

Doğrulanmış tarihsel Yargıtay kararları ve güncel hukuktaki sınırları
Karar	Eski metindeki değerlendirme	5 Nisan 2023 sonrası kullanım sınırı
Yargıtay 12. HD, 2013/32782 E., 2013/39098 K., 09.12.2013	Bir adet bilgisayarın aile için gerekli ev eşyası sayılması; hacizde ekonomik yarar ve ölçülülüğün gözetilmesi.	Karar eski “lüzumlu eşya” metnine dayanır. Bilgisayarın güncel korunması artık kişisel veya ortak kullanım ölçütüyle değerlendirilir; ölçülülük vurgusu İİK m. 85 ile güncelliğini korur.
Yargıtay 12. HD, 2013/3365 E., 2013/12821 K., 04.04.2013	Bazı beyaz eşya ve mobilyaları gerekli kabul ederken LCD/plazma televizyon, kurutma makinesi ve fazladan eşyayı eski metne göre ayırmıştır.	“Gerekli olmayan eşya” ve “fazladan eşya” yaklaşımı 2023’te değişen bent nedeniyle güncel eşya listesi olarak kullanılamaz. Karar yalnız tarihsel hukuk açısından açıklayıcıdır.

Özellikle 2013/3365 E., 2013/12821 K. sayılı kararın “plazma televizyon veya kurutma makinesi haczedilebilir” sonucunu bağlamından kopararak güncel kural gibi sunmak hatalıdır. Kanun koyucu 2023’te kararın dayandığı metni bilinçli biçimde değiştirmiştir.

Yargıtay’ın eski kararlarında vurgulanan, haczin ekonomik yarar sağlaması ve borçlu üzerinde baskı aracına dönüşmemesi ilkesi; güncel İİK m. 85’te borcu aşan haczin açıkça yasaklanmasıyla daha da belirgin hâle gelmiştir.

Ev eşyası haczine ilişkin örnek olaylar nasıl sonuçlanır?

Örneklerin sonucu, eşyanın adı yerine haciz tarihi, mülkiyet, kullanım biçimi ve istisna niteliğine göre değişir. Aşağıdaki senaryolar, 5 Nisan 2023 sonrası genel kuralın nasıl uygulanacağını gösterir; gerçek dosyada tutanak ve deliller farklı bir sonuca yol açabilir.

Örnek 1

Aile kullanımındaki iki televizyon

Salonda ve çocuk odasında fiilen kullanılan iki televizyon bulunmaktadır. Haciz 2026’da yapılmıştır. Sırf iki adet olmaları haciz sebebi değildir; her ikisi de ortak veya kişisel kullanım eşyasıysa koruma kapsamındadır.

Örnek 2

Kapalı kutu on telefon

Evde çevrim içi satış için alınmış on kapalı kutu telefon ve stok faturaları vardır. Mallar kişisel eşya değil ticari stok niteliğindeyse borçluya ait olmaları şartıyla haczedilebilir.

Örnek 3

Eşyalı kiralık daire

Buzdolabı ve mobilyalar kira sözleşmesi ekindeki seri numaralı demirbaş listesinde ev sahibine aittir. Kiracının borcu için haczedilemez; ev sahibinin aidiyet iddiası ve belgeleri tutanağa geçirilmelidir.

Örnek 4

Eşe ait ziynet eşyası

Ziynet, tür olarak haczedilebilir kıymetli eşyadır; ancak borçluya değil eşe ait olduğu güvenilir delillerle gösterilirse borçlunun borcu için haczedilemez. İstihkak süreci gecikmeden işletilmelidir.

Örnek 5

2023 öncesinde haczedilen kurutma makinesi

Eşya 1 Nisan 2023’te haczedilmişse Geçici m. 19 nedeniyle eski kanun uygulanır. Yeni, daha geniş ev eşyası koruması önceki haczi kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Örnek 6

Evden çalışan tasarımcının bilgisayarı

Tek bilgisayar hem kişisel kullanımda hem mesleğin yürütülmesinde zorunludur. Kişisel eşya ve koşulları varsa meslek eşyası koruması birlikte ileri sürülebilir.

Ev haczinde en sık yapılan hukuki hatalar nelerdir?

En sık hatalar; 2023 öncesi kanun metnini güncel sanmak, mahkeme onayını evdeki bütün mallara izin olarak yorumlamak, üçüncü kişi mülkiyetini belgelememek, itirazı tutanağa yazdırmamak, yedi günlük şikâyet süresini kaçırmak ve şikâyetin icrayı kendiliğinden durdurduğunu varsaymaktır.

Yanlış: “Eve haciz artık hiç gelemez.”

Doğru: Konutta haciz mümkündür; kural olarak icra mahkemesi onayı gerekir ve eşya bazında haczedilmezlik devam eder.

Yanlış: “Evdeki ikinci eşya mutlaka haczedilir.”

Doğru: Bu ibare 5 Nisan 2023’te kanundan çıkarılmıştır. Güncel ölçüt kişisel veya ortak kullanımdır.

Yanlış: “Pahalı olan her şey lükstür ve haczedilir.”

Doğru: Fiyat tek başına yeterli değildir; işlev ve kıymetli şey istisnası somut olarak değerlendirilir.

Yanlış: “Evde bulunan her eşya borçlunundur.”

Doğru: Zilyetlik karineleri vardır; ancak eş, çocuk, ev sahibi, ev arkadaşı veya şirket mülkiyeti delille ortaya konabilir.

Yanlış: “Haczedilen eşya aynı anda mutlaka götürülür.”

Doğru: Haciz, muhafaza ve satış farklı işlemlerdir. Eşyanın türüne ve usule göre muhafaza biçimi değişebilir.

Yanlış: “Şikâyet verilince satış otomatik durur.”

Doğru: Şikâyet icra işlemini kendiliğinden durdurmaz; durdurma ayrıca ve gerekçeli biçimde talep edilmelidir.

Borçlu ve üçüncü kişi için kontrol listeleri

Hacizden önce belge düzeninin kurulması, haciz sırasında ayrıntılı tutanak tutulması ve sonrasında sürenin derhâl hesaplanması hak kaybını azaltır. Aşağıdaki listeler hukuki niteliği önceden kesinleştirmez; ancak mülkiyet ve kullanım iddiasının delillendirilmesini kolaylaştırır.

Hacizden önce

Değerli eşyaların gerçek malikini gösteren belgelerin saklanması
Eşyalı kiralamada seri numaralı demirbaş listesi hazırlanması
Şirket cihazları için zimmet belgesi ve demirbaş kaydı tutulması
Fatura ile banka veya kart ödemesinin birlikte muhafaza edilmesi
Ev ofisi stokları ile aile kullanım eşyalarının kayıtlarda ayrılması

Haciz sırasında

Konutta haciz onayı ile dosya numarasının kontrol edilmesi
Her eşya için kişisel veya ortak kullanım itirazının yazdırılması
Üçüncü kişi aidiyet iddiasının adı ve dayanağıyla kaydedilmesi
Belgelerin tutanağa eklendiğinin açıkça belirtilmesi
Tutanağın okunması ve bir örneğinin alınması

Hacizden sonra

Öğrenme ve tutanak tarihine göre şikâyet süresinin hesaplanması
İcra dosyasının bütün evrakıyla incelenmesi
Haczin kaldırılması ve gerekiyorsa durdurma talebinin hazırlanması
Mülkiyet uyuşmazlığında doğru istihkak usulünün belirlenmesi
Muhafaza ve satış işlemlerinin UYAP üzerinden takip edilmesi

Kaçınılması gereken işlemler

Görevlilere fiziksel müdahalede bulunulması
İtirazların sözlü bırakılıp tutanağa yazdırılmaması
Sadece fatura adına güvenilip ödeme ve seri numarasının sunulmaması
Eski internet listelerine dayanarak sürenin geçirilmesi
Şikâyetin icrayı otomatik durdurduğunun varsayılması

Evde hangi eşyalar haczedilebilir? Sıkça sorulan sorular

Ev haczinde en çok sorulan konular, beyaz eşya ve elektronik cihazların durumu, ikinci eşya kuralı, ziynet ve nakit, üçüncü kişi mülkiyeti, konutta hâkim onayı ve şikâyet süresidir. Aşağıdaki cevaplar 23 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlükteki İİK hükümlerini esas alır.

Eve haciz artık hiç gelmiyor mu?

iki haklı ihtar sebebiyle tahliye davası

ilkercebeci — Sun, 23 Aug 2026 11:16:57 +0000

.hukuk-makalesi { --hm-ink: #172334; --hm-muted: #586576; --hm-navy: #102d46; --hm-blue: #225f82; --hm-teal: #0d756f; --hm-gold: #aa741d; --hm-red: #9e3e3e; --hm-soft: #f3f6f8; --hm-soft-teal: #edf7f5; --hm-soft-gold: #fff7e8; --hm-soft-red: #fff1f0; --hm-line: #d7e0e6; --hm-white: #ffffff; color: var(--hm-ink); font: inherit; line-height: 1.72; max-width: 100%; overflow-wrap: anywhere; } .hukuk-makalesi *, .hukuk-makalesi *::before, .hukuk-makalesi *::after { box-sizing: border-box; } .hukuk-makalesi h2, .hukuk-makalesi h3, .hukuk-makalesi h4 { color: var(--hm-navy); line-height: 1.27; scroll-margin-top: 6rem; } .hukuk-makalesi h2 { margin: 3rem 0 1rem; font-size: clamp(1.55rem, 3vw, 2.08rem); letter-spacing: -.015em; } .hukuk-makalesi h3 { margin: 2rem 0 .75rem; font-size: clamp(1.2rem, 2.3vw, 1.48rem); } .hukuk-makalesi h4 { margin: 1.4rem 0 .55rem; font-size: 1.08rem; } .hukuk-makalesi p { margin: 0 0 1rem; } .hukuk-makalesi ul, .hukuk-makalesi ol { margin: .65rem 0 1.2rem; padding-left: 1.35rem; } .hukuk-makalesi li { margin: .43rem 0; } .hukuk-makalesi a { color: var(--hm-blue); text-decoration-thickness: .08em; text-underline-offset: .16em; } .hukuk-makalesi a:hover, .hukuk-makalesi a:focus-visible { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi :focus-visible { outline: 3px solid rgba(13,117,111,.34); outline-offset: 3px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { position: relative; overflow: hidden; margin: 0 0 2rem; padding: clamp(1.4rem, 4vw, 2.7rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 22px; background: linear-gradient(135deg, #f8fafc 0%, #edf6f5 58%, #fff7e9 100%); box-shadow: 0 14px 38px rgba(16,45,70,.09); isolation: isolate; } .hukuk-makalesi .hm-hero::after { content: ""; position: absolute; z-index: -1; right: -65px; bottom: -95px; width: 230px; aspect-ratio: 1; border: 38px solid rgba(34,95,130,.07); border-radius: 50%; pointer-events: none; } .hukuk-makalesi .hm-kicker { margin: 0 0 .55rem !important; color: var(--hm-teal); font-size: .82rem; font-weight: 850; letter-spacing: .08em; text-transform: uppercase; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { margin: 0 0 .85rem !important; max-width: 25ch; color: var(--hm-navy); font-size: clamp(1.68rem, 4vw, 2.72rem); font-weight: 860; line-height: 1.14; letter-spacing: -.025em; } .hukuk-makalesi .hm-lead { margin: 0 !important; max-width: 82ch; font-size: clamp(1.06rem, 2.1vw, 1.24rem); } .hukuk-makalesi .hm-chips { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: .55rem; margin: 1.2rem 0 0 !important; padding: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { margin: 0; padding: .44rem .74rem; border: 1px solid rgba(16,45,70,.16); border-radius: 999px; background: rgba(255,255,255,.82); color: var(--hm-navy); font-size: .88rem; font-weight: 760; } .hukuk-makalesi .hm-facts { display: grid; grid-template-columns: repeat(4, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.25rem 0 2rem; } .hukuk-makalesi .hm-card { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 24px rgba(16,45,70,.055); } .hukuk-makalesi .hm-card strong { display: block; margin-bottom: .35rem; color: var(--hm-navy); font-size: 1.02rem; } .hukuk-makalesi .hm-card p { margin: 0; color: var(--hm-muted); font-size: .94rem; } .hukuk-makalesi .hm-card--teal { border-top: 4px solid var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-card--blue { border-top: 4px solid var(--hm-blue); } .hukuk-makalesi .hm-card--gold { border-top: 4px solid var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-card--red { border-top: 4px solid var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-toc { margin: 1.5rem 0 2.35rem; padding: clamp(1rem, 3vw, 1.5rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-soft); } .hukuk-makalesi .hm-toc > strong { display: block; margin-bottom: .65rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 2; column-gap: 2.1rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc li { break-inside: avoid; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc a { display: inline-flex; align-items: center; min-height: 44px; padding: .25rem 0; } .hukuk-makalesi .hm-answer { margin: .35rem 0 1.2rem; padding: 1rem 1.1rem; border-left: 5px solid var(--hm-teal); border-radius: 0 12px 12px 0; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-answer p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-note p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-warning p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-critical p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { margin: 1.25rem 0; padding: 1rem 1.1rem; border-radius: 14px; } .hukuk-makalesi .hm-note { border: 1px solid #b9dad6; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-warning { border: 1px solid #e7cb98; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-critical { border: 1px solid #dfb2ae; background: var(--hm-soft-red); } .hukuk-makalesi .hm-note > strong, .hukuk-makalesi .hm-warning > strong, .hukuk-makalesi .hm-critical > strong { display: block; margin-bottom: .3rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { max-width: 100%; margin: 1.3rem 0 2rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 7px 22px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table { width: 100%; margin: 0; border: 0; border-collapse: collapse; table-layout: fixed; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { padding: .9rem 1rem; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-weight: 850; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th, .hukuk-makalesi .hm-table td { padding: .86rem .9rem; border: 0; border-bottom: 1px solid var(--hm-line); vertical-align: top; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th { background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-size: .92rem; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { background: #f9fbfc; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:last-child td { border-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { color: var(--hm-navy); font-weight: 770; } .hukuk-makalesi .hm-col-18 { width: 18%; } .hukuk-makalesi .hm-col-20 { width: 20%; } .hukuk-makalesi .hm-col-24 { width: 24%; } .hukuk-makalesi .hm-two-col { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.2rem 0 1.7rem; } .hukuk-makalesi .hm-panel { min-width: 0; padding: 1.15rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 22px rgba(16,45,70,.045); } .hukuk-makalesi .hm-panel h3 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-panel p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-pill { display: inline-block; margin-bottom: .5rem; padding: .26rem .58rem; border-radius: 999px; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-size: .78rem; font-weight: 820; letter-spacing: .03em; } .hukuk-makalesi .hm-steps { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .82rem; margin: 1rem 0 1.6rem; padding: 0 !important; list-style: none; counter-reset: hm-step; } .hukuk-makalesi .hm-steps li { position: relative; min-height: 110px; margin: 0; padding: 1rem 1rem 1rem 3.75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-steps li::before { counter-increment: hm-step; content: counter(hm-step); position: absolute; top: 1rem; left: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 2.1rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-weight: 850; } .hukuk-makalesi .hm-steps strong { display: block; margin-bottom: .28rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { display: grid; grid-template-columns: repeat(5, minmax(0,1fr)); gap: .68rem; margin: 1.25rem 0 .75rem; } .hukuk-makalesi .hm-time { position: relative; min-height: 145px; padding: .9rem .72rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); text-align: center; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { content: ""; position: absolute; top: 31px; right: -.69rem; width: .69rem; height: 2px; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-time b { display: grid; place-items: center; width: 2.08rem; aspect-ratio: 1; margin: 0 auto .52rem; border-radius: 50%; background: var(--hm-blue); color: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-time span { display: block; color: var(--hm-muted); font-size: .84rem; line-height: 1.38; } .hukuk-makalesi .hm-time--critical { border-color: #e1bf7b; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-time--critical b { background: var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-figure { margin: 1.5rem 0 2rem; padding: clamp(1rem,3vw,1.45rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 18px; background: var(--hm-soft); } .hukuk-makalesi .hm-figure figcaption { margin-top: .85rem; color: var(--hm-muted); font-size: .9rem; } .hukuk-makalesi .hm-checklist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li::before { content: "✓"; position: absolute; left: 0; color: var(--hm-teal); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li::before { content: "×"; position: absolute; left: .12rem; color: var(--hm-red); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-myths { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .85rem; margin: 1.1rem 0 1.6rem; } .hukuk-makalesi .hm-myth { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 15px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-myth b { display: block; margin-bottom: .38rem; color: var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-myth p { margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-myth p strong { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-faq details { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-faq summary { position: relative; display: flex; align-items: center; min-height: 56px; padding: .9rem 3.2rem .9rem 1.1rem; color: var(--hm-navy); cursor: pointer; font-weight: 810; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::-webkit-details-marker { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::after { content: "+"; position: absolute; top: 50%; right: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 1.9rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-blue); font-size: 1.25rem; transform: translateY(-50%); } .hukuk-makalesi .hm-faq details[open] summary::after { content: "−"; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer { padding: 0 1.1rem 1rem; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-source-list { font-size: .93rem; } .hukuk-makalesi .hm-source-list li { margin-bottom: .72rem; } .hukuk-makalesi .hm-cta { margin: 2rem 0 0; padding: clamp(1.15rem,3vw,1.6rem); border: 1px solid #b9d8d4; border-radius: 18px; background: linear-gradient(135deg, var(--hm-soft-teal), #f8fbfc); } .hukuk-makalesi .hm-cta h2 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-button { display: inline-flex; align-items: center; justify-content: center; min-height: 46px; margin-top: .25rem; padding: .7rem 1rem; border-radius: 10px; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white) !important; font-weight: 810; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-button:hover, .hukuk-makalesi .hm-button:focus-visible { background: var(--hm-teal); color: var(--hm-white) !important; } .hukuk-makalesi .hm-small { color: var(--hm-muted); font-size: .9rem; } .hukuk-makalesi .hm-divider { height: 1px; margin: 2rem 0; border: 0; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-footer { margin-top: 2rem; padding-top: 1rem; border-top: 1px solid var(--hm-line); } @media (max-width: 980px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: repeat(3, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: none; } } @media (max-width: 768px) { .hukuk-makalesi { font-size: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { border-radius: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { max-width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-facts, .hukuk-makalesi .hm-two-col, .hukuk-makalesi .hm-steps, .hukuk-makalesi .hm-myths { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 1; } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-time { min-height: 0; padding: .84rem .82rem .84rem 3.65rem; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-time b { position: absolute; top: .79rem; left: .82rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { top: auto; right: auto; bottom: -.69rem; left: 1.86rem; width: 2px; height: .69rem; } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: block; } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { border: 0; border-radius: 0; box-shadow: none; background: transparent; } .hukuk-makalesi .hm-table, .hukuk-makalesi .hm-table tbody, .hukuk-makalesi .hm-table tr, .hukuk-makalesi .hm-table td { display: block; width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-table { table-layout: auto; } .hukuk-makalesi .hm-table thead { position: absolute; width: 1px; height: 1px; overflow: hidden; clip: rect(0 0 0 0); white-space: nowrap; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { display: block; margin-bottom: .75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 12px; } .hukuk-makalesi .hm-table tr { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 6px 18px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { display: grid; grid-template-columns: minmax(7.8rem,40%) minmax(0,1fr); gap: .72rem; padding: .76rem .82rem; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-table td::before { content: attr(data-label); color: var(--hm-navy); font-weight: 820; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { background: var(--hm-soft); } } @media (max-width: 480px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { grid-template-columns: 1fr; gap: .2rem; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { width: 100%; border-radius: 10px; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { padding-left: .9rem; padding-right: .9rem; } } @media (prefers-reduced-motion: reduce) { .hukuk-makalesi * { scroll-behavior: auto !important; transition: none !important; } } @media print { .hukuk-makalesi { color: #000; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-table-wrap, .hukuk-makalesi .hm-figure, .hukuk-makalesi .hm-cta { box-shadow: none; } .hukuk-makalesi .hm-toc, .hukuk-makalesi .hm-button { display: none; } .hukuk-makalesi a { color: inherit; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq details { break-inside: avoid; } .hukuk-makalesi .hm-faq details > * { display: block; } }

2026 güncel · mevzuat ve doğrulanmış içtihat incelemesi

İki Haklı İhtar Sebebiyle Tahliye Davası

İki haklı ihtar sebebiyle tahliye davası, kiracının yalnızca iki kez geç ödeme yapmasına değil; farklı vadelerdeki iki kira borcunun aynı kanuni dönem içinde ödenmemesine, her borç için haklı yazılı ihtarın kiracıya zamanında tebliğine ve davanın süresinde açılmasına bağlıdır.

TBK m. 352/2
Aynı kira yılı
İki ayrı muaccel borç
Tebliğ–ödeme sırası
Bir aylık dava süresi
Zorunlu arabuluculuk
Doğrulanmış Yargıtay kararları

Hazırlayan: Avukat İlker Cebeci · Son güncelleme: 23 Ağustos 2026

Takvim yılı değil, kira yılı

Dönem, kural olarak sözleşmenin başlangıç tarihinden hesaplanır. Ocak–Aralık aralığı kendiliğinden esas alınmaz.

Tebliğden önce ödeme

Kira borcu ihtar kiracıya ulaşmadan önce ödenmişse ihtar, kural olarak haklı ihtar niteliği kazanmaz.

Sonradan ödeme ihtarı silmez

Muaccel borcun ihtar tebliğ edildikten sonra ödenmesi, oluşmuş haklı ihtarı kural olarak ortadan kaldırmaz.

Bir aylık süre önemlidir

Dava, ilgili kira döneminin bitiminden başlayarak bir ay içinde ve arabuluculuk şartı gözetilerek açılmalıdır.

Bu tahliye sebebinin amacı, borcu sonradan ödeyerek her defasında temerrüt tahliyesini önleyen fakat kira ödeme düzenini sürekli bozan kiracıya karşı kiraya vereni korumaktır. Bu nedenle dava tarihinde kira borcunun tamamen ödenmiş olması, daha önce usulüne uygun biçimde oluşmuş iki haklı ihtarı kendiliğinden etkisiz kılmaz.

Bununla birlikte iki ödeme gecikmesi tek başına yeterli değildir. Kira döneminin, borç vadelerinin, ihtarların içeriğinin, tebliğ tarihlerinin ve ödeme zamanlarının belge üzerinden birlikte incelenmesi gerekir.

İki haklı ihtar sebebiyle tahliye davası nedir?

İki haklı ihtar sebebiyle tahliye davası, konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracının aynı kanuni dönem içinde iki farklı kira borcunu vadesinde ödememesi ve her gecikme için haklı yazılı ihtar alması üzerine, kiraya verene dönem sonunda sözleşmenin sona erdirilmesini isteme imkânı veren TBK m. 352/2 kaynaklı davadır.

Bu dava, ödenmemiş alacağın tahsili davası değildir. Esas talep, kira ilişkisinin sona erdirilmesi ve kiralananın tahliyesidir. Ödenmeyen kira alacakları ayrıca takip veya alacak talebine konu edilebilir; taleplerin birlikte ileri sürülmesinde görev, arabuluculuk ve harç sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.

Kanun, kiracının iki kez temerrüde düşmesini yeterli görmemiş; temerrütlerin kiraya veren tarafından yazılı ve haklı ihtarlarla somutlaştırılmasını aramıştır. Böylece tahliye gibi ağır bir sonuç, sonradan oluşturulması güç olan tebligat ve ödeme belgelerine bağlanmıştır.

İki haklı ihtarın hukuki dayanağı nedir?

Hukuki dayanak, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 352. maddesinin ikinci fıkrasıdır. Hüküm; kiracının bir yıldan kısa sözleşmede kira süresi içinde, bir yıl ve daha uzun sözleşmede bir kira yılı veya bir kira yılını aşan süre içinde kira bedelini ödemediği için iki haklı yazılı ihtara sebep olmasını düzenler.

TBK m. 352/2, konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkin özel sona erme sebeplerinden biridir. Geçici kullanıma özgülenmiş taşınmazların altı ay veya daha kısa süreyle kiralanması gibi TBK m. 339 kapsamı dışında kalan ilişkilerde, bu özel rejimin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca incelenmelidir.

Hüküm, bir yıldan kısa süreli sözleşmede sözleşme süresinin; bir yıl ve daha uzun süreli sözleşmede ise ihtarların yapıldığı kira yılının veya bir kira yılını aşan artan sürenin bitiminden başlayarak bir ay içinde dava açılmasını öngörür. Sürenin kaçırılması, aynı iki ihtara dayanma imkânını sona erdirir.

İki haklı ihtar sebebiyle tahliye davasının şartları nelerdir?

Dava için konut veya çatılı işyeri kira ilişkisi; aynı kanuni dönem içinde farklı vadelere ait iki muaccel ve ödenmemiş kira borcu; her borç için açık, yazılı ve kiracıya tebliğ edilmiş haklı ihtar; ilgili dönemin sona ermesi; zorunlu arabuluculuk ve dönem sonundan itibaren bir aylık dava süresine uyulması birlikte aranır.

İki haklı ihtarın yedi temel unsuru
Unsur	Aranan ölçüt	Başlıca risk
Uygulanabilir kira türü	Konut veya çatılı işyeri kirası bulunmalıdır.	TBK m. 339 kapsamı dışındaki bir ilişkiye özel hükmün uygulanması.
İki ayrı vade	İhtarlar, birbirinden farklı zamanlarda muaccel olmuş iki kira bedeline dayanmalıdır.	Aynı borcun veya ilk ihtarda istenebilecek eski borçların bölünmesi.
Muaccel ve ödenmemiş borç	Her ihtarın tebliğinde ilgili kira bedeli vadesi geçmiş ve ödenmemiş olmalıdır.	Vadesinden önce ihtar veya tebliğden önce yapılmış ödeme.
Aynı kanuni dönem	İki ihtar aynı kira yılı, kısa sözleşme süresi veya kanundaki artan süre içinde tebliğ edilmelidir.	Takvim yılını esas almak ya da iki ayrı kira yılındaki ihtarları birleştirmek.
Yazılı ve açık ihtar	Hangi dönem için ne kadar kira istendiği belirlenebilir olmalı ve ödeme talebi içermelidir.	Belirsiz tutar, yanlış ay, ispatlanamayan mesaj veya yetkisiz kişi bildirimi.
Usulüne uygun tebliğ	İki ihtar da kiracıya kanıtlanabilir biçimde ulaşmalıdır.	Yalnızca gönderi tarihine dayanmak veya hatalı muhataba tebliğ.
Süre ve dava şartı	Dönem sonundan sonra arabuluculuğa başvurulmalı ve kalan bir aylık süre içinde dava açılmalıdır.	Erken arabuluculuk, geç dava veya arabuluculukta eksik taraf.

İki haklı ihtarda kira yılı nasıl hesaplanır?

Kira yılı, kural olarak sözleşmenin başladığı tarihten izleyen yılın aynı tarihinden bir gün öncesine kadar olan dönemdir. Örneğin 15 Mart 2025 başlangıçlı bir sözleşmede ilk kira yılı 15 Mart 2025–14 Mart 2026’dır. İki ihtarın Ocak–Aralık takvim yılında bulunması tek başına yeterli değildir.

Sözleşmede kira döneminin başlangıcını değiştiren açık bir yenileme veya yeni sözleşme varsa belge içeriği ayrıca değerlendirilir. Yalnızca kira bedelinin artırılması, tarafların açık iradesi bulunmadıkça kira yılının başlangıcını kendiliğinden değiştirmez.

Sözleşme süresine göre iki ihtarın bulunması gereken dönem
Sözleşme	Esas alınan dönem	Dava zamanı	Açıklama
Bir yıldan kısa belirli süre	Sözleşmenin tamamı	Sürenin bitiminden başlayarak bir ay içinde	Kısa sürede iki farklı kira vadesi ve iki haklı ihtar gerçekleşmelidir.
Bir yıl	O kira yılı	Kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde	Yenilenen her yıl yeni ve bağımsız bir değerlendirme dönemidir.
Bir yıldan uzun belirli süre	Her tam kira yılı ayrı ayrı	İhtarların bulunduğu kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde	Farklı tam kira yıllarındaki ihtarlar birbirine eklenemez.
Tam yılları aşan artan süre	Artan süre bağımsız dönem	Artan sürenin bitiminden başlayarak bir ay içinde	Örneğin 2 yıl 6 aylık sözleşmedeki son 6 ay, iki ihtar bakımından ayrıca ele alınır.
Belirsiz süre	Yerleşik Yargıtay yaklaşımında hüküm uygulanmaz	TBK m. 352/2’ye dayalı süre doğmaz	Diğer fesih veya tahliye sebepleri somut olaya göre incelenir.

115 MartKira yılı başlar.

210 HaziranHaziran borcu için ilk ihtar tebliğ edilir.

312 KasımKasım borcu için ikinci ihtar tebliğ edilir.

414 Martİhtarların bulunduğu kira yılı sona erer.

515 Mart–14 NisanArabuluculuk ve dava süresinin korunması gerekir.

Tarihler örnek amaçlıdır. Son gün, tebligat ve arabuluculuk nedeniyle süre hesabı dosya özelinde yapılmalıdır.

İki ihtar hangi kira borçlarına dayanmalıdır?

İhtarlar, aynı kanuni dönem içinde fakat farklı tarihlerde muaccel olmuş iki ayrı kira bedeline dayanmalıdır. Aynı aya ait borç için iki belge gönderilmesi iki haklı ihtar oluşturmaz. İlk ihtar tarihinde zaten muaccel olan borçların bölünerek sonraki ihtara konu edilmesiyle de ikinci haklı ihtar yapay biçimde oluşturulamaz.

Örneğin kira her ayın 5’inde ödeniyorsa Haziran ve Eylül kiraları ayrı vadelerdir. Haziran kirası ödenmediğinde usulüne uygun ihtar tebliğ edilir, ardından Eylül kirası da vadesinde ödenmez ve ikinci ihtar tebliğ edilirse iki ayrı temerrüt tartışılabilir.

Buna karşılık Haziran ve Temmuz kiraları ilk ihtar hazırlanırken muaccel olduğu hâlde yalnızca Haziran borcu istenip Temmuz borcu daha sonra ikinci ihtara ayrılırsa, yerleşik içtihada göre bu bölme ikinci haklı ihtarı doğurmaz. Kiraya veren, ilk bildirim tarihinde talep edilebilir hâle gelmiş kira borçlarını bütünlük içinde ileri sürmelidir.

İki ayrı vade olabilir

Yeni doğan sonraki kira borcu

İlk ihtarın tebliğinden sonra yeni bir ayın kirası vadesinde ödenmezse, bu yeni borç ikinci ihtara konu olabilir. Her iki ihtarın aynı kira yılı içinde tebliğ edilmesi ve diğer şartların bulunması gerekir.

Tek borç sayılır

Aynı borcun yinelenmesi

Aynı ay kirası için noter ihtarı gönderilmesi ve ardından aynı borç için ödeme emri tebliği, iki ayrı kira temerrüdü meydana getirmez. Belge sayısı değil, farklı vade sayısı önemlidir.

Bir ihtarın haklı sayılması için ne gerekir?

İhtarın haklı sayılması için kira borcu ihtar kiracıya tebliğ edildiğinde muaccel, belirli veya belirlenebilir ve henüz ödenmemiş olmalıdır. İhtar yetkili kiraya veren tarafından yapılmalı; kira dönemi ile talep açıkça anlaşılmalı ve bildirim kiracıya kanıtlanabilir biçimde ulaşmalıdır. Haksız artış farkına veya mevcut olmayan borca dayanan ihtar haklı değildir.

Muacceliyet neden önemlidir?

Muacceliyet, borcun ödeme zamanının gelmiş olmasıdır. Kira bedeli sözleşmedeki vadeden önce istenirse kiracı henüz temerrüde düşmüş olmaz ve bu bildirim haklı ihtar sayılamaz. Vade sözleşmede açık değilse TBK m. 314, yerel âdet ve kira ilişkisinin fiilî ödeme düzeni birlikte değerlendirilir.

Kira sözleşmesinde “her ayın ilk beş günü” gibi bir düzenleme varsa son ödeme anı hükmün yorumuna göre belirlenir. Banka dekontlarıyla uzun süre benimsenmiş farklı ödeme uygulamasının sözleşme vadesini değiştirip değiştirmediği de tarafların ortak iradesi ve somut delillerle değerlendirilir.

Kira tutarı tartışmalıysa ihtar haklı olur mu?

Kiracının sözleşme veya kanuna göre ödemekle yükümlü olduğu kesin ya da hesaplanabilir kira tutarı esas alınır. Geçerli artış şartını veya TBK m. 344 sınırlarını aşan, taraflarca kabul edilmemiş ya da mahkemece belirlenmemiş bir fark için çekilen ihtar, istenen kısmın hukuki dayanağı ölçüsünde haklılık sorunu doğurur.

Konut kiralarındaki geçici yüzde 25 artış sınırlaması 1 Temmuz 2024 itibarıyla sona ermiştir. Bununla birlikte sınırlamanın yürürlükte olduğu dönemlere ilişkin geçmiş fark talepleri, o dönemdeki emredici sınırlar gözetilerek incelenir. Güncel dönemlerde kira artışı TBK m. 344, sözleşme hükmü ve varsa kesinleşmiş kira tespit kararı çerçevesinde hesaplanmalıdır.

İki haklı ihtar noter aracılığıyla mı gönderilmelidir?

Noter ihtarı kanunen zorunlu değildir; TBK m. 352/2 yazılı ihtar arar. Ancak bildirimin içeriğini, tarihini ve kiracıya ulaştığını güçlü biçimde ispatladığı için noter tebligatı çoğu dosyada en güvenli yöntemdir. Usulüne uygun icra ödeme emri de yazılı ihtar sayılabilir; sıradan mesajlar ise ciddi ispat riski taşır.

İhtarın yalnızca düzenlenmesi veya postaya verilmesi yeterli değildir. Haklı ihtar sonucunun doğması için kiracıya tebliğ edilmesi gerekir. Tebliğ tarihi, hem borcun o anda ödenmemiş olup olmadığını hem de ihtarın aynı kira yılı içinde kalıp kalmadığını belirler.

İhtarname hangi bilgileri içermelidir?

İhtarda tarafların ve kiralananın bilgileri, kira sözleşmesi, ödenmeyen ay veya dönem, vade tarihi, talep edilen kira aslı ve ödeme hesabı açıkça gösterilmelidir. Bildirim, kiracının hangi borç nedeniyle temerrütte olduğunu tereddütsüz anlayacağı açıklıkta olmalı; farklı alacak kalemleri kira bedelinden ayrılmalıdır. Tebliğ adresi de güncel olmalıdır.

Kiraya veren ile kiracının doğru ad, unvan ve adres bilgileri
Kiralananın açık adresi ve sözleşmenin başlangıç tarihi
Ödenmeyen kira ayı veya dönemi ile sözleşmedeki vade
Kira aslının ve varsa diğer kalemlerin birbirinden ayrılmış tutarı
Ödemenin yapılacağı hesap veya yöntem
Ödeme talebi ve gerektiğinde TBK m. 315’e uygun süre ile fesih uyarısı
Tebliği ve teslim zamanını kanıtlamaya elverişli gönderim yöntemi

Yazılı bildirim yöntemlerinin başlıca özellikleri
Yöntem	Haklı ihtar ihtimali	İspat değerlendirmesi
Noter ihtarı	İçerik ve diğer şartlar uygunsa evet	Belgenin içeriği, düzenleme ve tebliğ kayıtları güçlü delil sağlar.
Örnek No. 13 ödeme emri	Usulüne uygun tebliğ edilirse evet	Takip dosyası, talep edilen dönem ve tebligat tarihi resmî kayıttadır.
KEP / güvenli elektronik imza	Şekil ve muhatap koşulları sağlanırsa değerlendirilebilir	Gönderici, içerik ve teslim kayıtları korunmalı; her somut dosyada elektronik işlem niteliği incelenmelidir.
İadeli taahhütlü mektup	İçerik ve teslim kanıtlanırsa mümkün	Zarfın içeriği tartışılabileceğinden noter kadar güçlü olmayabilir.
E-posta / mesaj uygulaması	Kesin kabul varsayılmamalıdır	Gönderici, içerik bütünlüğü, yazılı şekil ve ulaşma zamanı itiraza açıktır.
Sözlü uyarı	Hayır	TBK m. 352/2’deki yazılı ihtar şartını karşılamaz.

Kira borcunun ödenmesi haklı ihtarı ortadan kaldırır mı?

Ödemenin etkisi, ihtarın kiracıya tebliğ zamanına göre belirlenir. Borç tebliğden önce tamamen ödenmişse ihtar kural olarak haklı değildir. Ödeme tebliğden sonra yapılmışsa gecikme ve haklı ihtar oluşmuş sayılır; sonradan ödeme bu ihtarı silmez. Aynı gün ödeme ve tebligatta hangisinin önce gerçekleştiği ispatlanmalıdır.

Ödeme zamanı ile ihtarın haklılığı arasındaki ilişki
Olay	Muhtemel sonuç	Gerekli delil
Vadesinde tam ödeme	Temerrüt ve haklı ihtar oluşmaz.	Banka dekontu, makbuz veya kabul belgesi.
Geç fakat tebliğden önce tam ödeme	İhtar, tebliğ anında ödenmemiş borca dayanmadığı için kural olarak haklı sayılmaz.	Ödeme zaman damgası ile tebliğ mazbatası.
Tebliğden sonra tam ödeme	Haklı ihtar oluşmuşsa sonradan ödeme onu ortadan kaldırmaz.	Tebliğ tarihi ve ödeme kaydı.
Tebliğden sonra kısmi ödeme	Borç tamamen kapanmaz; haklı ihtarın oluşumuna engel olmaz. Bakiye ve mahsup ayrıca hesaplanır.	Hesap hareketleri, açıklamalar ve borç dökümü.
Tebliğ ve ödeme aynı gün	Saat sırası belirlenmelidir; sıra ispatlanamazsa kiracı lehine değerlendirme riski yüksektir.	Saat içeren banka kaydı, elektronik tebligat veya ayrıntılı teslim belgesi.

Aynı gün yapılan ödemede ne olur?

Tebligat ve ödeme aynı güne rastladığında gün bilgisi tek başına yeterli olmayabilir; hangi işlemin önce gerçekleştiği belirlenir. Kiraya veren ihtarın önce tebliğ edildiğini güvenilir kayıtla gösterebilirse ihtar haklı kalabilir. Zaman sırası saptanamıyorsa Yargıtay kararlarında ödeme tebliğden önce yapılmış kabul edilerek kiracı lehine sonuç kurulabildiği görülür.

Bankanın işlem saati, noter veya posta dağıtım kaydı, elektronik tebligat zaman damgası ve ödeme hesabına geçiş anı birlikte değerlendirilir. Sadece ihtarnamenin düzenlendiği gün, tebliğ saatini göstermediği için tek başına yeterli değildir.

Kiraya veren ödemeyi kabul etmezse ihtar haklı olur mu?

Kiracı borcu vadesinde ve usulüne uygun biçimde ifa etmeye hazır olduğu hâlde kiraya veren haklı neden olmadan ödemeyi kabul etmiyorsa alacaklı temerrüdü gündeme gelebilir. Kiracının ödeme girişimini, doğru tutarı ve zamanını kanıtlaması gerekir; gerektiğinde tevdi mahalli tayini gibi kanuni koruma yolları gecikmeden kullanılmalıdır.

Örnek No. 13 ödeme emri haklı ihtar sayılır mı?

Kira alacağı ve tahliye talepli ilamsız takipte tebliğ edilen Örnek No. 13 ödeme emri, muaccel kira borcunu doğru gösteriyor ve usulüne uygun tebliğ ediliyorsa yazılı haklı ihtar olarak değerlendirilebilir. Aynı borç için daha önceki ihtarla birlikte iki sayılmaz; ikinci ödeme emri farklı vadeli kira borcuna dayanmalıdır.

Ödeme emrinin takibe konulması değil, kiracıya tebliği önemlidir. Borç takipten sonra fakat ödeme emri tebliğinden önce ödenmişse, bu ödeme emrinin haklı ihtar sayılması kural olarak mümkün olmaz. Tebliğden sonraki ödeme ise TBK m. 352/2 bakımından ihtarı kendiliğinden hükümsüz kılmaz.

Örnek No. 13 takipte itiraz süresi ile ödeme süresi aynı değildir. Kiracı ödeme emrine kural olarak 7 gün içinde itiraz eder; konut ve çatılı işyeri kirasında temerrüt tahliyesi için tanınan ödeme süresi en az 30 gündür. Bu süreler, haklı ihtarın oluşumuyla ilgili olmakla birlikte farklı usul sonuçlarına sahiptir.

İki haklı ihtar ile temerrüt nedeniyle tahliye arasındaki fark nedir?

TBK m. 315, verilen en az 30 günlük sürede borç ödenmezse temerrüt nedeniyle fesih ve tahliyeyi; TBK m. 352/2 ise aynı dönemde iki kez geciken kiracının borçlarını sonradan ödese dahi dönem sonunda tahliyesini düzenler. İlkinde sürenin sonunda borcun devamı, ikincisinde iki haklı ihtarın oluşması belirleyicidir.

Temerrüt tahliyesi ile iki haklı ihtarın karşılaştırılması
Ölçüt	TBK m. 315: temerrüt	TBK m. 352/2: iki haklı ihtar
Temel amaç	Süre sonunda devam eden kira veya yan gider borcu nedeniyle fesih.	Aynı dönemde iki ayrı kira borcunun gecikmesi nedeniyle dönem sonunda tahliye.
İhtar sayısı	Bir usulüne uygun ihtar yeterli olabilir.	Farklı vadeler için iki haklı yazılı ihtar gerekir.
Ödeme süresi	Konut ve çatılı işyerinde en az 30 gün.	Haklı ihtar sayılması için bağımsız 30 günlük süre şartı yoktur.
Sonradan ödeme	Verilen sürede tam ödeme feshi önler.	Tebliğden sonraki ödeme oluşmuş ihtarı ortadan kaldırmaz.
Yan gider	Kiracının yükümlü olduğu yan gider açıkça hüküm kapsamındadır.	Kanun “kira bedeli” dediği için yalnız aidat veya yan gider borcu iki ihtar hesabında yeterli kabul edilmemelidir.
Dava zamanı	Verilen süre dolduktan ve borç devam ettikten sonra.	İhtarların bulunduğu dönemin bitiminden başlayarak bir ay içinde.
Arabuluculuk	Doğrudan dava öncesi kural olarak zorunlu.	Dava öncesi zorunlu.

Bir ihtar, içeriği doğru kurulmuşsa hem TBK m. 315 temerrüt sürecinde kullanılabilir hem de TBK m. 352/2 hesabında ilk veya ikinci haklı ihtar işlevi görebilir. Ancak iki kurumun süreleri ve koşulları ayrı ayrı tamamlanmalıdır.

İki haklı ihtarda özel durumlar nasıl değerlendirilir?

Belirsiz süreli sözleşme, yılda bir ödenen kira, kısmi ödeme, aidat borcu, tartışmalı artış farkı ve depozito gibi durumlar genel kuraldan ayrı değerlendirilir. Her olayda iki farklı kira vadesinin varlığı, istenen kalemin gerçekten kira bedeli olup olmadığı ve ihtar tebliğinde borcun devam edip etmediği araştırılır.

Yerleşik içtihat

Belirsiz süreli kira sözleşmesi

Yargıtayın yerleşik yaklaşımında TBK m. 352/2’de sayılan dönem yapısı belirsiz süreli sözleşmeleri kapsamaz. Öğretide farklı görüşler bulunsa da dava stratejisinde mevcut içtihat riski esas alınmalı; uygun diğer sona erme sebepleri değerlendirilmelidir.

Tek vade sorunu

Yılda bir defa ödenen kira

Kira bedeli gerçekten yılda tek vadede ödeniyorsa aynı kira yılı içinde iki ayrı temerrüt oluşamaz. Bu nedenle yerleşik Yargıtay uygulamasında iki haklı ihtar tahliyesi mümkün görülmez. Yıllık tutarın sözleşmede ayrı taksitlere ve ayrı vadelere bağlanması farklı değerlendirme gerektirir.

Kira bedeli ayrımı

Yalnız aidat veya yan gider borcu

TBK m. 352/2 yalnızca “kira bedeli” ifadesini kullanır. Bu nedenle salt aidat, ortak gider veya başka yan alacak için yapılan bildirimlerin iki haklı ihtar hesabına katılması güvenli değildir. TBK m. 315’in yan giderlere ilişkin kapsamı daha geniştir.

Mahsup incelemesi

Kısmi ödeme ve eksik bakiye

Kısmi ödeme borcu tümüyle sona erdirmez; ancak ödemenin hangi borca mahsup edileceği, ihtardaki hesap ve bakiye tutarı incelenir. Çok küçük bakiyelerde dürüstlük kuralı savunmaları ileri sürülebilse de her eksikliğin otomatik olarak önemsiz sayılacağı varsayılamaz.

Teminat ayrımı

Depozitonun son kiralara sayılması

Kiracı, kiraya verenin açık kabulü veya sözleşmesel dayanak olmadan güvence bedelini son aylara mahsup ederek kira ödeme borcundan kurtulamaz. Depozito, kural olarak kira ilişkisinin sonundaki alacakların güvencesidir; kendiliğinden cari kira ödemesine dönüşmez.

Doğru borç tutarı

Tartışmalı kira artış farkı

Geçersiz veya uygulanabilirliği tartışmalı artış oranıyla hesaplanan fark, ihtarın haklılığını zayıflatabilir. Kiraya verenin ihtarda kira aslı ile artış farkını ayırması; talebini sözleşme, TBK m. 344 ve varsa tespit kararıyla temellendirmesi gerekir.

İki haklı ihtar tahliyesinde arabuluculuk zorunlu mudur?

Evet. 1 Eylül 2023 ve sonrasında açılan, ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin istisna dışında kalan kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır. İki haklı ihtar sebebiyle tahliye davası sulh hukuk mahkemesinde açılacağından, arabuluculuk tamamlanmadan doğrudan açılan dava usulden reddedilir.

Arabuluculuk, ihtarlardan birinin yerine geçmez ve eksik iki haklı ihtarı tamamlamaz. Dava hakkının doğduğu dönem sonundan sonra uyuşmazlığın tarafları, tahliye sebebi ve talepler doğru belirtilerek başvuru yapılmalıdır.

Arabuluculuğa ne zaman başvurulmalıdır?

Başvuru, iki ihtarın bulunduğu kira yılı veya ilgili kanuni dönem sona erdikten sonra ve bir aylık dava süresi içinde yapılmalıdır. Dava hakkı henüz doğmadan yapılan erken başvurunun dava şartını karşılamadığı yönünde güncel Yargıtay yaklaşımı bulunduğundan, ihtarlar tamamlanır tamamlanmaz fakat dönem bitmeden başvuru yapılması ciddi usul riski yaratır.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 26.05.2025 tarihli kararı doğrudan ihtiyaç nedeniyle tahliyeye ilişkin olsa da, zorunlu arabuluculuğun dava hakkı doğduktan sonra yerine getirilmesi gerektiğine dair usul ilkesi içerir. İki haklı ihtar dosyalarında da güvenli uygulama, dönem sonunu bekleyip bir aylık süre içinde başvurmaktır.

Arabuluculuk bir aylık dava süresini nasıl etkiler?

Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar hak düşürücü süre işlemez. Son tutanaktan sonra başvuru anında kalan süre işlemeye devam eder; yeni ve tam bir aylık süre başlamaz. Bu nedenle başvuru tarihi, son tutanak tarihi ve kalan gün sayısı belge üzerinden ayrı ayrı hesaplanmalıdır.

Başvurunun bir aylık sürenin son günlerine bırakılması, son tutanaktan sonra çok kısa bir dava süresi kalmasına yol açabilir. Süre hesabında elektronik başvuru kaydı, büro dosya numarası ve son tutanağın düzenlenme zamanı korunmalıdır.

Kira dönemini belirleyinSözleşme başlangıcı, süresi ve ihtarların düştüğü kira yılı belge üzerinden saptanır.
İki ihtarı denetleyinHer ihtarın farklı vade, muaccel borç, içerik, tebliğ ve ödeme sırası kontrol edilir.
Dönem sonunu bekleyinİki haklı ihtara dayalı dava hakkı ilgili kanuni dönemin sonunda doğar.
Bir ay içinde başvurunArabuluculuk başvurusu doğru taraflar ve tahliye sebebiyle kayda alınır.
Kalan süreyi hesaplayınSon tutanaktan sonra başvuru tarihinde kalan hak düşürücü süre devam eder.
Dava dosyasını tamamlayınSon tutanak aslı veya onaylı örneği ile ihtar ve ödeme delilleri dava dilekçesine eklenir.

İki haklı ihtar sebebiyle tahliye davası ne zaman açılır?

Dava, bir yıldan kısa sözleşmede kira süresinin; bir yıl ve daha uzun sözleşmede ihtarların yapıldığı kira yılının veya bir kira yılını aşan artan sürenin bitiminden başlayarak bir ay içinde açılır. İhtarlar oluştu diye dönem sona ermeden dava açılamaz; bir aylık süre de hak düşürücü niteliktedir.

Mahkeme hak düşürücü süreyi taraf ileri sürmese dahi kendiliğinden inceler. Süre hesabında sözleşmenin gerçek başlangıç ve bitiş tarihleri, yenileme durumu, ihtarların tebliğ edildiği kira yılı ve arabuluculukta geçen zaman birlikte değerlendirilir.

Bir aylık süre bakımından tarihlerin işlevi
Tarih	Hukuki işlev	Dikkat
Sözleşme başlangıcı	Kira yılının sınırlarını belirler.	Takvim yılıyla karıştırılmamalıdır.
İhtarların tebliği	İhtarların hangi kira yılına ait olduğunu ve ödeme sırasını gösterir.	Gönderim tarihi değil, ulaşma tarihi belirleyicidir.
İlgili dönemin sonu	Dava hakkını ve bir aylık sürenin başlangıcını doğurur.	Erken dava ve erken arabuluculuk riski vardır.
Arabuluculuk başvurusu	İşlemeye başlamış hak düşürücü süreyi durdurur.	Başvuru sürenin bitiminden önce yapılmalıdır.
Son tutanak	Kalan sürenin yeniden işlemeye devam edeceği anı belirler.	Yeni bir aylık süre başladığı sanılmamalıdır.
Dava açılışı	Hak düşürücü süre korunmuş olmalıdır.	UYAP kayıt zamanı ve harç işlemleri kontrol edilmelidir.

TBK m. 353 dava süresini uzatır mı?

Kiraya veren, en geç dava açma süresi içinde kiracıya dava açacağını yazılı olarak bildirirse TBK m. 353 uyarınca dava açma süresi bir kira yılı uzamış sayılır. Bildirim iki haklı ihtardan ayrı bir işlev taşır; tahliye davası açma iradesini açıkça göstermeli ve ulaşma zamanı kanıtlanmalıdır.

En güvenli yöntem, ilgili dönem bittikten sonra başlayan bir aylık süre içinde ayrıca yazılı dava bildirimi tebliğ etmektir. Dönem bitmeden gönderilmiş genel nitelikteki ihtara veya arabuluculuk evrakının kendiliğinden TBK m. 353 bildirimi sayılacağı varsayımına dayanmak ciddi süre riski yaratır.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

İki haklı ihtar sebebiyle tahliye davasında görevli mahkeme, dava değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesidir. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri mahkemesi ile sözleşmenin ifa yeri mahkemesi gündeme gelir. Taşınmazın bulunduğu yer çoğu dosyada bağlantılı olsa da tek ve kesin yetki kuralı gibi kabul edilmemelidir.

HMK m. 4/1-a kira ilişkisinden doğan davaları sulh hukuk mahkemesine verir. HMK m. 6 genel yetkiyi davalının yerleşim yerine; HMK m. 10 ise sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa yerine bağlar.

Kira bedelinin sözleşmede kararlaştırılan banka hesabına ödenmesi, kiralananın bulunduğu yer ve tarafların yerleşim yerleri somut yetki değerlendirmesinde önem taşıyabilir. Yetki sözleşmesi yapılmışsa HMK m. 17’deki tacir veya kamu tüzel kişisi sınırlaması ayrıca incelenir.

İki haklı ihtar sebebiyle tahliye davasını kim açabilir?

Dava, kural olarak kira sözleşmesinin kiraya veren tarafınca açılır; kiraya verenin mutlaka malik olması gerekmez. Kiralananı sonradan edinen yeni malik TBK m. 310 gereğince sözleşmenin tarafı olur. Birden çok kiraya veren veya kiracı varsa zorunlu taraf birlikteliği ve temsil ilişkileri ayrıca kurulmalıdır.

Yeni malik önceki ihtarlara dayanabilir mi?

Yeni malik, mülkiyeti edinmesiyle kira sözleşmesinin kiraya veren tarafı olur; ancak her ihtarın gönderildiği tarihte bildirim yapan kişinin sıfatı ve alacak hakkı incelenir. Devirden önce eski kiraya verenin usulüne uygun ihtarı ile devirden sonra yeni malikin ihtarının birlikte değerlendirilmesi mümkün olsa da dönem ve taraf delilleri eksiksiz olmalıdır.

Yeni malikin mülkiyet değişikliğini, ödeme hesabını ve bundan sonraki kira bedellerinin kendisine ödeneceğini kiracıya açıkça bildirmesi ispat sorunlarını azaltır. Kiracının eski malike yaptığı iyi niyetli ödemenin hukuki etkisi, edinme bildiriminin zamanı ve TBK hükümleri çerçevesinde ayrıca incelenir.

Birden fazla kiracı varsa ihtar kime gönderilir?

Sözleşmede birden fazla kiracı bulunuyorsa ihtarların tüm kiracılara yöneltilmesi ve tahliye davasında taraf teşkilinin tamamlanması gerekir. Yalnızca bir kiracıya yapılan bildirim diğer kiracılar yönünden haklı ihtar şartını karşılamayabilir. Aile konutunda TBK m. 349 uyarınca taraf sıfatı kazanan eşin durumu da araştırılmalıdır.

Kiraya veren tarafında elbirliği mülkiyeti, paylı mülkiyet, miras ortaklığı veya tüzel kişi temsilinin bulunması hâlinde davayı açma ve ihtar gönderme yetkisi ayrıca incelenmelidir. Sıfat eksikliği, esasa girilmeden önce dahi davanın sonucunu etkileyebilir.

Davada hangi deliller gerekir ve ispat yükü kimdedir?

Kiraya veren; kira ilişkisini, bedeli ve vadeyi, iki farklı borca ilişkin ihtarların içeriğini, tebliğini, aynı dönemde bulunduğunu ve davanın süresinde açıldığını ispatlar. Kiracı ise ödeme savunmasını kural olarak yazılı belgeyle kanıtlar. Sözleşme, banka kayıtları, noter ve tebligat evrakı ile icra dosyaları başlıca delillerdir.

Uyuşmazlık konusu ile başlıca delilin eşleştirilmesi
Uyuşmazlık	Başlıca deliller	İnceleme noktası
Kira dönemi ve vade	Kira sözleşmesi, ek protokol, önceki ödeme düzeni	Başlangıç tarihi, yenileme, aylık veya yıllık ödeme zamanı.
Borç tutarı	Sözleşme, artış hesabı, tespit kararı, hesap dökümü	Kira aslı, artış farkı ve yan gider ayrımı.
İhtar içeriği	Noter sureti, ödeme emri, güvenli elektronik kayıt	Hangi ayın, ne kadar ve hangi sıfatla istendiği.
Tebliğ zamanı	Tebliğ mazbatası, UETS kaydı, posta teslim belgesi	İhtarın kira yılı içinde ve ödemeden önce ulaşıp ulaşmadığı.
Ödeme	Banka dekontu, hesap ekstresi, imzalı makbuz	Tarih, saat, açıklama, tutar ve mahsup edilen borç.
Dava şartı ve süre	Arabuluculuk başvuru kaydı, son tutanak, TBK m. 353 bildirimi	Başvuru olgunluğu, taraflar, duran ve kalan süre.

Bilirkişi incelemesi zorunlu mudur?

Bilirkişi her iki haklı ihtar davasında zorunlu değildir. Kira tutarı, artış hesabı, banka hareketleri veya mahsup sırası teknik hesap gerektiriyorsa mali inceleme yapılabilir. İhtarın hukuken haklı olup olmadığı, süreye uyulup uyulmadığı ve tahliye şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği ise hâkimin çözmesi gereken hukuki meselelerdir.

Yargılama, istinaf ve tahliye kararının icrası nasıl işler?

Sulh hukuk mahkemesi basit yargılama usulüyle tarafların iddia, savunma ve delillerini inceler. Gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren kural olarak iki hafta içinde istinafa başvurulabilir. Tahliye kararının icrası genel olarak kesinleşmeye bağlı değildir; istinaf başvurusu tek başına icrayı durdurmaz. İcra işlemleri ayrıca başlatılır.

Kiracı, şartları varsa İİK m. 36 kapsamında icranın geri bırakılmasını isteyebilir. Bu işlem için kanuni güvence ve ilgili merciden karar gerekebilir. Somut dosyada kararın hüküm fıkrası, istinaf parasal sınırı, tebligat ve icra dosyası birlikte incelenmelidir.

Davanın kabulü, kiracıyı aynı gün kendiliğinden ve fiilen taşınmazdan çıkarmaz. Tahliye ilamının icra dairesinde usulüne uygun takibe konulması, icra emrinin tebliği ve kanuni infaz işlemlerinin tamamlanması gerekir. Kiraya verenin kendi imkânıyla kilit değiştirmesi veya eşyayı çıkarması hukuka aykırı sonuçlar doğurabilir.

Dava ne kadar sürer ve masrafları nelerdir?

Davanın süresi mahkemenin iş yüküne, tebligatlara, taraf ve delil sayısına, bilirkişi gerekip gerekmediğine ve istinafa göre değişir; kesin süre verilemez. Başvuru ve karar harçları, gider avansı, tebligat, arabuluculukta doğabilecek ücret, bilirkişi ve avukatlık giderleri başlıca masraf kalemleridir. İcra aşaması ayrıca gider doğurabilir.

Harçlar Kanunu m. 17 uyarınca gayrimenkulün tahliyesi davalarında dava değeri, yazılı sözleşme olsun veya olmasın bir yıllık kira bedeli üzerinden belirlenir. Bir yıllık kira, yıllık artış ve dava tarihindeki bedel bakımından dosya hesabı yapılmalıdır.

2025–2026 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde sulh hukuk mahkemelerinde takip edilen davalar için karşı tarafa yükletilecek maktu vekâlet ücreti 30.000 TL olarak düzenlenmiştir. Bu tutar, avukat ile müvekkil arasındaki serbest sözleşme ücretinden farklıdır; karar tarihinde yürürlükte olan tarife esas alınır ve kabul–ret oranı sonuçları değiştirebilir.

Dava açılış başvuru harcı ve peşin karar–ilam harcı
Posta, tebligat ve dosya gider avansı
Gerekirse bilirkişi, keşif ve banka kayıt giderleri
Noter ihtarı ve tebligat giderleri
İstinaf ve icra aşamasında doğabilecek yeni harç ve giderler
Karşı tarafa yükletilebilecek yargılama gideri ve vekâlet ücreti riski

Yargıtayın iki haklı ihtara ilişkin yerleşik ilkeleri nelerdir?

Yargıtay; ihtarların farklı vadeli kira borçlarına dayanmasını, borcun ihtar tebliğinde ödenmemiş olmasını, iki ihtarın aynı kanuni dönemde tebliğini ve davanın dönem sonundan itibaren bir ay içinde açılmasını arar. Tebliğden sonraki ödeme ihtarı ortadan kaldırmaz; mevcut borçların bölünmesi veya aynı borcun yinelenmesi ikinci ihtar oluşturmaz.

Aşağıdaki künyeler erişilebilir karar metinleri üzerinden doğrulanmıştır. Kararların hiçbiri somut dosyadaki sözleşme, ödeme ve tebligat incelemesinin yerine geçmez; aktarılanlar kararların konu bakımından öne çıkan ilkelerinin özetidir.

Tebliğden sonra ödeme

Yargıtay HGK, 2017/1289 E., 2021/1314 K., 02.11.2021

Farklı aylara ilişkin borçların vadeden sonra ayrı ihtarlara konu edilmesini ve ihtar tebliğlerinden sonra yapılan ödemelerin oluşmuş haklı ihtarları ortadan kaldırmamasını değerlendirmiştir. İki ihtarın aynı kira yılı içindeki farklı kira borçlarına dayanması gerektiği vurgulanmıştır.

Karar metninin erişildiği kaynak

Borcun bölünememesi

Yargıtay 3. HD, 2017/11179 E., 2018/5354 K., 16.05.2018

İlk ihtar tarihinde muaccel olan kira alacaklarının bölünerek ayrı ihtarlara konu edilemeyeceğini; sonradan muaccel olan yeni borcun ise ayrı ihtar oluşturabileceğini açıklamıştır. Kararda belirsiz süre ve yılda tek ödeme ile yeni malikin sözleşmeye katılması ilkeleri de ele alınmıştır.

Karar metninin erişildiği kaynak

Aynı gün ödeme

Yargıtay 6. HD, 2015/6052 E., 2016/2893 K., 11.04.2016

İhtarın tebliği ile ödemenin aynı tarihte olması hâlinde hangisinin önce gerçekleştiğinin araştırılması gerektiğini kabul etmiştir. Haklı ihtarın belirlenmesinde yalnız gün değil, tebliğ ve ödeme sırası önem taşır.

Karar metninin erişildiği kaynak

Sıra ispatlanamazsa

Yargıtay 3. HD, 2018/5827 E., 2018/9394 K., 02.10.2018

Aynı gün gerçekleşen ödeme ile tebligattan hangisinin önce olduğu belirlenemediğinde ödemenin tebliğden önce yapıldığının kabulü yönünde değerlendirme yapmıştır. Karar, tebliğden sonraki ödemenin ihtarı etkisiz kılmaması ilkesini de yinelemiştir.

Karar metninin erişildiği kaynak

Bir aylık süre

Yargıtay 6. HD, 2016/51 E., 2016/5316 K., 20.09.2016

İki haklı ihtara dayalı davanın kanunda gösterilen dönem sonundan itibaren bir ay içinde açılması gerektiğini ve süresinden sonra açılan davanın dinlenemeyeceğini değerlendirmiştir. Yılda tek ödeme ile belirsiz süreli sözleşmeye ilişkin yerleşik yaklaşım da kararda yer alır.

Karar metninin erişildiği kaynak

Arabuluculuğun zamanı

Yargıtay 3. HD, 2025/1495 E., 2025/3048 K., 26.05.2025

İhtiyaç nedeniyle tahliye uyuşmazlığında, arabuluculuğun dava hakkı doğmadan önce tamamlanmasını dava şartı için yeterli görmemiştir. Karar doğrudan iki haklı ihtara ilişkin değildir; ancak dönem sonunda doğan tahliye davalarında erken başvuru riskini gösteren güncel usul ilkesidir.

Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat kaydı

Genel mahkemede arabuluculuk

Yargıtay 3. HD, 2024/3408 E., 2025/2823 K., 14.05.2025

Kira alacağına ilişkin icra takibine itirazın iptali ve tahliye talepli genel mahkeme davasında zorunlu arabuluculuğu değerlendirmiş; dava şartı tamamlanmadan açılan davanın usul sonucuna işaret etmiştir. İlamsız icra istisnasının genel mahkemedeki davaya sınırsız biçimde taşınamayacağını gösterir.

Karar metninin erişildiği kaynak

İki haklı ihtar tarihli örneklerde nasıl değerlendirilir?

Örneklerde önce sözleşmenin başlangıcıyla kira yılı belirlenir; sonra her kira borcunun vadesi, ihtarın tebliği ve ödemenin zamanı sıralanır. İki farklı vade aynı döneme düşüyor ve her borç tebliğ anında ödenmemişse ihtarlar haklı olabilir. Son aşamada dönem sonu, arabuluculuk ve bir aylık dava süresi denetlenir.

Örnek 1: Tebliğden sonra ödenen iki ayrı ay

Sözleşme 1 Eylül 2025’te başlamış, kira her ayın 3’ünde ödenecektir. Kasım 2025 kirası için ihtar 10 Kasım’da tebliğ edilmiş ve ödeme 11 Kasım’da; Nisan 2026 kirası için ihtar 12 Nisan’da tebliğ edilmiş ve ödeme 14 Nisan’da yapılmıştır.

İki borç farklı vadelere aittir, iki ihtar da 1 Eylül 2025–31 Ağustos 2026 kira yılı içindedir ve ödemeler tebliğden sonradır. Diğer koşullar uygunsa iki haklı ihtar oluşabilir. Dava hakkı 31 Ağustos 2026 sonunda doğar; bir aylık süre içinde arabuluculuk ve dava işlemleri korunmalıdır.

Örnek 2: İkinci borç tebliğden önce ödenmiş

Aynı sözleşmede Kasım ihtarı haklıdır. Nisan borcu için noter ihtarı 8 Nisan’da düzenlenmiş, kiracı 9 Nisan’da ödeme yapmış, ihtar ise 10 Nisan’da tebliğ edilmiştir.

Düzenleme tarihi değil tebliğ tarihi önemlidir. Nisan borcu ihtar kiracıya ulaşmadan önce kapandığından ikinci ihtar kural olarak haklı sayılmaz; tek haklı ihtarla TBK m. 352/2 tahliyesi gerçekleşmez.

Örnek 3: Birikmiş borcun ikiye bölünmesi

Ocak ve Şubat kiraları 10 Mart tarihinde birlikte muaccel ve ödenmemiştir. Kiraya veren 10 Mart’ta yalnız Ocak için bir ihtar, 20 Mart’ta yalnız Şubat için ikinci ihtar tebliğ ettirmiştir.

Her iki borç ilk ihtar tarihinde istenebilir durumdadır. Mevcut borçların bölünmesi yoluyla iki haklı ihtar meydana getirilemez. Buna karşılık ilk ihtardan sonra vadesi gelen Nisan kirasının ödenmemesi, yeni ve ayrı bir ihtarın konusu olabilir.

Örnek 4: Tebligat ile ödeme aynı gün

İkinci ihtar 16 Haziran günü tebliğ edilmiş, banka ödemesi de 16 Haziran tarihini taşımaktadır. Tebliğ mazbatasında saat yok, banka kaydında işlem saati 09.42 görünmektedir.

Mahkeme zaman sırasını bütün kayıtlarla araştırır. İhtarın ödemeden önce ulaştığı kanıtlanamazsa, aynı gün içindeki belirsizlik kiracı lehine sonuç doğurabilir ve ikinci ihtar haklı kabul edilmeyebilir.

Örnek 5: İhtarlar farklı kira yıllarında

1 Mart 2025 başlangıçlı sözleşmede ilk ihtar Şubat 2026, ikinci ihtar Nisan 2026 kirasına ilişkindir. Her ikisi 2026 takvim yılında olsa da Şubat ihtarı 1 Mart 2025–28 Şubat 2026, Nisan ihtarı ise sonraki kira yılındadır.

İhtarlar farklı kira yıllarında bulunduğu için birlikte iki haklı ihtar oluşturmaz. Sonraki kira yılında yeni bir haklı ihtar gerçekleşirse Nisan ihtarı onunla birlikte değerlendirilebilir.

Örnek 6: İki yıl altı aylık sözleşmede artan süre

1 Ocak 2025–30 Haziran 2027 tarihli sözleşmede ilk iki tam kira yılı ayrı dönemlerdir; 1 Ocak–30 Haziran 2027 arası ise bir kira yılını aşan artan süredir. Şubat 2027 ve Mayıs 2027 ihtarları bu altı aylık artan süre içinde bulunabilir.

İki ihtar diğer şartları sağlıyorsa dava artan sürenin 30 Haziran 2027’de sona ermesinden başlayarak bir ay içinde açılır. Aralık 2026 ihtarıyla Şubat 2027 ihtarı birleştirilemez; bunlar farklı kanuni dönemlere düşer.

İki haklı ihtar davalarında hangi hatalar sık görülür?

En sık hatalar; takvim yılını kira yılı sanmak, ihtarın gönderildiği tarihi tebliğ tarihi kabul etmek, aynı veya birikmiş borcu ikiye bölmek, tebliğden önceki ödemeyi gözden kaçırmak, dönem bitmeden arabuluculuğa başvurmak ve bir aylık süreyi kaçırmaktır. Yanlış taraf, tartışmalı kira artışı ve eksik tebligat da davayı doğrudan etkiler.

Yanlış: Aynı takvim yılındaki iki ihtar yeterlidir.

Doğru: Esas olan sözleşmenin başlangıç tarihine göre hesaplanan aynı kira yılı veya kanundaki diğer dönemdir.

Yanlış: İhtarnamenin noterden çıktığı gün haklı ihtar oluşur.

Doğru: Kiracıya tebliğ ve tebliğ anında borcun ödenmemiş olması gerekir.

Yanlış: Aynı borç için noter ihtarı ile ödeme emri iki ihtardır.

Doğru: Belge sayısı değil, farklı vadelere ait iki ayrı kira borcu aranır.

Yanlış: Kiracı sonradan ödediğinde ihtar hükümsüz olur.

Doğru: Tebliğden sonraki ödeme, oluşmuş haklı ihtarı kural olarak ortadan kaldırmaz.

Yanlış: İkinci ihtar tebliğ edilince hemen dava açılır.

Doğru: İhtarların bulunduğu kanuni dönemin sona ermesi beklenir.

Yanlış: Arabuluculuk her zaman yeni bir aylık süre verir.

Doğru: Başvuruda kalan süre durur; son tutanaktan sonra kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Yanlış: Yalnız aidat borcu iki haklı ihtar için yeterlidir.

Doğru: TBK m. 352/2 kira bedelini esas alır; yan giderler TBK m. 315 bakımından farklıdır.

Yanlış: Tahliye kararı ancak kesinleşince icra edilir.

Doğru: Tahliye ilamları genel olarak kesinleşmeden icraya konabilir; istinaf kendiliğinden durdurmaz.

Kiraya veren ve kiracı hangi belgeleri kontrol etmelidir?

Her iki taraf da öncelikle sözleşmenin başlangıç ve ödeme tarihlerini, ihtarların dayandığı ayları, tebliğ belgelerini ve banka kayıtlarını aynı kronolojide karşılaştırmalıdır. Kiraya veren dava süresi ile arabuluculuğu; kiracı ise vadesinde veya tebliğden önce yaptığı ödemeleri, yanlış kira hesabını ve taraf ya da tebligat eksikliklerini denetlemelidir.

Kiraya veren için dosya kontrolü

Sözleşme başlangıcı, süresi ve kira yılı sınırları doğru mu?
İhtarlar farklı vadelere ait iki kira borcuna mı dayanıyor?
İlk ihtarda o gün muaccel bütün borçlar birlikte istendi mi?
Her ihtar kiracıların tamamına aynı dönem içinde tebliğ edildi mi?
Ödeme ihtar tebliğinden sonra mı yapıldı?
İstenen kira tutarı sözleşme ve TBK m. 344 ile uyumlu mu?
Dönem sonu ve bir aylık hak düşürücü süre doğru mu?
Arabuluculuk dönem sonundan sonra, doğru taraflarla tamamlandı mı?
Gerekirse TBK m. 353 bildirimi süresinde ve açık mı?

Kiracı için savunma kontrolü

İhtar konusu kira vadesinde veya tebliğden önce ödendi mi?
Dekontta ay, yıl, kira açıklaması ve işlem saati bulunuyor mu?
İhtarlar aynı kira yılı içinde mi?
Aynı borç iki kez istenmiş veya birikmiş borç bölünmüş mü?
Talep kira bedeli yerine yalnız aidat ya da yan gider mi?
Artış farkı geçerli sözleşme veya kanun hesabına dayanıyor mu?
Tebligat doğru kişiye ve usulüne uygun yapılmış mı?
Arabuluculuk doğru zamanda ve bütün taraflarla yürütülmüş mü?
Dava dönem sonundan itibaren bir ay içinde açılmış mı?

Dosyada bulunması gereken temel belgeler

Kira sözleşmesi ve bütün ek protokoller
Tapu veya mülkiyet değişikliğini gösteren belgeler; gerekiyorsa mirasçılık belgesi
İki ihtarın okunaklı örnekleri ve ayrı ayrı tebliğ mazbataları
İcra ödeme emri kullanılmışsa eksiksiz takip dosyası
İlgili kira yılının bütün banka hesap hareketleri ve makbuzları
Kira artış hesabı ve varsa kira tespit kararı
Arabuluculuk başvuru belgesi ile son tutanak
TBK m. 353’e dayanılacaksa yazılı bildirim ve tebliğ kaydı

İki haklı ihtar sebebiyle tahliye hakkında sıkça sorulan sorular

İki haklı ihtarda sonucu belirleyen sorular, ihtar sayısından çok borçların farklı vadeli olup olmadığına, tebliğ ve ödeme sırasına, aynı kira yılına ve dava süresine ilişkindir. Aşağıdaki cevaplar genel kuralları açıklar; sözleşme, banka ve tebligat belgeleri görülmeden belirli bir dosyanın sonucu kesin olarak söylenemez.

İki ihtar gönderilmesi tahliye için tek başına yeterli midir?

Kira Borcunun Ödenmemesi Nedeniyle Tahliye | Güncel 2026

ilkercebeci — Fri, 21 Aug 2026 20:59:24 +0000

.hukuk-makalesi { --hm-ink: #172334; --hm-muted: #586576; --hm-navy: #102d46; --hm-blue: #225f82; --hm-teal: #0d756f; --hm-gold: #aa741d; --hm-red: #9e3e3e; --hm-soft: #f3f6f8; --hm-soft-teal: #edf7f5; --hm-soft-gold: #fff7e8; --hm-soft-red: #fff1f0; --hm-line: #d7e0e6; --hm-white: #ffffff; color: var(--hm-ink); font: inherit; line-height: 1.72; max-width: 100%; overflow-wrap: anywhere; } .hukuk-makalesi *, .hukuk-makalesi *::before, .hukuk-makalesi *::after { box-sizing: border-box; } .hukuk-makalesi h2, .hukuk-makalesi h3, .hukuk-makalesi h4 { color: var(--hm-navy); line-height: 1.27; scroll-margin-top: 6rem; } .hukuk-makalesi h2 { margin: 3rem 0 1rem; font-size: clamp(1.55rem, 3vw, 2.08rem); letter-spacing: -.015em; } .hukuk-makalesi h3 { margin: 2rem 0 .75rem; font-size: clamp(1.2rem, 2.3vw, 1.48rem); } .hukuk-makalesi h4 { margin: 1.4rem 0 .55rem; font-size: 1.08rem; } .hukuk-makalesi p { margin: 0 0 1rem; } .hukuk-makalesi ul, .hukuk-makalesi ol { margin: .65rem 0 1.2rem; padding-left: 1.35rem; } .hukuk-makalesi li { margin: .43rem 0; } .hukuk-makalesi a { color: var(--hm-blue); text-decoration-thickness: .08em; text-underline-offset: .16em; } .hukuk-makalesi a:hover, .hukuk-makalesi a:focus-visible { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi :focus-visible { outline: 3px solid rgba(13,117,111,.34); outline-offset: 3px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { position: relative; overflow: hidden; margin: 0 0 2rem; padding: clamp(1.4rem, 4vw, 2.7rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 22px; background: linear-gradient(135deg, #f8fafc 0%, #edf6f5 58%, #fff7e9 100%); box-shadow: 0 14px 38px rgba(16,45,70,.09); isolation: isolate; } .hukuk-makalesi .hm-hero::after { content: ""; position: absolute; z-index: -1; right: -65px; bottom: -95px; width: 230px; aspect-ratio: 1; border: 38px solid rgba(34,95,130,.07); border-radius: 50%; pointer-events: none; } .hukuk-makalesi .hm-kicker { margin: 0 0 .55rem !important; color: var(--hm-teal); font-size: .82rem; font-weight: 850; letter-spacing: .08em; text-transform: uppercase; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { margin: 0 0 .85rem !important; max-width: 25ch; color: var(--hm-navy); font-size: clamp(1.68rem, 4vw, 2.72rem); font-weight: 860; line-height: 1.14; letter-spacing: -.025em; } .hukuk-makalesi .hm-lead { margin: 0 !important; max-width: 82ch; font-size: clamp(1.06rem, 2.1vw, 1.24rem); } .hukuk-makalesi .hm-chips { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: .55rem; margin: 1.2rem 0 0 !important; padding: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { margin: 0; padding: .44rem .74rem; border: 1px solid rgba(16,45,70,.16); border-radius: 999px; background: rgba(255,255,255,.82); color: var(--hm-navy); font-size: .88rem; font-weight: 760; } .hukuk-makalesi .hm-facts { display: grid; grid-template-columns: repeat(4, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.25rem 0 2rem; } .hukuk-makalesi .hm-card { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 24px rgba(16,45,70,.055); } .hukuk-makalesi .hm-card strong { display: block; margin-bottom: .35rem; color: var(--hm-navy); font-size: 1.02rem; } .hukuk-makalesi .hm-card p { margin: 0; color: var(--hm-muted); font-size: .94rem; } .hukuk-makalesi .hm-card--teal { border-top: 4px solid var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-card--blue { border-top: 4px solid var(--hm-blue); } .hukuk-makalesi .hm-card--gold { border-top: 4px solid var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-card--red { border-top: 4px solid var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-toc { margin: 1.5rem 0 2.35rem; padding: clamp(1rem, 3vw, 1.5rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-soft); } .hukuk-makalesi .hm-toc > strong { display: block; margin-bottom: .65rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 2; column-gap: 2.1rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc li { break-inside: avoid; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-toc a { display: inline-flex; align-items: center; min-height: 44px; padding: .25rem 0; } .hukuk-makalesi .hm-answer { margin: .35rem 0 1.2rem; padding: 1rem 1.1rem; border-left: 5px solid var(--hm-teal); border-radius: 0 12px 12px 0; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-answer p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-note p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-warning p:last-child, .hukuk-makalesi .hm-critical p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { margin: 1.25rem 0; padding: 1rem 1.1rem; border-radius: 14px; } .hukuk-makalesi .hm-note { border: 1px solid #b9dad6; background: var(--hm-soft-teal); } .hukuk-makalesi .hm-warning { border: 1px solid #e7cb98; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-critical { border: 1px solid #dfb2ae; background: var(--hm-soft-red); } .hukuk-makalesi .hm-note > strong, .hukuk-makalesi .hm-warning > strong, .hukuk-makalesi .hm-critical > strong { display: block; margin-bottom: .3rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { max-width: 100%; margin: 1.3rem 0 2rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 7px 22px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table { width: 100%; margin: 0; border: 0; border-collapse: collapse; table-layout: fixed; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { padding: .9rem 1rem; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-weight: 850; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th, .hukuk-makalesi .hm-table td { padding: .86rem .9rem; border: 0; border-bottom: 1px solid var(--hm-line); vertical-align: top; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-table th { background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-size: .92rem; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { background: #f9fbfc; } .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:last-child td { border-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { color: var(--hm-navy); font-weight: 770; } .hukuk-makalesi .hm-col-18 { width: 18%; } .hukuk-makalesi .hm-col-20 { width: 20%; } .hukuk-makalesi .hm-col-24 { width: 24%; } .hukuk-makalesi .hm-two-col { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.2rem 0 1.7rem; } .hukuk-makalesi .hm-panel { min-width: 0; padding: 1.15rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 16px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 8px 22px rgba(16,45,70,.045); } .hukuk-makalesi .hm-panel h3 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-panel p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-pill { display: inline-block; margin-bottom: .5rem; padding: .26rem .58rem; border-radius: 999px; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-navy); font-size: .78rem; font-weight: 820; letter-spacing: .03em; } .hukuk-makalesi .hm-steps { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .82rem; margin: 1rem 0 1.6rem; padding: 0 !important; list-style: none; counter-reset: hm-step; } .hukuk-makalesi .hm-steps li { position: relative; min-height: 110px; margin: 0; padding: 1rem 1rem 1rem 3.75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-steps li::before { counter-increment: hm-step; content: counter(hm-step); position: absolute; top: 1rem; left: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 2.1rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white); font-weight: 850; } .hukuk-makalesi .hm-steps strong { display: block; margin-bottom: .28rem; color: var(--hm-navy); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { display: grid; grid-template-columns: repeat(5, minmax(0,1fr)); gap: .68rem; margin: 1.25rem 0 .75rem; } .hukuk-makalesi .hm-time { position: relative; min-height: 145px; padding: .9rem .72rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); text-align: center; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { content: ""; position: absolute; top: 31px; right: -.69rem; width: .69rem; height: 2px; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-time b { display: grid; place-items: center; width: 2.08rem; aspect-ratio: 1; margin: 0 auto .52rem; border-radius: 50%; background: var(--hm-blue); color: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-time span { display: block; color: var(--hm-muted); font-size: .84rem; line-height: 1.38; } .hukuk-makalesi .hm-time--critical { border-color: #e1bf7b; background: var(--hm-soft-gold); } .hukuk-makalesi .hm-time--critical b { background: var(--hm-gold); } .hukuk-makalesi .hm-figure { margin: 1.5rem 0 2rem; padding: clamp(1rem,3vw,1.45rem); border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 18px; background: var(--hm-soft); } .hukuk-makalesi .hm-figure figcaption { margin-top: .85rem; color: var(--hm-muted); font-size: .9rem; } .hukuk-makalesi .hm-checklist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-checklist li::before { content: "✓"; position: absolute; left: 0; color: var(--hm-teal); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li { position: relative; padding-left: 1.85rem; } .hukuk-makalesi .hm-crosslist li::before { content: "×"; position: absolute; left: .12rem; color: var(--hm-red); font-weight: 900; } .hukuk-makalesi .hm-myths { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .85rem; margin: 1.1rem 0 1.6rem; } .hukuk-makalesi .hm-myth { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 15px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-myth b { display: block; margin-bottom: .38rem; color: var(--hm-red); } .hukuk-makalesi .hm-myth p { margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-myth p strong { color: var(--hm-teal); } .hukuk-makalesi .hm-faq details { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-faq summary { position: relative; display: flex; align-items: center; min-height: 56px; padding: .9rem 3.2rem .9rem 1.1rem; color: var(--hm-navy); cursor: pointer; font-weight: 810; list-style: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::-webkit-details-marker { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq summary::after { content: "+"; position: absolute; top: 50%; right: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 1.9rem; aspect-ratio: 1; border-radius: 50%; background: var(--hm-soft); color: var(--hm-blue); font-size: 1.25rem; transform: translateY(-50%); } .hukuk-makalesi .hm-faq details[open] summary::after { content: "−"; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer { padding: 0 1.1rem 1rem; } .hukuk-makalesi .hm-faq .hm-faq-answer p:last-child { margin-bottom: 0; } .hukuk-makalesi .hm-source-list { font-size: .93rem; } .hukuk-makalesi .hm-source-list li { margin-bottom: .72rem; } .hukuk-makalesi .hm-cta { margin: 2rem 0 0; padding: clamp(1.15rem,3vw,1.6rem); border: 1px solid #b9d8d4; border-radius: 18px; background: linear-gradient(135deg, var(--hm-soft-teal), #f8fbfc); } .hukuk-makalesi .hm-cta h2 { margin-top: 0; } .hukuk-makalesi .hm-button { display: inline-flex; align-items: center; justify-content: center; min-height: 46px; margin-top: .25rem; padding: .7rem 1rem; border-radius: 10px; background: var(--hm-navy); color: var(--hm-white) !important; font-weight: 810; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-button:hover, .hukuk-makalesi .hm-button:focus-visible { background: var(--hm-teal); color: var(--hm-white) !important; } .hukuk-makalesi .hm-small { color: var(--hm-muted); font-size: .9rem; } .hukuk-makalesi .hm-divider { height: 1px; margin: 2rem 0; border: 0; background: var(--hm-line); } .hukuk-makalesi .hm-footer { margin-top: 2rem; padding-top: 1rem; border-top: 1px solid var(--hm-line); } @media (max-width: 980px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: repeat(3, minmax(0,1fr)); } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: none; } } @media (max-width: 768px) { .hukuk-makalesi { font-size: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-hero { border-radius: 16px; } .hukuk-makalesi .hm-display-title { max-width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-facts, .hukuk-makalesi .hm-two-col, .hukuk-makalesi .hm-steps, .hukuk-makalesi .hm-myths { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-toc ol { columns: 1; } .hukuk-makalesi .hm-timeline { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-time { min-height: 0; padding: .84rem .82rem .84rem 3.65rem; text-align: left; } .hukuk-makalesi .hm-time b { position: absolute; top: .79rem; left: .82rem; margin: 0; } .hukuk-makalesi .hm-time::after { top: auto; right: auto; bottom: -.69rem; left: 1.86rem; width: 2px; height: .69rem; } .hukuk-makalesi .hm-time:nth-child(3)::after { display: block; } .hukuk-makalesi .hm-time:last-child::after { display: none; } .hukuk-makalesi .hm-table-wrap { border: 0; border-radius: 0; box-shadow: none; background: transparent; } .hukuk-makalesi .hm-table, .hukuk-makalesi .hm-table tbody, .hukuk-makalesi .hm-table tr, .hukuk-makalesi .hm-table td { display: block; width: 100%; } .hukuk-makalesi .hm-table { table-layout: auto; } .hukuk-makalesi .hm-table thead { position: absolute; width: 1px; height: 1px; overflow: hidden; clip: rect(0 0 0 0); white-space: nowrap; } .hukuk-makalesi .hm-table caption { display: block; margin-bottom: .75rem; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 12px; } .hukuk-makalesi .hm-table tr { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--hm-line); border-radius: 14px; background: var(--hm-white); box-shadow: 0 6px 18px rgba(16,45,70,.05); } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { display: grid; grid-template-columns: minmax(7.8rem,40%) minmax(0,1fr); gap: .72rem; padding: .76rem .82rem; background: var(--hm-white); } .hukuk-makalesi .hm-table td::before { content: attr(data-label); color: var(--hm-navy); font-weight: 820; } .hukuk-makalesi .hm-table td:first-child { background: var(--hm-soft); } } @media (max-width: 480px) { .hukuk-makalesi .hm-facts { grid-template-columns: 1fr; } .hukuk-makalesi .hm-table td, .hukuk-makalesi .hm-table tbody tr:nth-child(even) td { grid-template-columns: 1fr; gap: .2rem; } .hukuk-makalesi .hm-chips li { width: 100%; border-radius: 10px; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-note, .hukuk-makalesi .hm-warning, .hukuk-makalesi .hm-critical { padding-left: .9rem; padding-right: .9rem; } } @media (prefers-reduced-motion: reduce) { .hukuk-makalesi * { scroll-behavior: auto !important; transition: none !important; } } @media print { .hukuk-makalesi { color: #000; } .hukuk-makalesi .hm-hero, .hukuk-makalesi .hm-card, .hukuk-makalesi .hm-panel, .hukuk-makalesi .hm-table-wrap, .hukuk-makalesi .hm-figure, .hukuk-makalesi .hm-cta { box-shadow: none; } .hukuk-makalesi .hm-toc, .hukuk-makalesi .hm-button { display: none; } .hukuk-makalesi a { color: inherit; text-decoration: none; } .hukuk-makalesi .hm-faq details { break-inside: avoid; } .hukuk-makalesi .hm-faq details > * { display: block; } }

2026 güncel · mevzuat ve doğrulanmış içtihat incelemesi

Kira Borcunun Ödenmemesi (Temerrüt) Nedeniyle Tahliye

Kira borcunun ödenmemesi nedeniyle tahliye, yalnızca kiranın gecikmiş olmasına dayanmaz. Geçerli bir kira ilişkisi, teslimden sonra muaccel olmuş kira veya yan gider borcu, kanuna uygun yazılı bildirim, doğru hesaplanan ödeme süresi ve bu süre sonunda devam eden temerrüt birlikte bulunmalıdır.

TBK m. 315
En az 30 günlük süre
Örnek No. 13 ödeme emri
7 günlük itiraz
Altı aylık başvuru süreleri
Zorunlu arabuluculuk
2025 Yargıtay kararları

Bir aylık borç yeterli olabilir

Kanun, tahliye için iki veya üç aylık borç aramaz. Tek bir muaccel kira borcu dahi usulüne uygun bildirimden sonra süresinde tamamen ödenmezse temerrüt oluşturabilir.

7 gün ile 30 gün farklıdır

Örnek No. 13 ödeme emrinde kiracının itiraz süresi kural olarak 7 gün, konut ve çatılı işyerindeki ödeme süresi ise en az 30 gündür.

Süre tebliği izleyen gün başlar

Tebliğ günü hesaba katılmaz. Otuz günlük süre, yazılı bildirimin veya ödeme emrinin tebliğini izleyen günden itibaren işler.

Kendiliğinden tahliye yoktur

Sürenin dolması kiraya verene hukuki talep hakkı verir; zorla çıkarma, kilit değiştirme veya eşyayı dışarı koyma yetkisi vermez.

Kira borcunun ödenmemesi nedeniyle tahliye nedir?

Temerrüt nedeniyle tahliye, kiracının muaccel kira bedelini veya hukuken sorumlu olduğu yan gideri, usulüne uygun yazılı bildirimle verilen süre içinde tamamen ödememesi üzerine kira ilişkisinin sona erdirilmesi ve kiralananın boşaltılmasının istenmesidir. Hukuki temel, esas olarak TBK m. 315 ile İİK m. 269 ve devamı hükümleridir.

Buradaki “temerrüt”, borcun vadesinde ifa edilmemesini ifade eder. Ancak vade gecikmesi tek başına zorla tahliye sonucu doğurmaz; tahliye için kanunun aradığı yazılı bildirim, süre ve yargısal ya da icrai işlem şartları tamamlanmalıdır.

İcra dosyasında kiracı “borçlu”, kiraya veren ise “alacaklı” sıfatıyla anılır. Bu terminoloji, kira ilişkisindeki taraf sıfatlarını değiştirmez.

Hukuki dayanak nedir ve hangi kurumlar birbirinden ayrılmalıdır?

Temerrüt uyuşmazlıklarında üç kurum karıştırılmamalıdır: TBK m. 315’e dayalı doğrudan fesih ve tahliye, İİK m. 269 ve devamındaki tahliye talepli ilamsız takip ve TBK m. 352/2’deki iki haklı ihtar. Her kurumun ödeme etkisi, başvuru zamanı, görevli merci ve arabuluculuk şartı farklıdır.

Temerrütle bağlantılı üç hukuki kurumun karşılaştırılması
Ölçüt	TBK m. 315 doğrudan tahliye	İİK m. 269 vd. Örnek No. 13 takip	TBK m. 352/2 iki haklı ihtar
Temel amaç	Verilen sürede ödenmeyen borç nedeniyle sözleşmenin sona erdirilmesi ve tahliye.	Aynı takipte kira veya belirli yan gider alacağının tahsili ile tahliye imkânının korunması.	Aynı kira yılı içinde ayrı vadeler için iki haklı ihtara sebep olan kiracının dönem sonunda tahliyesi.
Konut ve çatılı işyerinde süre	Yazılı bildirimle en az 30 günlük ödeme süresi.	Ödeme emrinde kural olarak 7 gün itiraz; en az 30 gün ödeme.	İki ayrı haklı ihtar; kira yılının bitiminden itibaren bir aylık dava süresi.
Süresinde ödemenin etkisi	O borca dayalı derhâl tahliye şartı oluşmaz.	Tahliye önlenir; fer’iler ve takip sonuçları ayrıca değerlendirilebilir.	İhtar tebliğinden sonra ödeme yapılması, ihtarın diğer şartları varsa haklı ihtar niteliğini kaldırmaz.
Başvuru mercii	Sulh hukuk mahkemesi.	İcra dairesi; devamında şartlarına göre icra hukuk veya sulh hukuk mahkemesi.	Sulh hukuk mahkemesi.
Arabuluculuk	Dava açılmadan önce zorunludur.	Takip ve icra mahkemesindeki özel tahliye işlemleri istisna kapsamındadır; genel mahkemedeki itirazın iptali davasında zorunludur.	Dava açılmadan önce zorunludur.

Başlıca mevzuat kaynakları; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunudur.

Temerrüt nedeniyle tahliyenin şartları nelerdir?

Tahliye için geçerli kira ilişkisi ve teslim, teslimden sonra muaccel olmuş kira veya yan gider borcu, borcun ödenmemesi, kiracıya kanuni asgari süreyi içeren yazılı bildirim yapılması, ödenmezse sözleşmenin sona erdirileceğinin açıkça bildirilmesi ve verilen sürenin sonunda borcun tamamen ifa edilmemiş olması gerekir.

Geçerli kira ilişkisi ve teslimTBK m. 315’e dayalı sona erdirme için kiralanan kiracıya teslim edilmiş olmalı; borç teslimden sonra muaccel hâle gelmelidir.
Muaccel ve belirlenebilir borçVadesi gelmemiş kira, belirsiz hesap veya hukuki dayanağı bulunmayan artış farkı temerrüt bildirimine güvenli dayanak oluşturmaz.
Yazılı bildirim ve doğru süreKonut ve çatılı işyerlerinde en az 30 gün; diğer adi kiralarda en az 10 gün; ürün kirasında TBK m. 362 uyarınca en az 60 gün tanınır.
Süre sonunda devam eden ödememeBorcun tamamı süre içinde ödenirse o borca dayalı derhâl tahliye mümkün olmaz. Eksik ödeme ise kalan ana borç bakımından risk doğurur.

Kira borcu ne zaman muaccel olur?

Kira bedelinin ödeme zamanı öncelikle sözleşmeye göre belirlenir. Sözleşmede örneğin “her ayın ilk beş günü” denmişse borç bu düzenlemeye göre muaccel olur. Aksine sözleşme ve yerel âdet yoksa TBK m. 314 uyarınca kira bedeli ve gerekiyorsa yan giderler her ayın sonunda, en geç kira süresinin bitiminde ödenir.

Takip veya ihtar tarihinde borcun vadesi gelmiş olmalıdır. Gelecek ayların henüz doğmamış kira bedellerini temerrüt bildiriminin içine topluca almak, muacceliyet yönünden sakınca doğurur.

Kira sözleşmesindeki geçerli artış hükmünden doğan farklar da belirli ve muaccel ise istenebilir. Bununla birlikte artış oranı, kira tespit kararının kesinleşmesi, yabancı para kaydı, stopaj veya KDV gibi unsurlar tartışmalıysa borç hesabı her dönem için ayrı kurulmalıdır.

Kira artış farkı temerrüt nedeniyle tahliyeye dayanak olabilir mi?

Kira artış farkı, uygulanabilir sözleşme hükmüne veya tarafları bağlayan kesinleşmiş bir belirlemeye dayanıyor, dönemi ve miktarı tereddütsüz hesaplanabiliyor ve muaccel hâle gelmişse temerrüt bildirimine konu edilebilir. Hukuken geçersiz oran, belirsiz dönem veya henüz kesinleşmemiş tespit nedeniyle tartışmalı fark üzerinden tahliye istemek ciddi ret riski taşır.

Aidat ve yan gider borcu tahliye sebebi midir?

TBK m. 315, yalnız kira bedelini değil kiracının ödeme yükümlülüğündeki yan giderleri de kapsar. Ancak giderin kira sözleşmesi veya kanun uyarınca kiracıya ait, muaccel, belirli ve ispatlanabilir olması gerekir. Örnek No. 13 takibinde gider kaleminin dayanağı ve tutarı açık gösterilmeli; kiracının itiraz edip etmediği ayrıca incelenmelidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 02.07.2025 tarihli 2024/12-785 E., 2025/426 K. sayılı kararında; sözleşmeyle kiracıya yüklenen elektrik, su ve ortak giderlerin takipte açıkça istenip borçlu tarafından süresinde itiraz edilmemesi üzerine kesinleştiği bir olayda, bu yan giderlerin 30 günlük sürede ödenmemesini temerrüt kabul etmiştir. Karar, her aidat borcunun kendiliğinden tahliye sebebi olduğu anlamına gelmez.

Somut olayda giderin işletme gideri mi, malike ait demirbaş veya esaslı onarım gideri mi olduğu; sözleşmenin hangi tarafa yüklediği; fatura veya hesap özetiyle belirlenip belirlenmediği araştırılmalıdır. Kiracının hiç sorumlu olmadığı bir gider, sözleşmeye “aidat” yazılmasıyla geçerli tahliye sebebine dönüşmez.

Temerrüt ihtarı nasıl hazırlanmalıdır?

Temerrüt ihtarı yazılı olmalı; kiraya veren ile kiracıyı, kiralananı, borcun ait olduğu dönemleri, her döneme ilişkin ana para ve varsa dayanaklı yan giderleri açıkça göstermelidir. Konut ve çatılı işyerinde en az 30 gün verilmeli ve süre içinde tam ödeme yapılmazsa sözleşmenin sona erdirilerek tahliye talep edileceği tereddütsüz bildirilmelidir.

Noter ihtarı kanuni şekil şartı değildir; ancak içeriğin, gönderim tarihinin ve tebliğin ispatını güçlendirir. Uygulamada noter, usulüne uygun elektronik tebligat veya tahliye ihtarını içeren Örnek No. 13 ödeme emri daha güvenli ispat araçlarıdır.

Borç miktarı bakımından kuşku yaratmamak için her ayın kirası, ödeme tarihi, yapılan mahsuplar ve kalan tutar ayrı yazılmalıdır. Yargıtay bazı olaylarda ayların tek tek gösterilmemesini tek başına geçersizlik saymasa da belirsiz toplamlar gereksiz uyuşmazlık doğurur.

Geçerli ve ispatlanabilir temerrüt bildiriminin unsurları
Unsur	Bildirimde bulunması gereken içerik	Eksikliğin muhtemel sonucu
Taraf ve kiralanan	Kiraya veren, bütün kiracılar, açık kiralanan adresi ve mümkünse sözleşme tarihi.	Yanlış muhatap veya eksik kiracı, taraf teşkili ve tebligat sorunu doğurabilir.
Borç dönemi ve tutarı	Vadesi gelen aylar, aylık bedel, ödeme/mahsup ve kalan ana para ayrı ayrı belirtilmelidir.	Borçlunun neyi ödeyeceğini anlayamadığı belirsiz bildirim tahliyeye dayanak olmayabilir.
Kanuni süre	Konut ve çatılı işyerinde en az 30 gün; diğer kira türünde uygulanabilir yasal süre.	Eksik veya hiç yazılmamış süre hukuki sonuç doğurmaz.
Fesih ve tahliye uyarısı	Süresinde tamamen ödenmezse sözleşmenin sona erdirileceği ve tahliye isteneceği açıkça yazılmalıdır.	Sadece “borcu ödeyin” diyen yazı, TBK m. 315 amaçlı ihtar sayılmayabilir.
Tebligat	Kiracının doğru adresine, Tebligat Kanunu ve somut olayın gereklerine uygun teslim.	Süre başlamaz veya başlangıç tarihi tartışmalı hâle gelir.

30 günlük ödeme süresi nasıl hesaplanır?

Konut ve çatılı işyeri kiralarında 30 günlük asgari süre, yazılı bildirimin veya ödeme emrinin kiracıya tebliğ edildiği günü izleyen gün işlemeye başlar; tebliğ günü sayılmaz. Son gün resmî tatile rastlarsa süre takip eden iş günü sona erer. İcra işlemlerinde adli tatil, süreyi ayrıca uzatmaz.

Tebliğden tahliye talebine süre dizisi

1TebliğÖdeme emri veya yazılı ihtar kiracıya usulüne uygun teslim edilir.

2Ertesi günÖdeme süresinin birinci günü tebliği izleyen gündür.

7İtirazÖrnek No. 13 takipte kural olarak yedi günlük itiraz süresi tamamlanır.

30ÖdemeKonut ve çatılı işyerinde ana borcun tamamı için asgari ödeme süresi sona erer.

6ATahliye istemiİtiraz yoksa ödeme süresinin bitimini izleyen altı ay içinde icra mahkemesine başvurulur.

Yedi günlük itiraz süresi ile 30 günlük ödeme süresi eş zamanlı başlasa da farklı hukuki işlevlere sahiptir. Somut tebligat ve tatil günleri ayrıca hesaplanmalıdır.

Tebliğ tarihi üzerinden örnek hesaplama

Bildirim 5 Ekim 2026 tarihinde tebliğ edilmişse birinci gün 6 Ekim’dir. Araya giren hafta sonları süreye dâhildir. Otuzuncu gün 4 Kasım 2026 olur; bu tarih resmî tatile rastlamıyorsa ödeme en geç o gün kanunen geçerli biçimde tamamlanmalıdır.

Sürenin “bir ay” değil “30 gün” olması önemlidir. Takvim ayına göre 5 Ekim–5 Kasım hesabı yapılması, bir günlük dahi olsa sonuç değişikliğine neden olabilir.

Doğrudan tahliye davası mı, Örnek No. 13 icra takibi mi tercih edilmelidir?

Seçim; kira ilişkisinin yazılı olup olmadığına, borç tutarının tartışmalı olup olmadığına, eldeki belgelere, tahsil talebine ve olası itirazın niteliğine göre yapılır. Doğrudan TBK m. 315 davası daha geniş delil incelemesine elverişlidir; Örnek No. 13 takip ise tahsil ve tahliye taleplerini aynı dosyada başlatır.

Doğrudan tahliye davası ile Örnek No. 13 takibin karşılaştırılması
Ölçüt	TBK m. 315 doğrudan dava	Örnek No. 13 tahliye talepli takip
İlk işlem	Yazılı ihtar ve süre; ardından zorunlu arabuluculuk ve sulh hukuk mahkemesinde dava.	İcra dairesinde kira/yan gider alacağı ile tahliye talepli takip; ödeme emri ihtarın yerini tutar.
Tahsil talebi	Alacak talebi dava içinde ayrıca ileri sürülebilir.	Takipte para alacağı için haciz, şartları oluşursa tahliye birlikte izlenebilir.
Delil incelemesi	Genel ispat kuralları; tanık, banka kayıtları, bilirkişi ve diğer hukuka uygun deliller değerlendirilebilir.	İcra mahkemesinde dar ve belgeye bağlı inceleme; itirazın niteliği belirleyicidir.
Arabuluculuk	Dava şartıdır.	Takip ve icra mahkemesi işlemlerinde aranmaz; genel mahkemedeki itirazın iptali davasında aranır.
Başlıca risk	İhtarın içeriği, tebligat, arabuluculuk ve tarafların doğru gösterilmemesi.	Takip talebinde tahliyenin yazılmaması, yanlış ödeme emri, itiraz süresi ve belge rejiminin gözden kaçırılması.

Aynı olayda birden fazla hukuki seçeneğin bulunması, hepsinin eş zamanlı ve sınırsız biçimde işletilebileceği anlamına gelmez. Mükerrer tahsil, derdestlik, hukuki yarar, talep sonucu ve masraf riski birlikte değerlendirilmelidir.

Örnek No. 13 tahliye talepli icra takibi nasıl işler?

Kiraya veren, icra dairesinde ödenmeyen kira veya belirli yan gider alacağını ve tahliye talebini açıkça yazarak takip başlatır. Kiracıya Örnek No. 13 ödeme emri gönderilir. Kiracı kural olarak yedi gün içinde itiraz edebilir; konut ve çatılı işyerinde borcu en az 30 günlük sürede tamamen ödemezse tahliye talebi doğabilir.

Takip talebinde yalnız “haciz” istenmesi, daha sonra aynı dosyadan tahliye talep edilmesi için yeterli değildir. Tahliye iradesi takip talebinde açıkça bulunmalı ve kiracıya kanuni unsurları taşıyan Örnek No. 13 ödeme emri tebliğ edilmelidir.

Örnek No. 13 ödeme emri, içeriği doğru düzenlenmişse TBK m. 315’teki yazılı bildirimin işlevini görür. Ayrı bir noter ihtarı zorunlu değildir.

Örnek No. 13 takipte temel süreler ve hukuki sonuçlar
Süre	Başlangıç	İşlem	Süre kaçırılırsa
7 gün	Ödeme emrinin tebliğini izleyen gün.	Kiracının icra dairesine borca, yetkiye, kira ilişkisine veya imzaya itirazı.	Takip kesinleşir; kira ilişkisi ve takipteki borç icra takibi bakımından kabul edilmiş sayılabilir.
30 gün	Konut ve çatılı işyerinde tebliği izleyen gün.	Tahliyeyi önlemek için takip konusu ana kira ve olayın şartlarına göre yan gider borcunun tamamen ödenmesi.	Diğer şartlar da varsa temerrüt ve tahliye talebi doğar.
6 ay	İtiraz yoksa ödeme süresinin bitimini izleyen tarih.	İİK m. 269/a uyarınca icra mahkemesinden tahliye istemi.	O takibe dayanarak özel tahliye istemi kaybedilir.
6 ay	İtirazın alacaklıya tebliğ tarihi.	Uygun belge varsa itirazın kaldırılması ve tahliye istemi.	Aynı alacak için itirazın kaldırılması imkânı ve özel takip sonucu kaybedilebilir.
1 yıl	İtirazın alacaklıya tebliğ tarihi.	İİK m. 67 uyarınca genel mahkemede itirazın iptali davası; önce arabuluculuk.	İtirazın iptali davasına özgü takip hukuku sonuçlarından yararlanılamaz; diğer talepler ayrıca değerlendirilir.

Örnek No. 13 takip için yazılı kira sözleşmesi zorunlu mudur?

Hayır. İİK m. 269 sistemi sözlü kira ilişkisini de dışlamaz. Bununla birlikte kiracı yedi gün içinde kira ilişkisini veya yazılı sözleşmedeki imzasını açıkça reddederse, kiraya verenin icra mahkemesinde kullanabileceği belgelerin niteliği önem kazanır. Noterlikçe düzenlenmiş veya imzası onaylanmış sözleşme yoksa genel mahkemeye başvuru gerekebilir.

Kiracı itirazında kira sözleşmesini ve varsa yazılı sözleşmedeki imzasını açık ve kesin biçimde reddetmezse, takip hukuku bakımından kira ilişkisini kabul etmiş sayılır. Sadece “borcum yoktur” denmesi çoğu olayda sözleşmenin açık inkârı değildir.

Kiracı ödeme emrine itiraz ederse ne olur?

Kiracının yedi günlük sürede yaptığı itiraz takibi durdurur. Kiraya veren; itirazın içeriğine ve elindeki belgelere göre icra hukuk mahkemesinde itirazın kaldırılması ve tahliye talep edebilir veya sulh hukuk mahkemesinde itirazın iptali ile tahliye davası açabilir. Seçilen merci, delil rejimini ve arabuluculuk şartını değiştirir.

Kiracının tutumuna göre başvuru seçenekleri
Kiracının tutumu	Kiraya verenin başvurusu	Temel süre	Arabuluculuk
İtiraz yok, ödeme yok	Ödeme süresi bittikten sonra icra hukuk mahkemesinden İİK m. 269/a tahliye istemi.	Ödeme süresinin bitimini izleyen 6 ay.	Aranmaz.
Kira ilişkisi kabul, borca/ödemeye itiraz	Uygun belgelerle icra hukuk mahkemesinde itirazın kaldırılması ve tahliye.	İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 6 ay.	Aranmaz.
Sözleşme veya imza açıkça inkâr	İİK m. 269/b koşulları ve belgenin niteliğine göre icra mahkemesi; yeterli nitelikte belge yoksa genel mahkeme.	Seçilen talebe göre 6 ay veya itirazın iptalinde 1 yıl.	İcra mahkemesinde aranmaz; genel mahkeme davasında aranır.
Geniş delil incelemesi gerektiren uyuşmazlık	Sulh hukuk mahkemesinde itirazın iptali, alacak ve şartları varsa tahliye.	İtirazın iptali bakımından itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl.	Dava şartıdır.

İcra mahkemesindeki inceleme dar yetkilidir. Kiracının “ödedim”, “takas ettim” veya “borç istenemez” savunmalarını İİK m. 269/c’de kabul edilen nitelikte belgelerle ispatlaması gerekebilir. Genel mahkemede ise genel ispat kuralları uygulanır.

Kira borcunun ödenmemesi nedeniyle tahliyede arabuluculuk zorunlu mudur?

Doğrudan sulh hukuk mahkemesinde açılacak temerrüt nedeniyle tahliye davasında arabuluculuk zorunludur. Buna karşılık İİK uyarınca kiralananın ilamsız takiple tahliyesi ve icra mahkemesindeki özel talepler kanuni istisna kapsamındadır. Takibe itiraz üzerine genel mahkemede açılan itirazın iptali ve tahliye davasında ise arabuluculuk dava şartıdır.

HUAK m. 18/B, ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler hariç kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda 1 Eylül 2023’ten itibaren dava öncesi arabuluculuğu zorunlu kılmıştır. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açılması, sonradan tamamlanabilen basit bir eksiklik değildir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 14.05.2025 tarihli 2024/3408 E., 2025/2823 K. sayılı kararı, ödenmeyen kira alacağı için başlatılan takibe vaki itirazın iptali ve tahliye istemli genel mahkeme davasında arabuluculuğun dava şartı olduğunu açıkça kabul etmiştir.

Başvuru türüne göre arabuluculuk durumu
İşlem	Arabuluculuk gerekli mi?	Açıklama
TBK m. 315 doğrudan tahliye davası	Evet	Sulh hukuk mahkemesinde dava açılmadan önce anlaşamama son tutanağı alınmalıdır.
Örnek No. 13 icra takibinin başlatılması	Hayır	İİK uyarınca ilamsız tahliye takibi kanuni istisna içindedir.
İİK m. 269/a tahliye istemi	Hayır	İtirazsız özel takipten sonra icra hukuk mahkemesine yapılan istemdir.
İtirazın kaldırılması ve tahliye	Hayır	İcra hukuk mahkemesinde İİK hükümleri uyarınca yürütülen özel incelemedir.
İtirazın iptali ve tahliye davası	Evet	Genel mahkemedeki dava, HUAK m. 18/B kapsamındadır.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

TBK m. 315’e dayalı doğrudan tahliye ile genel hükümlere göre açılan itirazın iptali ve tahliye davalarında görevli mahkeme, HMK m. 4 uyarınca sulh hukuk mahkemesidir. İİK m. 269 ve devamındaki itirazın kaldırılması veya itirazsız takipten sonra tahliye isteminde görevli merci ise icra hukuk mahkemesidir.

Yetki bakımından davalının yerleşim yeri genel yetkilidir. Sözleşmenin ifa yeri de HMK m. 10 kapsamında yetkili olabilir. Kira bedelinin ödeneceği yer ve tarafların geçerli yetki anlaşması bulunup bulunmadığı ayrıca incelenir.

Kiralananın bulunduğu yer mahkemesi uygulamada çoğu kez yetkilidir; ancak kira sözleşmesine dayalı tahliye, ayni hak davası olmadığı için taşınmazın bulunduğu yerin her durumda kesin yetkili olduğu söylenemez. Örnek No. 13 takipte icra dairesinin yetkisi İİK m. 50’nin gönderme yaptığı genel yetki kuralları çerçevesinde belirlenir.

Temerrüt nedeniyle tahliye davasını kimler açabilir ve kime karşı açılır?

Dava veya takip kural olarak kira sözleşmesindeki kiraya veren tarafından, sözleşmedeki bütün kiracılara karşı yöneltilir; kiraya verenin mutlaka malik olması gerekmez. Taşınmazı sonradan edinen yeni malik TBK m. 310 uyarınca kira ilişkisinin tarafı olur. Paylı mülkiyet, elbirliği mülkiyeti ve çok taraflı sözleşmelerde temsil ve çoğunluk ayrıca incelenmelidir.

Kiraya veren taraf

Kim başvurabilir?

Kira sözleşmesinde kiraya veren olarak yer alan kişi veya yetkili temsilcisi.
Kira ilişkisini devralan yeni malik; ödeme yeri ve iktisap bildiriminin ispatı önemlidir.
Tüzel kişi kiraya veren adına temsil ve ilzam yetkisi bulunan organ veya vekil.

Paylı mülkiyette kira sözleşmesinin sona erdirilmesi olağan yönetim ve taraf sıfatı kurallarıyla; elbirliği mülkiyetinde birlikte hareket zorunluluğuyla bağlantılıdır. Dosya özelinde gerekli çoğunluk veya muvafakat belirlenmelidir.

Kiracı taraf

Kime yöneltilmelidir?

Sözleşmede kiracı olan bütün gerçek veya tüzel kişilere.
Konut aile konutu ise, kiracı olmayan eş TBK m. 349 uyarınca bildirimle taraf olmuşsa eşe de.
Tüzel kişi kiracıda şirkete; yalnız yetkili veya ortağa değil.

Kefil, kira borcunun parasal kısmından koşulları varsa sorumlu olabilir; fakat sırf kefil olması onu kiralananın tahliyesi talebinin muhatabı hâline getirmez.

Yeni malik kira borcu nedeniyle tahliye isteyebilir mi?

Yeni malik, mülkiyetin devriyle kira sözleşmesinin tarafı olur ve kendi dönemindeki muaccel kira borçları için temerrüt hükümlerini işletebilir. Bununla birlikte kiracıya edinim, ödeme hesabı ve kiraların artık kime ödeneceği açıkça bildirilmeden temerrüt ihtarı gönderilmesi, borcun alacaklısı ve ödeme yeri yönünden uyuşmazlık doğurur.

Temerrüt nedeniyle tahliyede hangi deliller kullanılır ve ispat yükü kimdedir?

Kiraya veren kira ilişkisini, kiralananın teslimini, kira ve yan gider tutarını, muacceliyeti, yazılı bildirimin içeriğini ve usulüne uygun tebliği ortaya koymalıdır. Kiracı ise kural olarak ödeme, takas, ibra veya borcun sona erdiği savunmasını ispatlar. İcra hukuk mahkemesinde deliller İİK’nın özel belge rejimiyle sınırlıdır.

Kiraya veren bakımından başlıca deliller

Kira sözleşmesi ve ek protokoller.
Teslim tutanağı, anahtar teslim belgesi ve önceki ödemeler.
Noter ihtarı, tebliğ mazbatası, UETS kayıtları veya icra dosyası.
Aylara göre borç tablosu, banka hareketleri ve makbuzlar.
Yan gider faturaları, yönetim kararları ve hesap dökümleri.

Kiracı bakımından başlıca deliller

Banka dekontları, icra dosyası tahsilat makbuzları ve imzalı alındılar.
Ödeme açıklaması, tarih ve alıcı hesabını gösteren kayıtlar.
İbra, takas veya mahsup anlaşması.
Kiraya verenin ödemeyi reddettiğini ve tevdi işlemlerini gösteren belgeler.
İtiraz dilekçesi ve itirazın süresinde verildiğine ilişkin kayıt.

Bilirkişi incelemesi yapılır mı?

Kira artışları, kısmi ödemeler, stopaj, KDV, çok sayıda dönem veya yan gider hesabı teknik muhasebe incelemesi gerektiriyorsa bilirkişi görevlendirilebilir. Bilirkişi yalnız hesap ve uzmanlık konularında görüş verir; bildirimin geçerliliği, temerrüt şartları, süre hesabı ve tahliye hakkı gibi hukuki değerlendirmeler mahkemeye aittir.

Kiracı 30 gün içinde kira borcunu öderse tahliye edilir mi?

Kiracı, konut veya çatılı işyeri kirasında takip veya ihtara konu ana kira borcunu ve somut olayda tahliyeye esas olan belirli yan giderleri 30 günlük süre içinde tamamen öderse o temerrüde dayanılarak derhâl tahliye edilemez. Ancak tebliğden sonra yapılan ödeme, aynı kira yılındaki iki haklı ihtar değerlendirmesinde sonuç doğurabilir.

Ödeme, sürenin son gününde yapılacaksa paranın doğru alacaklıya veya ödeme emrinde gösterilen icra hesabına zamanında ulaşması güvence altına alınmalıdır. Banka işlem saati, EFT valörü, yanlış IBAN ve kesilen masraf nedeniyle eksik intikal, ağır sonuçlar doğurabilir.

Kira borcunun eksik ödenmesi tahliye sebebi midir?

Evet. Süre sonunda ana kira veya tahliyeye esas belirli yan gider borcundan bakiye kalması, kural olarak temerrüdü ortadan kaldırmaz. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 2015 tarihli bir kararında, banka masrafı nedeniyle 0,35 TL eksik kalan kira borcunun dahi 30 günlük sürede tamamlanmaması hâlinde tahliye koşulunu oluşturduğunu kabul etmiştir.

Bu sonuç, kiraya verenin hesap hatasını veya dürüstlük kuralına aykırı davranışını korumaz. Önce gerçek borç miktarı, yapılan ödemelerin hangi borca mahsup edileceği ve banka kesintisinin kime yüklenebileceği belirlenmelidir.

30 günlük süre geçtikten sonra ödeme tahliyeyi durdurur mu?

Kural olarak hayır. Kanuni ödeme süresi borç tamamen ödenmeden dolmuşsa tahliye hakkı doğabilir; sonradan yapılan ödeme para alacağını sona erdirse de oluşmuş temerrüt sonucunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte kiraya verenin sonraki davranışları, açık feragat, sulh, yeni sözleşme veya tahliye hakkıyla bağdaşmayan kabul işlemleri somut olayda ayrıca değerlendirilir.

Depozito son ayların kirasına sayılabilir mi?

Kural olarak hukuken hayır. Güvence bedeli, kiracının tek taraflı iradesiyle “son kira” ödemesine dönüştürülemez. Sözleşmede açık mahsup düzenlemesi veya kiraya verenin kabulü yoksa depozito kira ilişkisi sona ererken muhtemel alacakları güvence altına alır; muaccel aylık kira borcunu otomatik olarak kapatmaz.

Kiraya veren ödemeyi kabul etmezse kiracı ne yapmalıdır?

Kiraya veren haklı neden olmadan usulüne uygun ödeme teklifini kabul etmez veya ödeme hesabını kapatırsa alacaklı temerrüdü gündeme gelebilir. Kiracı, ödeme girişimini belgelemeli ve TBK m. 106–110 çerçevesinde yetkili merciden tevdi yeri belirlenmesini isteyerek borcu tevdi etmelidir. Parayı elde tutmak tek başına temerrüdü önlemez.

Temerrüt nedeniyle tahliye ile iki haklı ihtar arasındaki fark nedir?

TBK m. 315’te tek bir muaccel borcun verilen 30 günlük sürede tamamen ödenmemesi, dönem sonu beklenmeden tahliye hakkı doğurabilir. TBK m. 352/2’de ise kiracı aynı kira yılı içinde ayrı vadelerdeki kira bedelleri için iki haklı yazılı ihtara sebep olmalı; tahliye davası kira yılının bitiminden itibaren bir ay içinde açılmalıdır.

TBK m. 315 temerrüt ile TBK m. 352/2 iki haklı ihtar farkları
Ölçüt	TBK m. 315 temerrüt	TBK m. 352/2 iki haklı ihtar
Kaç gecikme?	Tek bir muaccel borç yeterli olabilir.	Aynı kira yılı veya kanundaki dönem içinde farklı vadeler için iki haklı ihtar gerekir.
Ödeme süresi	Konut ve çatılı işyerinde en az 30 gün.	Tahliye için ayrıca 30 gün içinde ödenmeme şartı aranmaz; ihtarın tebliğinden önce borç ödenmişse ihtar haklı olmaz.
Sonradan ödeme	30 gün içinde tam ödeme derhâl tahliyeyi engeller.	İhtar tebliğinden sonra ödeme, ihtarın haklılığını kural olarak ortadan kaldırmaz.
Dava zamanı	Ödeme süresinin dolması ve fesih koşullarından sonra; kira yılı sonu beklenmez.	Kira süresi veya ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden başlayarak bir ay.
Kapsam	Kira bedeli ve kiracının sorumlu olduğu yan gider.	Kanun metni kira bedelinin ödenmemesine dayanır; yan gider ihtarı aynı kapsamda değerlendirilmez.

Örnek No. 13 ödeme emri, kira borcu tebliğden sonra ödense dahi iki haklı ihtardan biri olabilir. Bunun için borcun tebliğ anında mevcut ve muaccel olması, ödeme emrinin aynı kira yılındaki belirli bir vadeye ilişkin bulunması ve diğer kanuni koşulların sağlanması gerekir.

Tahliye yargılaması, istinaf ve kararın uygulanması nasıl ilerler?

Sulh hukuk mahkemesi genel delilleri basit yargılama usulüyle inceler; icra hukuk mahkemesi ise İİK’nın sınırlı inceleme düzenine göre karar verir. Güncel kurala göre istinaf süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. İcra mahkemesinin tahliye kararı kesinleşmeden uygulanabilir; ancak özel on günlük bekleme ve icranın geri bırakılması hükümleri saklıdır.

Doğrudan TBK m. 315 davasında aşamalar

İhtar ve ödeme süresiMuaccel borç için geçerli yazılı bildirim tebliğ edilir ve kanuni süre beklenir.
ArabuluculukÖdeme yapılmamışsa tahliye ve varsa alacak talepleriyle arabuluculuk bürosuna başvurulur.
Sulh hukuk mahkemesiAnlaşma olmazsa son tutanakla dava açılır; tebligat, borç, ödeme ve fesih şartları incelenir.
Karar ve kanun yoluGerekçeli karar taraflara tebliğ edilir; kanun yolu ve sonrasında ilamın icrası değerlendirilir.

İcra hukuk mahkemesi kararında kesinleşme beklenir mi?

İİK m. 269/c uyarınca tahliye kararının uygulanması için kesinleşme kural olarak beklenmez. Bununla birlikte kararın borçluya tefhim veya tebliğinden itibaren 10 gün geçmeden tahliye uygulanamaz. İstinaf başvurusu tek başına icrayı durdurmaz; kiracı İİK m. 36 uyarınca icranın geri bırakılması koşullarını sağlayabilir.

On günlük infaz bekleme süresi ile iki haftalık istinaf süresi aynı kurum değildir. Sürelerin başlangıcı, geçiş hükümleri, karar tarihi ve tebligat kaydı dosya üzerinden kontrol edilmelidir.

Kira borcu nedeniyle tahliye ne kadar sürer ve masrafları nelerdir?

Yasal olarak garanti edilmiş tek bir tamamlanma süresi yoktur. Tebligatın hızı, kiracının itirazı, seçilen merci, dosyanın delil ve bilirkişi ihtiyacı, adli iş yükü ile istinaf süreci toplam süreyi belirler. İtirazsız ve usulü eksiksiz icra dosyası, geniş delil incelemesi gereken genel mahkeme davasından daha dar kapsamlı olabilir.

Masraflar; başvuru ve karar harçları, icra harçları, tebligat giderleri, posta avansı, olası bilirkişi ve keşif ücretleri ile vekâlet ücretinden oluşabilir. Tahliye davasında nispi karar ve ilam harcının hesabında kural olarak bir yıllık kira bedeli esas alınır; alacak talebi ve icra işlemleri ek maliyet doğurabilir.

Harç, gider avansı, kanun yolu parasal sınırı ve vekâlet tarifeleri dönemsel olarak değişir. Bu nedenle kesin rakam, işlemin yapıldığı tarihteki tarife ve dosyanın talepleri üzerinden hesaplanmalıdır.

Kira borcunun ödenmemesi nedeniyle tahliyede hangi Yargıtay ilkeleri uygulanır?

Yargıtay; ödeme emrinde kanuni sürenin açık yazılmasını, yedi günlük itiraz ile 30 günlük ödeme süresinin ayrılmasını, bakiye ana borcun eksiksiz kapatılmasını ve itirazsız takipte savunmaların zamanında ileri sürülmesini arar. Güncel Hukuk Genel Kurulu kararı, sözleşmeyle yüklenip takipte kesinleşen yan giderleri de temerrüt kapsamında değerlendirmektedir.

Doğrulanmış Yargıtay kararları ve yerleşik ilkeler
Karar	Doğrulanan ilke	Kaynak
Yargıtay HGK, 2024/12-785 E., 2025/426 K., 02.07.2025	Sözleşmeyle kiracıya yüklenen, takipte açıkça istenen ve süresinde itiraz edilmediği için kesinleşen elektrik, su ve ortak gider borçlarının 30 günlük sürede ödenmemesi temerrüt oluşturur.	Tam karar
Yargıtay 3. HD, 2024/3408 E., 2025/2823 K., 14.05.2025	Ödenmeyen kira için başlatılan takibe vaki itirazın iptali ve tahliye istemli genel mahkeme davasında, 1 Eylül 2023 sonrasında dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır.	Tam karar
Yargıtay 8. HD, 2017/5190 E., 2018/9913 K., 26.03.2018	Örnek No. 13 ödeme emrinde TBK m. 315’teki 30 günlük ödeme süresi açıkça yazılmamışsa ödeme emri tahliye bakımından hukuki sonuç doğurmaz.	Tam karar
Yargıtay 6. HD, 2015/6655 E., 2015/10585 K., 01.12.2015	Banka masrafı nedeniyle 0,35 TL eksik kalan kira ana borcu 30 günlük sürede tamamlanmamışsa borcun azlığı temerrüdü engellemez.	Tam karar
Yargıtay HGK, 2017/(6)8-2340 E., 2021/261 K., 16.03.2021	Ödeme emrine süresinde itiraz etmeyen kiracı, takipten veya tebliğden önce ödeme yaptığı savunmasını sonradan icra mahkemesinde ileri süremez; inceleme esas olarak ödeme süresindeki ifayla sınırlıdır.	Tam karar
Yargıtay HGK, 2017/(6)8-1853 E., 2021/1529 K., 30.11.2021	İcra takibindeki ödeme süresinde tebliğ günü sayılmaz; son gün resmî tatile rastlarsa izleyen iş gününe uzar. Adli tatil, İİK sürelerine HMK m. 104 anlamında ek süre vermez.	Tam karar

Bir Yargıtay kararının sonucu yalnız karar numarasıyla başka dosyaya aktarılamaz. Kira türü, takip talebi, ödeme emri, itiraz içeriği, sözleşme hükmü, ödeme tarihi ve sunulan belgeler karşılaştırılmalıdır.

Somut tarihlerle temerrüt ve tahliye örnekleri

Aşağıdaki örnekler, süre ve ödeme ayrımını göstermek amacıyla varsayımsal olarak kurulmuştur. Gerçek dosyada sözleşme hükmü, tebligat şekli, resmî tatiller, ödeme kanalı, borcun türü ve itiraz içeriği sonucu değiştirebilir. Bu nedenle örnek tarihler otomatik dava takvimi olarak kullanılmamalıdır.

Örnek 1 · Noter ihtarı

30 günlük sürede tam ödeme

Konut kiracısına 5 Ekim 2026’da ihtar tebliğ edilmiştir. Süre 6 Ekim’de başlar ve 4 Kasım’da tamamlanır. Kiracı ana kira ve ihtarda geçerli biçimde gösterilen borcu 3 Kasım’da tamamen öderse, bu borca dayalı TBK m. 315 tahliyesi şartı oluşmaz.

Örnek 2 · Örnek No. 13

İtiraz yok, ödeme yok

Ödeme emri 10 Ocak 2026’da tebliğ edilmiştir. Kiracı yedi günlük sürede itiraz etmemiş olsa bile kiraya veren 30 günlük ödeme süresi dolmadan tahliye isteyemez. Ödeme de yapılmazsa, ödeme süresinin bitimini izleyen altı ay içinde icra hukuk mahkemesine başvurabilir.

Örnek 3 · Kısmi ödeme

Ana borçta küçük bakiye

Takip konusu ana kira borcu 50.000 TL, süresinde yapılan ödeme 49.990 TL’dir. Geçerli mahsup sonucunda 10 TL ana borç kalıyorsa, borcun büyük kısmının ödenmiş olması temerrüdü kendiliğinden kaldırmaz. Hesap ve banka kesintileri sürenin bitiminden önce kontrol edilmelidir.

Örnek 4 · Yan gider

Sözleşmeyle üstlenilen ortak gider

Çatılı işyeri sözleşmesinde belirli ortak gider kiracıya yüklenmiş, tutar fatura ve hesapla belirlenmiş, Örnek No. 13 ödeme emrinde açıkça istenmiş ve kiracı süresinde itiraz etmemiştir. Yalnız kira bedelinin ödenip kesinleşen yan giderin 30 gün içinde ödenmemesi, 2025 tarihli HGK ilkesi uyarınca tahliye riski doğurur.

Uygulamada en sık yapılan hukuki hatalar nelerdir?

En sık hatalar; muaccel olmayan veya yanlış hesaplanan bedeli istemek, 30 günlük süreyi eksik yazmak, tebliğ gününü birinci gün saymak, takip talebine tahliyeyi eklememek, 7 günlük itiraz ile ödeme süresini karıştırmak, bütün kiracılara bildirim yapmamak ve genel mahkeme davasından önce arabuluculuğu tamamlamamaktır.

Yanlış: “Yedi gün geçti; kiracı hemen çıkarılır.”

Doğrusu: Yedi gün itiraz süresidir. Konut ve çatılı işyerinde en az 30 günlük ödeme süresi tamamlanmadan temerrüde dayalı tahliye istenemez.

Yanlış: “Takipte haciz istemek tahliye için yeterlidir.”

Doğrusu: Takip talebinde tahliye açıkça istenmeli ve kiracıya tahliye ihtarını içeren Örnek No. 13 ödeme emri gönderilmelidir.

Yanlış: “Bir aylık kira borcuyla tahliye olmaz.”

Doğrusu: Tek bir muaccel kira borcu, geçerli bildirimden sonra 30 günlük sürede tam ödenmezse tahliye koşulu oluşturabilir.

Yanlış: “Depozito varsa kira ödenmeyebilir.”

Doğrusu: Güvence bedeli, açık anlaşma olmadan kiracının tek taraflı mahsup edebileceği son ay kirası değildir.

Yanlış: “İcra takibi için mutlaka yazılı sözleşme gerekir.”

Doğrusu: Sözlü kira ilişkisiyle takip mümkündür; ancak açık inkâr hâlinde ispat ve başvurulacak merci değişebilir.

Yanlış: “Borcun sonradan ödenmesi tahliyeyi daima durdurur.”

Doğrusu: Ödeme kanuni süreden sonra tamamlanmışsa oluşan tahliye hakkı kural olarak kendiliğinden ortadan kalkmaz.

Yanlış: “Her aidat borcu tahliye sebebidir.”

Doğrusu: Giderin kiracıya ait, muaccel, belirli ve geçerli biçimde istenmiş olması gerekir; 2025 HGK kararındaki somut şartlar gözetilmelidir.

Yanlış: “İcra takibi varsa arabuluculuk hiçbir aşamada gerekmez.”

Doğrusu: Özel icra takibi istisnadır; genel mahkemede açılan itirazın iptali ve tahliye davasında arabuluculuk dava şartıdır.

Kiraya veren ve kiracı hangi hususları kontrol etmelidir?

Kiraya veren; borcun vadesini, doğru tutarı, bütün tarafları, bildirim metnini, tebligatı ve başvuru sürelerini dosya açmadan önce doğrulamalıdır. Kiracı ise ödeme emrini aldığı gün tebliğ zarfını saklamalı, yedi günlük itiraz ile 30 günlük ödeme süresini ayrı hesaplamalı, dekontları ve kira sözleşmesini gecikmeden inceletmelidir.

Kiraya veren için kontrol listesi

Kira sözleşmesi, ek protokoller ve teslim belgesi mevcut mu?
Talep edilen her dönemin borcu vadesinde ve doğru hesaplanmış mı?
Geçerli artış oranı, önceki ödemeler ve mahsuplar işlendi mi?
Yan giderin sözleşmesel veya kanuni dayanağı ile faturası var mı?
Bütün kiracılar ve aile konutunda taraf olmuş eş belirlendi mi?
Bildirimde en az 30 gün ve açık tahliye uyarısı bulunuyor mu?
Tebligat adresi ve yöntemi hukuka uygun mu?
Takip talebinde hem haciz hem tahliye açıkça istendi mi?
İtirazın tebliğ tarihi ve altı aylık/bir yıllık süre kaydedildi mi?
Genel mahkeme davasından önce arabuluculuk tamamlandı mı?

Kiracı için kontrol listesi

Ödeme emrinin gerçek tebliğ tarihi ve tebligat belgesi saklandı mı?
Yedi günlük itirazın son günü ayrı hesaplandı mı?
Borcun ayları, artış oranı ve yan gider dayanağı doğru mu?
Takipten önceki ödemeler itiraz dilekçesinde açıkça bildirildi mi?
Kira ilişkisi veya imza inkâr edilecekse açık ve kesin ifade edildi mi?
Dekontlarda alıcı, tarih, tutar ve kira dönemi görülüyor mu?
Banka masrafı nedeniyle eksik intikal ihtimali kontrol edildi mi?
Ödeme kabul edilmiyorsa tevdi işlemi gecikmeden başlatıldı mı?
Depozitonun tek taraflı kira mahsubu olmadığı dikkate alındı mı?
İcra mahkemesindeki sınırlı belge rejimi için dosya incelendi mi?

Kira borcunun ödenmemesi nedeniyle tahliye hakkında sıkça sorulan sorular

Kiracı kaç ay kira ödemezse tahliye edilebilir?

Yazılı Tahliye Taahhütnamesi Sebebiyle Tahliye

ilkercebeci — Fri, 21 Aug 2026 10:09:10 +0000

.ytt-article { --ytt-ink: #172234; --ytt-muted: #566375; --ytt-navy: #142f49; --ytt-blue: #1f6385; --ytt-teal: #0c7a74; --ytt-gold: #b47818; --ytt-red: #a84040; --ytt-soft: #f3f7fa; --ytt-soft-teal: #edf8f6; --ytt-soft-gold: #fff8e9; --ytt-soft-red: #fff2f1; --ytt-line: #d8e2e8; --ytt-white: #ffffff; color: var(--ytt-ink); font: inherit; line-height: 1.72; max-width: 100%; overflow-wrap: anywhere; } .ytt-article *, .ytt-article *::before, .ytt-article *::after { box-sizing: border-box; } .ytt-article h2, .ytt-article h3, .ytt-article h4 { color: var(--ytt-navy); line-height: 1.26; scroll-margin-top: 6rem; } .ytt-article h2 { margin: 2.9rem 0 1rem; font-size: clamp(1.55rem, 3vw, 2.08rem); } .ytt-article h3 { margin: 2rem 0 .75rem; font-size: clamp(1.2rem, 2.3vw, 1.48rem); } .ytt-article h4 { margin: 1.4rem 0 .55rem; font-size: 1.08rem; } .ytt-article p { margin: 0 0 1rem; } .ytt-article ul, .ytt-article ol { margin: .65rem 0 1.2rem; padding-left: 1.35rem; } .ytt-article li { margin: .43rem 0; } .ytt-article a { color: var(--ytt-blue); text-decoration-thickness: .08em; text-underline-offset: .16em; } .ytt-article a:hover, .ytt-article a:focus-visible { color: var(--ytt-teal); } .ytt-article :focus-visible { outline: 3px solid rgba(12,122,116,.32); outline-offset: 3px; } .ytt-hero { position: relative; overflow: hidden; margin: 0 0 2rem; padding: clamp(1.4rem, 4vw, 2.6rem); border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 22px; background: linear-gradient(135deg, #f8fbfd 0%, #edf7f6 58%, #fff8eb 100%); box-shadow: 0 14px 38px rgba(20,47,73,.09); } .ytt-hero::after { content: ""; position: absolute; right: -72px; bottom: -102px; width: 240px; height: 240px; border: 40px solid rgba(31,99,133,.075); border-radius: 50%; pointer-events: none; } .ytt-kicker { margin: 0 0 .55rem !important; color: var(--ytt-teal); font-size: .82rem; font-weight: 850; letter-spacing: .08em; text-transform: uppercase; } .ytt-display-title { position: relative; z-index: 1; margin: 0 0 .8rem !important; max-width: 22ch; color: var(--ytt-navy); font-size: clamp(1.65rem, 4vw, 2.65rem); font-weight: 850; line-height: 1.14; letter-spacing: -.02em; } .ytt-lead { position: relative; z-index: 1; margin: 0 !important; max-width: 80ch; font-size: clamp(1.06rem, 2.1vw, 1.25rem); } .ytt-chips { position: relative; z-index: 1; display: flex; flex-wrap: wrap; gap: .55rem; margin: 1.2rem 0 0 !important; padding: 0 !important; list-style: none; } .ytt-chips li { margin: 0; padding: .42rem .73rem; border: 1px solid rgba(20,47,73,.16); border-radius: 999px; background: rgba(255,255,255,.8); color: var(--ytt-navy); font-size: .88rem; font-weight: 750; } .ytt-grid { display: grid; grid-template-columns: repeat(4, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.25rem 0 2rem; } .ytt-card { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 16px; background: var(--ytt-white); box-shadow: 0 8px 24px rgba(20,47,73,.055); } .ytt-card strong { display: block; margin-bottom: .35rem; color: var(--ytt-navy); font-size: 1.02rem; } .ytt-card p { margin: 0; color: var(--ytt-muted); font-size: .94rem; } .ytt-card--teal { border-top: 4px solid var(--ytt-teal); } .ytt-card--blue { border-top: 4px solid var(--ytt-blue); } .ytt-card--gold { border-top: 4px solid var(--ytt-gold); } .ytt-card--red { border-top: 4px solid var(--ytt-red); } .ytt-toc { margin: 1.5rem 0 2.25rem; padding: clamp(1rem, 3vw, 1.5rem); border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 16px; background: var(--ytt-soft); } .ytt-toc > strong { display: block; margin-bottom: .65rem; color: var(--ytt-navy); } .ytt-toc ol { columns: 2; column-gap: 2.1rem; margin: 0; } .ytt-toc li { break-inside: avoid; margin: .36rem 0; } .ytt-answer { margin: .3rem 0 1.15rem; padding: 1rem 1.1rem; border-left: 5px solid var(--ytt-teal); border-radius: 0 12px 12px 0; background: var(--ytt-soft-teal); } .ytt-answer p:last-child, .ytt-note p:last-child, .ytt-warning p:last-child, .ytt-danger p:last-child { margin-bottom: 0; } .ytt-note, .ytt-warning, .ytt-danger { margin: 1.25rem 0; padding: 1rem 1.1rem; border-radius: 14px; } .ytt-note { border: 1px solid #b9ddd8; background: var(--ytt-soft-teal); } .ytt-warning { border: 1px solid #ecd09c; background: var(--ytt-soft-gold); } .ytt-danger { border: 1px solid #e3b5b2; background: var(--ytt-soft-red); } .ytt-note > strong, .ytt-warning > strong, .ytt-danger > strong { display: block; margin-bottom: .3rem; color: var(--ytt-navy); } .ytt-table-wrap { max-width: 100%; margin: 1.3rem 0 2rem; overflow-x: auto; -webkit-overflow-scrolling: touch; border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 16px; background: var(--ytt-white); box-shadow: 0 7px 22px rgba(20,47,73,.05); } .ytt-table { width: 100%; margin: 0; border: 0; border-collapse: collapse; table-layout: fixed; } .ytt-table caption { padding: .9rem 1rem; background: var(--ytt-soft); color: var(--ytt-navy); font-weight: 850; text-align: left; } .ytt-table th, .ytt-table td { padding: .85rem .9rem; border: 0; border-bottom: 1px solid var(--ytt-line); vertical-align: top; text-align: left; } .ytt-table th { background: var(--ytt-navy); color: var(--ytt-white); font-size: .92rem; } .ytt-table tbody tr:nth-child(even) td { background: #f9fbfc; } .ytt-table tbody tr:last-child td { border-bottom: 0; } .ytt-table td:first-child { color: var(--ytt-navy); font-weight: 760; } .ytt-col-18 { width: 18%; } .ytt-col-20 { width: 20%; } .ytt-col-25 { width: 25%; } .ytt-route-grid { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: 1rem; margin: 1.25rem 0 1.7rem; } .ytt-route { position: relative; min-width: 0; padding: 1.2rem; border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 17px; background: var(--ytt-white); box-shadow: 0 8px 24px rgba(20,47,73,.05); } .ytt-route::before { content: ""; position: absolute; inset: 0 auto 0 0; width: 5px; border-radius: 17px 0 0 17px; background: var(--ytt-blue); } .ytt-route--teal::before { background: var(--ytt-teal); } .ytt-route h3 { margin-top: 0; } .ytt-route p:last-child { margin-bottom: 0; } .ytt-pill { display: inline-block; margin-bottom: .5rem; padding: .25rem .56rem; border-radius: 999px; background: var(--ytt-soft); color: var(--ytt-navy); font-size: .78rem; font-weight: 800; letter-spacing: .03em; } .ytt-steps { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .8rem; margin: 1rem 0 1.5rem; padding: 0 !important; list-style: none; counter-reset: ytt-step; } .ytt-steps li { position: relative; min-height: 105px; margin: 0; padding: 1rem 1rem 1rem 3.65rem; border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 14px; background: var(--ytt-white); } .ytt-steps li::before { counter-increment: ytt-step; content: counter(ytt-step); position: absolute; top: 1rem; left: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 2rem; height: 2rem; border-radius: 50%; background: var(--ytt-navy); color: var(--ytt-white); font-weight: 850; } .ytt-steps strong { display: block; margin-bottom: .28rem; color: var(--ytt-navy); } .ytt-timeline { display: grid; grid-template-columns: repeat(5, minmax(0,1fr)); gap: .68rem; margin: 1.25rem 0 .7rem; } .ytt-time { position: relative; min-height: 135px; padding: .88rem .72rem; border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 14px; background: var(--ytt-white); text-align: center; } .ytt-time::after { content: ""; position: absolute; top: 31px; right: -.69rem; width: .69rem; height: 2px; background: var(--ytt-line); } .ytt-time:last-child::after { display: none; } .ytt-time b { display: grid; place-items: center; width: 2.05rem; height: 2.05rem; margin: 0 auto .5rem; border-radius: 50%; background: var(--ytt-blue); color: var(--ytt-white); } .ytt-time span { display: block; color: var(--ytt-muted); font-size: .83rem; line-height: 1.36; } .ytt-time--critical { border-color: #e6c27c; background: var(--ytt-soft-gold); } .ytt-time--critical b { background: var(--ytt-gold); } .ytt-figure { margin: 1.5rem 0 2rem; padding: clamp(1rem,3vw,1.45rem); border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 18px; background: var(--ytt-soft); } .ytt-figure figcaption { margin-top: .8rem; color: var(--ytt-muted); font-size: .88rem; } .ytt-checklist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .ytt-checklist li { position: relative; padding-left: 1.8rem; } .ytt-checklist li::before { content: "✓"; position: absolute; left: 0; color: var(--ytt-teal); font-weight: 900; } .ytt-crosslist { padding-left: 0 !important; list-style: none; } .ytt-crosslist li { position: relative; padding-left: 1.8rem; } .ytt-crosslist li::before { content: "×"; position: absolute; left: .12rem; color: var(--ytt-red); font-weight: 900; } .ytt-myth-grid { display: grid; grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); gap: .85rem; margin: 1.1rem 0 1.6rem; } .ytt-myth { min-width: 0; padding: 1rem; border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 15px; background: var(--ytt-white); } .ytt-myth b { display: block; margin-bottom: .38rem; color: var(--ytt-red); } .ytt-myth p { margin: 0; } .ytt-myth p strong { color: var(--ytt-teal); } .ytt-faq details { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 14px; background: var(--ytt-white); } .ytt-faq summary { position: relative; padding: 1rem 3rem 1rem 1.1rem; color: var(--ytt-navy); cursor: pointer; font-weight: 800; list-style: none; } .ytt-faq summary::-webkit-details-marker { display: none; } .ytt-faq summary::after { content: "+"; position: absolute; top: .72rem; right: 1rem; display: grid; place-items: center; width: 1.85rem; height: 1.85rem; border-radius: 50%; background: var(--ytt-soft); color: var(--ytt-blue); font-size: 1.25rem; } .ytt-faq details[open] summary::after { content: "−"; } .ytt-faq .ytt-faq-answer { padding: 0 1.1rem 1rem; } .ytt-faq .ytt-faq-answer p:last-child { margin-bottom: 0; } .ytt-source-list { font-size: .92rem; } .ytt-source-list li { margin-bottom: .72rem; } .ytt-author { margin: 2rem 0 0; padding: 1.2rem; border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 16px; background: var(--ytt-soft); } .ytt-author h2 { margin-top: 0; } .ytt-author p:last-child { margin-bottom: 0; } .ytt-small { color: var(--ytt-muted); font-size: .9rem; } .ytt-divider { height: 1px; margin: 2rem 0; border: 0; background: var(--ytt-line); } @media (max-width: 980px) { .ytt-grid { grid-template-columns: repeat(2, minmax(0,1fr)); } .ytt-timeline { grid-template-columns: repeat(3, minmax(0,1fr)); } .ytt-time:nth-child(3)::after { display: none; } } @media (max-width: 720px) { .ytt-hero { border-radius: 16px; } .ytt-display-title { max-width: 100%; } .ytt-grid, .ytt-route-grid, .ytt-steps, .ytt-myth-grid { grid-template-columns: 1fr; } .ytt-toc ol { columns: 1; } .ytt-timeline { grid-template-columns: 1fr; } .ytt-time { min-height: 0; padding: .82rem .8rem .82rem 3.55rem; text-align: left; } .ytt-time b { position: absolute; top: .77rem; left: .8rem; margin: 0; } .ytt-time::after { top: auto; right: auto; bottom: -.69rem; left: 1.82rem; width: 2px; height: .69rem; } .ytt-time:nth-child(3)::after { display: block; } .ytt-time:last-child::after { display: none; } .ytt-table-wrap { overflow: visible; border: 0; border-radius: 0; box-shadow: none; background: transparent; } .ytt-table, .ytt-table tbody, .ytt-table tr, .ytt-table td { display: block; width: 100%; } .ytt-table { table-layout: auto; } .ytt-table thead { position: absolute; width: 1px; height: 1px; overflow: hidden; clip: rect(0 0 0 0); white-space: nowrap; } .ytt-table caption { display: block; margin-bottom: .75rem; border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 12px; } .ytt-table tr { margin: 0 0 .85rem; overflow: hidden; border: 1px solid var(--ytt-line); border-radius: 14px; background: var(--ytt-white); box-shadow: 0 6px 18px rgba(20,47,73,.05); } .ytt-table td, .ytt-table tbody tr:nth-child(even) td { display: grid; grid-template-columns: minmax(7.6rem,40%) minmax(0,1fr); gap: .72rem; padding: .75rem .8rem; background: var(--ytt-white); } .ytt-table td::before { content: attr(data-label); color: var(--ytt-navy); font-weight: 820; } .ytt-table td:first-child { background: var(--ytt-soft); } } @media (max-width: 440px) { .ytt-grid { grid-template-columns: 1fr; } .ytt-table td, .ytt-table tbody tr:nth-child(even) td { grid-template-columns: 1fr; gap: .2rem; } .ytt-chips li { width: 100%; border-radius: 10px; } } @media (prefers-reduced-motion: reduce) { .ytt-article * { scroll-behavior: auto !important; transition: none !important; } } @media print { .ytt-article { color: #000; } .ytt-hero, .ytt-card, .ytt-route, .ytt-table-wrap, .ytt-figure, .ytt-author { box-shadow: none; } .ytt-toc { display: none; } .ytt-article a { color: inherit; text-decoration: none; } .ytt-faq details { break-inside: avoid; } .ytt-faq details > * { display: block; } }

2026 güncel · mevzuat ve içtihat doğrulamalı hukuki inceleme

Yazılı Tahliye Taahhütnamesi Sebebiyle Tahliye

Yazılı tahliye taahhütnamesi, kiracının kiralananı belirli bir tarihte boşaltacağını, kural olarak kiralanan kendisine teslim edildikten sonra yazılı biçimde üstlenmesidir. Kiracı o tarihte çıkmazsa kiraya veren, taahhüt edilen tarihten başlayarak bir ay içinde icra takibi başlatabilir veya tahliye davası açabilir.

TBK m. 352/1
Teslimden sonra imza
Bir aylık süre
7 gün itiraz · 15 gün tahliye
Zorunlu arabuluculuk
Doğrulanmış Yargıtay kararları

Temel geçerlilik şartları

Yazılı olmalı, kiralanan teslim edildikten sonra verilmeli, tahliye tarihi belirli olmalı ve kiracı ya da yetkili temsilcisi tarafından imzalanmalıdır.

Hak düşürücü başvuru süresi

İcra veya dava yolu, taahhüt edilen boşaltma tarihinden itibaren bir ay içinde işletilmelidir. Süre kendiliğinden beklemez.

Noter zorunlu mu?

Hayır. Adi yazılı belge yeterli olabilir; noter, özellikle imza ve tarih ispatını güçlendirir fakat teslimden önceki taahhüdü geçerli hâle getirmez.

Belge kendiliğinden tahliye sonucu doğurur mu?

Hayır. Kiraya veren kilidi değiştiremez veya zor kullanamaz; süresinde icra ya da mahkeme yoluna başvurmalıdır.

Yazılı Tahliye Taahhütnamesi Nedir?

Yazılı tahliye taahhütnamesi, kiracının kiralananı belirli bir tarihte boşaltıp teslim edeceğini, kiralanan kendisine teslim edildikten sonra yazılı olarak üstlenmesidir. Kiracının bu tarihte taşınmazı boşaltmaması hâlinde kiraya veren, taahhüt tarihinden itibaren bir ay içinde icraya başvurabilir veya tahliye davası açabilir.

Bu tahliye sebebinin temel dayanağı Türk Borçlar Kanunu’nun 352. maddesinin birinci fıkrasıdır. Düzenleme, konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracıyı koruyan sona erme sisteminin istisnalarından biridir. Kiracının yalnızca belirli süreli kira sözleşmesinin süresinin dolması, kiraya verene kural olarak tahliye hakkı vermez; geçerli yazılı taahhüt ise kanundaki şartlar gerçekleştiğinde ayrı bir tahliye sebebi oluşturur.

Taahhütname, kira sözleşmesinin düzenlendiği anda taşınmazı boşaltan bir belge değildir. Taahhüt edilen tarih geldiğinde kira ilişkisi kendiliğinden fiilen sona ermez ve kiraya veren kendiliğinden zor kullanamaz. Tahliye için kanuni süre içinde icra veya dava yolunun işletilmesi gerekir.

Tahliye taahhütnamesi hangi kiralarda uygulanır?

TBK m. 352/1’deki özel tahliye sebebi, konut ve çatılı işyeri kiraları bakımından uygulanır. Kiralananın sözleşmedeki adı değil, fiilî ve hukuki kullanım niteliği önem taşır.

Konut; kişinin barınma ihtiyacını karşılayan yerdir. Çatılı işyeri ise ekonomik veya mesleki faaliyetin yürütüldüğü, yapısal olarak çatılı taşınmazdır. Açık alan, arsa, ürün kirası veya başka bir sözleşme tipinde aynı hükmün doğrudan uygulanıp uygulanmayacağı, sözleşmenin gerçek niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.

Taahhütname tahliye hükmü değildir

Kiraya veren; elektrik veya suyu kestiremez, kiralanana izinsiz giremez, eşyayı çıkaramaz ve kilidi değiştiremez. Tahliye, kiracının rızasıyla teslim veya yetkili icra organları eliyle gerçekleştirilir.

Tahliye Taahhütnamesini Kim İmzalamalıdır?

Taahhütname, kira sözleşmesinde kiracı sıfatını taşıyan kişi veya kişiler tarafından imzalanmalıdır. Kiracının temsilcisi imza atacaksa temsil yetkisinin bu işlemi kapsaması; tüzel kişi kiracılarda imzalayanın şirketi bağlama yetkisinin bulunması gerekir.

Birden fazla kiracı varsa tek imza yeterli midir?

Kira sözleşmesinde birden fazla kiracı bulunuyorsa taahhüdün bütün kiracılar tarafından verilmesi gerekir. Kiralananın tahliyesi bölünebilir bir sonuç olmadığından, yalnız bir kiracının imzasıyla diğer kiracıların kullanım hakkı sona erdirilemez.

İcra takibi ve davada da kira sözleşmesindeki taraf yapısı korunmalıdır. Birden çok kiracının bulunduğu dosyada yalnız bir kişi hakkında takip yapılması veya dava açılması, taraf teşkili ve tahliyenin bölünmezliği yönünden itiraza neden olabilir.

Kiracının eşi, yakını veya kefili imzalayabilir mi?

Kiracı sıfatı bulunmayan eşin, aile bireyinin, birlikte yaşayan kişinin veya kefilin imzası kiracıyı kendiliğinden bağlamaz. Bu kişinin kiracı adına hareket etmesini sağlayan geçerli temsil yetkisi varsa yetkinin kapsamı ayrıca incelenir. Kefalet sıfatı, tek başına kiralananı boşaltma taahhüdü verme yetkisi içermez.

Vekil veya şirket temsilcisi imzalayabilir mi?

Gerçek kişi kiracı adına temsilci imza atabilir; ancak temsil belgesinin içeriği, tahliye tarihini ve bu nitelikte bir taahhüt verme yetkisini kapsayıp kapsamadığı uyuşmazlık konusu olabilir. Yetkinin açık ve belirli biçimde gösterilmesi ispat riskini azaltır.

Tüzel kişi kiracılarda ticaret sicili, imza sirküleri, şirket sözleşmesi ve temsil kararı birlikte değerlendirilir. Müşterek imza kuralı varsa tek temsilcinin imzası yeterli olmaz. Temsil yetkisinin taahhüt tarihinde mevcut olması gerekir.

Yeni malik önceki taahhütnameye dayanabilir mi?

Kiralanan sonradan devredilmişse yeni malik, TBK m. 310 uyarınca kira sözleşmesinin tarafı hâline gelir ve kural olarak önceki kiraya veren döneminde verilmiş geçerli taahhüde süresinde dayanabilir. Devir tarihi, taahhüt tarihi ve bir aylık sürenin hangi aşamada olduğu birlikte incelenmelidir.

Sırf tapu maliki olmak her durumda yeterli değildir; TBK m. 352/1 hakkı “kiraya veren”e tanır. Taşınmazı sonradan edinen malik kanun gereği sözleşmenin tarafı olurken, başlangıçtan beri malik olduğu hâlde kira sözleşmesinde kiraya veren sıfatı bulunmayan bir kişinin durumu ayrıca değerlendirilmelidir.

Taraflar belge üzerinden belirlenmelidir

Kira sözleşmesi, tapu devri, varsa yönetim veya temsil sözleşmesi, mirasçılık belgesi ve taahhütname birlikte incelenmeden takip alacaklısı ile borçlusunun doğru belirlendiği varsayılmamalıdır.

Aile Konutunda Tahliye Taahhütnamesi ve Eşin Hukuki Durumu

Kiralananın aile konutu olması, tahliye taahhütnamesini tek başına ve kendiliğinden geçersiz kılmaz. Eşlerin kira sözleşmesindeki sıfatı, kiracı olmayan eşin kiraya verene ne zaman bildirim yaptığı ve taahhüdün bu bildirimden önce mi sonra mı verildiği belirleyicidir.

Aile konutu; eşlerin ortak yaşam faaliyetlerini sürdürdükleri ve düzenli yerleşim amacıyla kullandıkları konuttur. Türk Medeni Kanunu m. 194 ve Türk Borçlar Kanunu m. 349, aile konutundaki işlemler bakımından özel koruma öngörür. Kiracı olmayan eş, kiraya verene bildirimde bulunarak kira sözleşmesinin tarafı sıfatını kazanabilir; bu tarihten sonraki işlemlerde taraf yapısı buna göre değerlendirilir.

Aile konutunda başlıca olasılıklar
Durum	Hukuki değerlendirme	Dikkat edilmesi gereken husus
Her iki eş kira sözleşmesinde kiracı	Taahhüdün her iki kiracı tarafından imzalanması ve tahliye sürecinde her ikisinin taraf gösterilmesi gerekir.	Tek eşin imzası, diğer kiracının kullanım hakkını kendiliğinden sona erdirmez.
Yalnız bir eş kiracı; diğer eş taahhütten önce taraf olma bildirimi yapmış	Bildirimin kiraya verene ulaştığı tarih ve kapsamı incelenir; taraf sıfatı kazanılmışsa sonraki taahhütte her iki eşin hukuki durumu gözetilmelidir.	Bildirim ve tebliğ delili saklanmalıdır.
Taahhüt verildikten sonra aile konutu bildirimi yapılmış	Sonraki bildirim, daha önce geçerli biçimde doğmuş taahhüdü geriye etkili olarak kendiliğinden geçersiz kılmaz.	Taahhüdün verildiği sıradaki taraf yapısı ve geçerlilik şartları esas alınır.
Kiracı olmayan eş hiçbir bildirim yapmamış	Aile konutu niteliği yine önemlidir; ancak sırf bu nitelik, kiracı eşin önceden verdiği geçerli taahhüdü otomatik olarak hükümsüz kılmaz.	Somut olayda TMK m. 194, TBK m. 349 ve güncel içtihat birlikte uygulanır.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı gideren 20.10.2025 tarihli, E. 2025/3374, K. 2025/4997 sayılı kararına göre, tahliye taahhütnamesinin düzenlenmesinden sonra kiracı olmayan eşin aile konutu bildirimi yaparak sözleşmenin tarafı hâline gelmesi, daha önce geçerli olarak düzenlenmiş taahhüdü geriye etkili biçimde geçersiz kılmaz.

“Aile konutudur, taahhüt geçersizdir” şeklinde otomatik bir sonuç yoktur

Bildirim tarihi, her iki eşin sözleşmedeki sıfatı, taahhüt tarihi ve belgenin diğer geçerlilik şartları ayrı ayrı incelenmelidir. Özellikle eşlerden ikisinin de kiracı olduğu sözleşmeler ile yalnız bir eşin kiracı olduğu sözleşmeler birbirinden ayrılmalıdır.

Tahliye Taahhütnamesinde Bir Aylık Süre Nasıl Hesaplanır?

Kiraya veren, taahhüt edilen tahliye tarihinden itibaren bir ay içinde icra takibi başlatmalı veya tahliye davası açmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve otuz gün olarak değil, takvim ayı esasına göre hesaplanır.

Örneğin taahhüt edilen tahliye günü 15 Mayıs 2026 ise, kural olarak son başvuru günü 15 Haziran 2026 olur. Sürenin son günü, resmî tatil ve usul kurallarıyla kesişen sınır durumlarda ayrıca değerlendirilmelidir. Hak kaybı riski nedeniyle işlemin son güne bırakılmaması gerekir.

1Taahhütteki boşaltma tarihi gelir

2Kiracının teslim edip etmediği tespit edilir

3Bir aylık hak düşürücü süre işlemeye başlar

4İcra takibi veya dava/arabuluculuk işlemleri yürütülür

5Bir aylık sürenin sonu

Süre, taahhütnamenin düzenlendiği gün değil, belgede yazılı tahliye günü esas alınarak hesaplanır.

Bir aylık süre geçirilirse ne olur?

Bir aylık süre süresinde icra veya dava işlemiyle korunmamışsa, kiraya veren o taahhütnameye dayanarak tahliye isteyemez. Kira ilişkisi devam eder; başka bir kanuni tahliye sebebi varsa onun şartları ayrıca değerlendirilebilir.

Kiracının taahhüt tarihinden sonra bir süre daha kira ödemesi veya kiraya verenin ödemeyi kabul etmesi, tek başına her dosyada taahhütten vazgeçildiği anlamına gelmez. Asıl belirleyici unsur, bir aylık süre içinde yasal başvurunun yapılıp yapılmadığı ve sonradan tarafların yeni bir kira ilişkisi kurup kurmadığıdır.

TBK m. 353 uyarınca yazılı bildirim süreyi uzatır mı?

Kiraya veren, dava açma süresi içinde kiracıya yazılı olarak dava açacağını bildirirse dava açma süresi bir kira yılı uzamış sayılabilir. TBK m. 353’teki bu imkân doğrudan dava süresine ilişkindir; icra takibine başvuru süresini kendiliğinden uzattığı kabul edilmemelidir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 22.02.2018 tarihli, E. 2017/8734, K. 2018/1505 sayılı kararında, TBK m. 353’teki yazılı bildirim hükmünün tahliye taahhüdüne dayalı dava bakımından da uygulanabileceği kabul edilmiştir. Bildirimin içeriği, kiracıya ulaşma tarihi ve hedeflenen dava açık biçimde ispatlanmalıdır.

Bildirim, belirsiz bir ihtar olarak düzenlenmemelidir

Taahhütname, tahliye tarihi, taşınmaz ve dava açma iradesi açıkça gösterilmelidir. TBK m. 353 bildiriminin koşulları oluşmamışsa bir aylık sürenin geçtiği sonucuyla karşılaşılabilir.

Tahliye Taahhütnamesinde Zorunlu Arabuluculuk Var mıdır?

1 Eylül 2023 tarihinden itibaren tahliye taahhüdüne dayalı olarak Sulh Hukuk Mahkemesinde açılacak tahliye davasından önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. İlamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler ise kanuni istisna kapsamındadır.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/B maddesi, ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler hariç olmak üzere kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava öncesi arabuluculuğu zorunlu kılar. Arabulucu uyuşmazlık hakkında karar vermez; taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi düzenlenir, anlaşma olmazsa son tutanakla dava yolu açılır.

Seçilen usule göre zorunlu arabuluculuk durumu
İşlem	Arabuluculuk	Gerekçe ve sonuç
Doğrudan tahliye davası	Dava şartıdır.	Son tutanak dava dilekçesine eklenir; başvurulmadan açılan dava usulden reddedilebilir.
İİK m. 272 vd. uyarınca ilamsız icra takibinin başlatılması	Takip öncesinde zorunlu değildir.	Kanundaki ilamsız icra yoluyla tahliye istisnası uygulanır.
İcra Mahkemesinde itirazın kaldırılması ve tahliye	Kural olarak zorunlu değildir.	Talep, ilamsız icra takibinin devamını sağlayan takip hukuku yoludur.
Sulh Hukuk Mahkemesinde itirazın iptali ve tahliye davası	Dava şartıdır.	Genel mahkemede açılan kira uyuşmazlığı niteliğindedir; arabuluculuk son tutanağı gerekir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 12.02.2025 tarihli, E. 2024/1931, K. 2025/780 sayılı kararında, tahliye taahhüdüne dayalı icra takibine yapılan itirazın iptali istemiyle Sulh Hukuk Mahkemesinde açılan davada arabuluculuğun dava şartı olduğu kabul edilmiştir.

Arabuluculuk bir aylık süreyi nasıl etkiler?

Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen süre, kanun gereği hak düşürücü sürenin hesabında dikkate alınmaz. Buna rağmen başvurunun taahhüt tarihinden itibaren bir aylık dönem içinde yapılması ve son tutanaktan sonra davanın gecikmeden açılması gerekir.

Arabuluculuk başvurusunda taşınmaz, taahhüt tarihi, tahliye tarihi, taraflar ve talep açıkça belirtilmelidir. Dava açılırken arabuluculukta müzakere edilen uyuşmazlık ile dava talebinin taraf ve konu bakımından uyumlu olması gerekir.

Tahliye Taahhütnamesine Dayanarak Dava mı Açılır, İcra Takibi mi Başlatılır?

Kiraya verenin iki seçimlik imkânı vardır: Bir ay içinde zorunlu arabuluculuk sonrasında doğrudan tahliye davası açmak veya İİK m. 272 ve devamı uyarınca ilamsız tahliye takibi başlatmak. Belgenin niteliği, beklenen itiraz, taraf yapısı ve mevcut deliller hangi usulün uygun olduğunu belirler.

Sulh Hukuk Mahkemesi

Doğrudan Tahliye Davası

Önce zorunlu arabuluculuğa başvurulur. Anlaşma olmazsa görevli mahkemede tahliye talep edilir. İmza, düzenleme tarihi, teslim, irade bozukluğu ve taraf sıfatı gibi itirazlar geniş yargılama içinde incelenebilir.

İcra Dairesi

İlamsız Tahliye Takibi

Ön arabuluculuk olmadan takip başlatılabilir. Kiracıya Örnek No: 14 tahliye emri gönderilir. Süresinde itiraz edilmezse tahliye emrindeki süre sonunda cebrî tahliye istenebilir; itiraz edilirse takip durur.

Doğrudan tahliye davası ile ilamsız icra takibinin karşılaştırılması
Konu	Doğrudan dava	İlamsız icra takibi
Başvuru mercii	Arabuluculuk sonrasında Sulh Hukuk Mahkemesi	Yetkili icra dairesi
Başlangıç süresi	Taahhüt edilen tarihten itibaren bir ay; TBK m. 353 ve arabuluculuk etkisi saklıdır.	Taahhüt edilen tarihten itibaren bir ay
Arabuluculuk	Dava şartıdır.	Takip öncesinde zorunlu değildir.
Kiracının ilk savunması	Cevap dilekçesi ve delillerle yapılır.	Tahliye emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edilir.
İmza ve tarih uyuşmazlığı	Mahkeme delilleri ve gerektiğinde bilirkişi incelemesini değerlendirir.	Adi belgedeki imza veya tarih açıkça inkâr edilirse İcra Mahkemesindeki inceleme sınırlanabilir ve genel mahkeme yolu gerekebilir.
İtirazın etkisi	Dava yargılaması devam eder.	Süresinde itiraz takibi durdurur; kiraya veren itirazın niteliğine göre kaldırma veya iptal yoluna başvurur.
Sonuç	Tahliye kararı ve bu kararın icrası	İtiraz yoksa veya itiraz bertaraf edilirse icra dairesi eliyle tahliye

İcra yolu her dosyada daha kısa sürmeyebilir

Adi yazılı belgedeki imza veya tarih açıkça inkâr edilmişse uyuşmazlık genel mahkemeye taşınabilir. Seçim, yalnız olası süreye değil belgenin ispat gücüne ve beklenen itirazlara göre yapılmalıdır.

Tahliye Taahhütnamesinin Geçerlilik Şartları Nelerdir?

Geçerli bir tahliye taahhüdü; yazılı olmalı, kiralanan teslim edildikten sonra verilmeli, kiracının serbest iradesini taşımalı, kiracı veya yetkili temsilcisi tarafından imzalanmalı ve tahliye tarihini açıkça göstermelidir. Kiralananın ve tarafların tereddütsüz belirlenebilmesi de uyuşmazlığın ispatı bakımından önemlidir.

Yazılı tahliye taahhütnamesinin geçerlilik ve kullanılabilirlik ölçütleri
Ölçüt	Aranan şart	Eksiklik hâlindeki başlıca sonuç	İspatta önem taşıyan hususlar
Kiralananın niteliği	Konut veya çatılı işyeri kirası bulunmalıdır.	TBK m. 352/1’deki özel tahliye sebebi uygulanmayabilir.	Sözleşme, kullanım biçimi, ruhsat ve fiilî durum birlikte incelenir.
Teslimden sonra düzenleme	Taahhüt, kiralanan fiilen veya hukuken kiracının kullanımına bırakıldıktan sonra verilmelidir.	Teslimden önce alınan taahhüt geçersizdir.	Anahtar teslimi, teslim tutanağı, önceki kira ilişkisi, abonelikler ve yazışmalar önem taşıyabilir.
Yazılı şekil	Kiracının tahliye iradesi yazılı belgeye bağlanmalıdır.	Sözlü beyan, tek başına TBK m. 352/1 kapsamında yeterli olmaz.	Islak imzalı asıl belge veya hukuken geçerli elektronik imza ve kayıt niteliği ayrıca değerlendirilir.
Belirli tahliye tarihi	Boşaltma günü açık ve hesaplanabilir olmalıdır.	Belirsiz veya birden fazla anlama gelen ifade tahliye talebini sonuçsuz bırakabilir.	Gün, ay ve yılın açıkça yazılması en güvenli yöntemdir.
Doğru kişi ve imza	Kiracıların tamamı veya yeterli özel yetkiye sahip temsilcileri imzalamalıdır.	Kiracı olmayan kişinin imzası kiracıyı kendiliğinden bağlamaz; eksik imza tahliye talebini etkileyebilir.	Kira sözleşmesi, vekâletname, temsil yetkisi ve imza aidiyeti karşılaştırılır.
Serbest irade	Yanılma, aldatma, korkutma veya hukuka aykırı baskı bulunmamalıdır.	İrade sakatlığı kanıtlanırsa belge bağlayıcılığını kaybedebilir.	Olay anındaki yazışmalar, bildirimler, sağlık/kolluk kayıtları ve diğer hukuka uygun deliller önemlidir.
Kiralananın belirlenmesi	Taşınmazın hangi kiralanan olduğu tereddütsüz anlaşılmalıdır.	Başka bir taşınmazla karışıklık yaratan esaslı hata tahliye talebini engelleyebilir.	Açık adres, bağımsız bölüm ve kira sözleşmesine atıf birlikte değerlendirilir.
Bir aylık başvuru	Taahhüt edilen tarihten itibaren bir ay içinde icra veya dava yoluna başvurulmalıdır.	Hak düşürücü süre geçirilirse o taahhüde dayanılarak tahliye talep edilemez.	Takip talebi, dava açılış tarihi, arabuluculuk başvurusu ve TBK m. 353 bildirimi incelenir.

Geçerlilik ile süresinde kullanma farklıdır

Belge bütün geçerlilik şartlarını taşısa bile bir aylık süre içinde kanuni yola başvurulmazsa tahliye sonucu elde edilemez. Buna karşılık bir aylık süre, teslimden önce düzenlenmiş geçersiz bir belgeyi geçerli hâle getirmez.

Tahliye Taahhütnamesi Ne Zaman İmzalanmalıdır?

Taahhütname, kiralanan kiracıya teslim edildikten sonra imzalanmalıdır. Kanun belirli sayıda gün bekleme şartı öngörmez; belirleyici olan, imza anında kiracının kiralananı fiilen veya hukuken kullanmaya başlamış olmasıdır.

Teslimden sonra düzenleme şartının amacı, kiracının konut veya işyerine erişebilmek için sözleşmenin kurulması aşamasında tahliye belgesi imzalamaya mecbur bırakılmasını önlemektir. Bu nedenle kira sözleşmesi ile aynı anda ve anahtar teslim edilmeden önce alınan taahhüt, belge üzerinde sonraki bir tarih yazsa dahi geçersizlik iddiasına konu olabilir.

Kira sözleşmesiyle aynı tarihli taahhüt geçerli midir?

İlk kira ilişkisinde sözleşme ve taahhüdün aynı gün imzalanması, teslimin daha sonra yapılmış olması hâlinde geçerlilik şartını karşılamaz. Ancak aynı tarih tek başına otomatik sonuç doğurmaz; taşınmazın daha önce teslim edilmiş olması veya mevcut kira ilişkisinin yenilenmesi somut değerlendirmeyi değiştirebilir.

Örneğin kiracı yıllardır taşınmazda otururken tarafların yeni bir kira sözleşmesi imzaladığı gün ayrıca tahliye taahhüdü verilmişse, kiracı zaten zilyet olduğundan “teslimden sonra” şartı gerçekleşmiş olabilir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 22.02.2016 tarihli, E. 2015/5363, K. 2016/1143 sayılı kararında da yenilenen sözleşmeyle aynı tarihli taahhüt, kiracının daha önce taşınmazı kullanıyor olması dikkate alınarak değerlendirilmiştir.

Sözleşmeden bir gün sonra imzalanan taahhüt kesin olarak geçerli midir?

Hayır; “bir gün sonra” şeklinde kanuni bir güvenli süre yoktur. Kiralanan gerçekten teslim edilmişse ertesi gün verilen taahhüt geçerli olabilir; teslim edilmemişse yalnız belge tarihinin bir gün sonraya yazılması geçerlilik sağlamaz.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 25.02.2025 tarihli, E. 2024/4052, K. 2025/1108 sayılı kararı, yalnız hayatın olağan akışına dayanılarak taahhüt tarihinin gerçeğe aykırı kabul edilemeyeceğini; somut kira ilişkisi ve ispat kurallarının gözetilmesi gerektiğini göstermektedir. Dolayısıyla her dosyada teslimin ne zaman gerçekleştiği ve belge tarihine ilişkin iddianın hangi delillerle desteklendiği incelenir.

Teslim tarihi nasıl ispatlanır?

Tek bir belge her zaman belirleyici değildir. Mahkeme, uyuşmazlığın niteliğine göre aşağıdaki verileri birlikte değerlendirebilir:

Kira sözleşmesindeki teslim kaydı ve ayrıca düzenlenmiş anahtar teslim tutanağı,
Kiracının önceki dönemden beri aynı taşınmazda bulunduğunu gösteren sözleşmeler,
Elektrik, su, doğal gaz veya internet aboneliği başlangıç kayıtları,
Taşınma, aidat, depozito, kira ödemesi ve site giriş kayıtları,
Tarafların tarih içeren mesajları, e-postaları ve diğer hukuka uygun deliller.

Belgedeki düzenleme tarihi ile gerçek imza tarihi aynı olmayabilir

Taraflardan biri belgenin daha önce imzalandığını veya tarih kısmının sonradan doldurulduğunu ileri sürüyorsa, yalnız iddia yeterli olmaz. İspat yükü ve kullanılabilecek deliller belgenin görünümüne, imzanın kabul edilip edilmemesine ve somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

Tahliye Taahhütnamesinde Şekil, Tarih ve Noter Şartı

Tahliye taahhütnamesinin noterlikte düzenlenmesi zorunlu değildir; adi yazılı ve kiracı tarafından imzalanmış belge geçerli olabilir. Bununla birlikte noterlik işlemi, özellikle imzanın ve işlem tarihinin ispatını güçlendirir.

Belgede hangi bilgiler bulunmalıdır?

Kanunun aradığı çekirdek unsurların açık biçimde ortaya konulması, hem geçerlilik hem de takip aşamasındaki itirazların azaltılması bakımından önemlidir. Belgede en azından şu bilgilerin bulunması gerekir:

Kiracı veya kiracıların adı, soyadı ve imzası,
Kiralananı başka bir taşınmazdan ayıracak açık adres ve mümkünse bağımsız bölüm bilgisi,
Taşınmazın hangi tarihte kayıtsız ve koşulsuz biçimde boşaltılacağının açık ifadesi,
Taahhütnamenin düzenlenme tarihi ile tahliye tarihinin birbirinden ayrı ve anlaşılır gösterimi,
Temsilci imzası varsa tahliye taahhüdü vermeyi kapsayan yetki belgesi.

Belgenin tamamının kiracının el yazısıyla yazılması zorunlu değildir. Bilgisayar çıktısı veya matbu form kullanılabilir; esas olan, metnin içeriğinin belirli olması ve kiracının imzasıyla irade beyanının ona bağlanabilmesidir. İmzanın aidiyeti çekişmeli hâle gelirse belgenin aslı, imza incelemesi bakımından önem kazanır.

Tahliye tarihi nasıl yazılmalıdır?

Tahliye günü, mümkünse gün–ay–yıl biçiminde tek ve kesin bir tarih olarak yazılmalıdır. “Sözleşme sonunda”, “satış olduğunda” veya “ihtiyaç hâlinde” gibi yoruma açık ifadeler, belirli tarih şartını karşılamayabilir.

Düzenleme tarihi, belgenin ne zaman verildiğini; tahliye tarihi ise kiracının ne zaman boşaltmayı üstlendiğini gösterir. Bu iki tarihin karıştırılması, teslimden sonra düzenleme ve bir aylık başvuru süresi bakımından ciddi uyuşmazlık yaratır.

Noterlikte düzenleme ne sağlar, ne sağlamaz?

Adi yazılı belge ile noterlik işleminin karşılaştırılması
Konu	Adi yazılı taahhüt	Noterlikte düzenlenen veya imzası onaylanan taahhüt
Geçerlilik	Kanuni şartları taşıyorsa geçerli olabilir.	Noter zorunlu şekil değildir; belge kanuni şartları ayrıca taşımalıdır.
İmza itirazı	Kiracı imzayı inkâr ederse imza incelemesi ve seçilen takip yoluna göre görev tartışması doğabilir.	Resmî işlem veya imza onayı, aidiyet ispatını belirgin biçimde güçlendirir; sahtelik iddiası ayrı usule tabidir.
Düzenleme zamanı	Tarih uyuşmazlığı somut delillerle çözülür.	İşlem tarihi güçlü biçimde belgelenir.
Teslimden önce imza	Geçersizdir.	Noterlik işlemi, teslimden önce düzenlenmiş taahhüdü geçerli hâle getirmez.
Maliyet	Noter ücreti yoktur; olası ispat uyuşmazlığı maliyet doğurabilir.	Noter harç ve gideri doğar; ispat uyuşmazlığını azaltabilir.

Boş veya Sonradan Doldurulan Tahliye Taahhütnamesi Geçerli midir?

Boşlukları bulunan bir metnin imzalanıp karşı tarafa verilmesi, belgeyi kendiliğinden geçersiz kılmaz. İmza kabul edildiğinde; tarihin veya içeriğin verilen yetkiye aykırı biçimde doldurulduğunu ileri süren kiracı, bu iddiasını somut olayın ispat kurallarına uygun delillerle ortaya koymalıdır.

Uygulamada “beyaza imza” olarak ifade edilen durumda kiracı, imzalı boş kâğıdı veya eksik matbu formu kiraya verene teslim etmiş olabilir. Yargıtay uygulamasında imzalı belgenin doldurulmak üzere verildiği kabul edildiğinde, sonradan doldurulan metin yalnız bu nedenle hükümsüz sayılmaz. Bununla birlikte kiraya verenin verilen doldurma yetkisini aşması, gerçeğe aykırı düzenleme veya irade sakatlığı kanıtlanırsa sonuç değişebilir.

İspat yükü kime aittir?

Belge üzerinde düzenleme tarihi teslimden sonraysa ve imza kiracıya aitse, taahhüdün gerçekte teslimden önce alındığını veya tarihin anlaşmaya aykırı doldurulduğunu ileri süren kiracı kural olarak bu iddiasını ispatlamalıdır. Belgenin kendi içeriği teslimden önce düzenlendiğini gösteriyorsa geçerlilik şartlarını ortaya koyma değerlendirmesi farklılaşır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 28.09.2021 tarihli, E. 2017/975, K. 2021/1108 sayılı kararı ile Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 25.02.2025 tarihli, E. 2024/4052, K. 2025/1108 sayılı kararı, imza kabul edildiğinde tarih ve teslim iddiasının soyut beyanla değil usulüne uygun delille ispatlanması gerektiğine işaret etmektedir. Senetle ispat kuralları, delil başlangıcı ve kanuni istisnalar somut dosyaya göre ayrıca ele alınır.

Yanılma, aldatma veya korkutma iddiası nasıl ileri sürülür?

Kiracı, belgeyi yanılma veya aldatma sonucunda imzaladığını ya da korkutma altında verdiğini ileri sürebilir. Türk Borçlar Kanunu’nun irade bozukluğuna ilişkin hükümleri uyarınca, yanılma veya aldatmanın öğrenilmesinden ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalkmasından itibaren bir yıllık süre önem taşır. Hak kaybı riskini azaltmak için irade bozukluğu iddiasının gecikmeden yazılı olarak bildirilmesi ve mevcut delillerin korunması gerekir.

Boş belge imzalanması yüksek ispat riski doğurur

İmza kiracıya ait olduğu hâlde yalnız “tarih sonradan yazıldı” denilmesi çoğu dosyada yeterli olmaz. Belgenin bir örneğinin alınması, teslim ve imza tarihini gösteren kayıtların saklanması ve itirazların süresinde yapılması belirleyicidir.

Tahliye Taahhütnamesine Dayalı İcra Takibi Nasıl Yürütülür?

Kiraya veren, taahhüt edilen tarihten itibaren bir ay içinde icra dairesinden kiralananın tahliyesini talep eder; kiracıya Örnek No: 14 tahliye emri tebliğ edilir. Kiracının tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz hakkı, tahliye emrinde ise taşınmazın on beş gün içinde boşaltılması emri bulunur.

Takip talebiKiraya veren, taahhütnamenin dayanak gösterildiği tahliye talebiyle yetkili icra dairesine başvurur.
Tahliye emrinin tebliğiİcra dairesi, İİK m. 272 ve devamı uyarınca Örnek No: 14 tahliye emrini kiracıya tebliğ eder.
Yedi günlük itirazKiracı, tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak itiraz edebilir.
On beş günlük tahliye süresiKiracı itiraz etmezse tahliye emrindeki on beş günlük sürenin sonunda cebrî tahliye istenebilir.
İtirazın etkisiSüresinde itiraz takibi durdurur. Kiraya veren, itirazın içeriğine ve belgenin niteliğine göre mahkemeye başvurur.
Tahliye ve teslimİtiraz yoksa veya itiraz hukuken bertaraf edilirse icra görevlileri taşınmazın tahliye ve teslim işlemini yürütür.

Yedi günlük itiraz ile on beş günlük tahliye süresi arasındaki fark nedir?

Yedi gün, kiracının tahliye emrine itiraz süresidir; on beş gün ise taşınmazı boşaltması için emredilen süredir. İtirazın on beşinci güne kadar yapılabileceği düşüncesi yanlıştır.

Kiracı yedi gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir; ancak cebrî tahliye için tahliye emrindeki on beş günlük sürenin de dolması beklenir. Yedi gün içinde itiraz edilirse on beş günlük süre dolsa bile itiraz giderilmeden zorla tahliye yapılamaz.

İtirazda hangi hususlar açıkça belirtilmelidir?

Kiracı; imzanın kendisine ait olmadığını, belge tarihini kabul etmediğini, taahhüdün teslimden önce alındığını, kira ilişkisinin yenilendiğini, yeni sözleşme yapıldığını, başvurunun süresiz olduğunu veya taraf sıfatının bulunmadığını ileri sürebilir. İmza ve tarih inkârı açık ve tereddütsüz olmalıdır. Açıkça reddedilmeyen imza ve tarihin sonraki aşamada kabul edilmiş sayılması riski vardır.

İtirazın kaldırılması ile itirazın iptali arasındaki fark nedir?

Takibe itirazdan sonraki başvuru yolları
Konu	İtirazın kaldırılması ve tahliye	İtirazın iptali ve tahliye
Başvuru mercii	İcra Hukuk Mahkemesi	Sulh Hukuk Mahkemesi
İncelemenin niteliği	İİK m. 275 çerçevesinde sınırlı takip hukuku incelemesi	Genel hükümlere göre daha geniş delil ve yargılama incelemesi
Belge bakımından	Noterlikçe düzenlenmiş, tarih ve imzası onaylanmış veya kiracı tarafından ikrar edilmiş belge önem taşır.	Adi belgedeki imza veya tarih inkârı dâhil çekişmeli vakıalar incelenebilir.
Arabuluculuk	İlamsız tahliye takibinin devamı niteliğinde olduğundan kural olarak dava şartı değildir.	Sulh Hukuk Mahkemesindeki dava öncesinde zorunludur.
Muhtemel sonuç	İtiraz kaldırılarak tahliyeye veya talebin reddine karar verilebilir.	İtirazın iptali ile takibin devamı ve koşulları varsa tahliye kararı verilebilir.

Adi yazılı taahhütnamedeki imza veya tarih kiracı tarafından açıkça inkâr edilmişse İcra Hukuk Mahkemesi geniş kapsamlı imza incelemesi yaparak uyuşmazlığı sonuçlandıramayabilir. Bu durumda genel mahkemede dava açılması gerekir. Buna karşılık imza ve tarih ikrar edilmişse veya belge İİK m. 275’teki güçlü belge niteliğini taşıyorsa itirazın kaldırılması talebi değerlendirilebilir.

İtirazın şekli sonucu doğrudan etkiler

“Borca ve tüm ferilerine itiraz ediyorum” biçimindeki genel ifadeler, imza ve tarihin açık inkârı yerine geçmeyebilir. İtirazın, somut hukuki ve maddi nedenleri süre içinde belirtecek biçimde düzenlenmesi gerekir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Doğrudan tahliye davası ile itirazın iptali ve tahliye davasında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. İcra takibine yapılan itirazın kaldırılması talebi ise İcra Hukuk Mahkemesinde görülür.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 4 uyarınca kira ilişkisinden doğan davalarda, alacak davaları dâhil, Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir. Görev kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece kendiliğinden incelenir. İcra Hukuk Mahkemesinin incelemesi ise takip hukukuna özgü ve sınırlıdır.

Dava nerede açılır?

Dava, kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesinde veya kira borcunun ve kiralananın teslimi yükümlülüğünün ifa yeriyle bağlantılı yetkili mahkemede açılabilir. Taşınmazın bulunduğu yer çoğu dosyada ifa yeri olarak yetkili olsa da uyuşmazlık ayni hakka ilişkin olmadığından her durumda münhasır yetki kabul edilmez.

Sözleşmede geçerli bir yetki şartı bulunup bulunmadığı da incelenmelidir. HMK m. 17 uyarınca yetki sözleşmesinin tarafları ve koşulları sınırlıdır; tüketici veya tacir olmayan kiracıya karşı standart bir yetki kaydı her zaman bağlayıcı olmaz. İcra takibinde de İİK m. 50 aracılığıyla genel yetki kuralları dikkate alınır.

Davada kimler taraf gösterilmelidir?

Davacı, taahhüde dayanma hakkı bulunan kiraya veren veya kira sözleşmesinin tarafı hâline gelmiş yeni malik; davalı ise taahhütte bulunan kiracı ya da kiracılardır. Birden fazla kiracının bulunduğu hâllerde tahliye bölünemeyeceğinden bütün kiracıların taraf sıfatı değerlendirilmelidir.

Taahhütnameyi imzalayan kişi ile kira sözleşmesindeki kiracı farklıysa temsil ilişkisi araştırılır. Kiraya verenin ölümü, taşınmazın devri, tüzel kişinin birleşmesi veya taraf değişikliği gibi durumlarda hukuki halefiyet belgeleri dava veya takip dosyasına sunulmalıdır.

Kiracının İtirazları ve Deliller Nasıl Değerlendirilir?

Tahliye taahhüdüne karşı ileri sürülen savunmanın sonucu, yalnız iddianın niteliğine değil; ispat yüküne, belgenin şekline, imzanın kabul edilip edilmemesine ve itirazın süresinde yapılmasına bağlıdır. Her savunma aynı delille ve aynı mahkemede incelenmez.

Başlıca itirazlar, deliller ve hukuki etkileri
İtiraz	Önemli deliller	Hukuki inceleme
Teslimden önce imzalandı	Teslim tutanağı, anahtar kaydı, abonelik, önceki sözleşme, yazışmalar, ödeme kayıtları	Gerçek imza anında kiracının taşınmazı kullanma hakkının bulunup bulunmadığı araştırılır.
İmza bana ait değil	Belgenin aslı, mukayese imzaları, noterlik kaydı, bilirkişi incelemesi	Adi belgede açık inkâr İcra Hukuk Mahkemesinin inceleme alanını sınırlar; genel mahkeme yargılaması gerekebilir.
Tarih sonradan yazıldı	Belge örnekleri, mesajlar, karşılıklı yazılı kayıtlar, fizikî inceleme, aynı güçte belgeler	İmza kabul edilmişse anlaşmaya aykırı doldurma iddiasının ispatı kiracıya düşebilir.
Baskı altında imzaladım	Derhâl gönderilmiş ihtar, tanık değerlendirmesine elverişli olaylar, kolluk/sağlık kaydı, yazışmalar	TBK’nın irade bozukluğu hükümleri ve bir yıllık süre incelenir; soyut iddia yeterli değildir.
Bir aylık süre geçti	Tahliye tarihi, takip/dava açılış kaydı, arabuluculuk tarihleri, TBK m. 353 bildirimi	Hak düşürücü süre mahkemece kendiliğinden gözetilir.
Yeni kira sözleşmesi yapıldı	Yeni sözleşme aslı, kira başlangıcı, bedel ve diğer esaslı koşullar, yazışmalar, ödeme açıklamaları	Yeni bir hukuki ilişki kurulup kurulmadığı ve önceki taahhüdün etkisiz kalıp kalmadığı belirlenir.
İki kiracıdan yalnız biri imzaladı	Kira sözleşmesi, ek protokoller, taraf değişikliği ve devir belgeleri	Tahliye bölünemediğinden eksik imzanın ve eksik taraf teşkilinin sonucu değerlendirilir.
Taşınmaz aile konutudur	Evlilik ve yerleşim kayıtları, kiraya verene bildirim ve tebliğ tarihi, kira sözleşmesi	Taahhüt tarihindeki taraf sıfatları ve bildirimin zamanlaması güncel içtihatla birlikte ele alınır.
Taahhütten vazgeçildi veya kira uzatıldı	Yeni sözleşme, açık yazılı anlaşma, protokol, ödeme açıklamaları ve tarafların sonraki davranışları	Sırf kira tahsilinin mi, yoksa açık bir yenileme iradesinin mi bulunduğu araştırılır.

Tanık delili yeterli olur mu?

Tahliye taahhüdünün yazılı belgeye dayanması nedeniyle tarih, içeriğe aykırı doldurma ve anlaşma iddialarında senetle ispat kuralları önem taşır; yalnız tanık anlatımı her durumda yeterli değildir. Delil başlangıcı, belgeye karşı belgeyle ispat ve kanuni istisnalar somut dosyaya göre değerlendirilir.

İrade bozukluğu, fizikî teslim ve tarafların dış dünyaya yansıyan davranışları gibi olguların ispatında farklı delil kuralları gündeme gelebilir. Delilin hukuka uygun elde edilmiş olması zorunludur; özel hayatı ihlal eden kayıtların kullanılması ayrıca hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir.

Belgenin aslı gerekli midir?

Fotokopi veya tarama, belgenin varlığına işaret edebilir; ancak imza inkârı ve sahtecilik iddiasında asıl belgenin ibrazı önemlidir. Aslın kimde olduğu, kaybolma nedeni ve karşı tarafın belgeye ilişkin kabulü, HMK’nın belge ibrazı ve ispat hükümleri çerçevesinde incelenir.

Taahhütten Sonra Yeni Kira Sözleşmesi Yapılması Tahliyeyi Engeller mi?

Tarafların tahliye taahhüdünden sonra gerçekten yeni bir kira sözleşmesi kurmaları, önceki taahhüdü etkisiz hâle getirebilir. Belgenin yalnız kira bedelini güncelleyen bir protokol mü, yoksa yeni başlangıç tarihi ve esaslı koşullarıyla yeni bir sözleşme mi olduğu incelenmelidir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 05.05.2026 tarihli, E. 2026/2877, K. 2026/2766 sayılı kararında, tahliye taahhüdünden sonra tarafların yeni kira sözleşmesi imzaladığı ve bu sözleşmenin kiraya veren tarafından inkâr edilmediği olayda önceki taahhüdün hükümsüz kaldığı kabul edilmiştir. Karar, 18.07.2026 tarihli ve 33313 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Kira artış protokolü yeni sözleşme sayılır mı?

Yalnız kira bedelinin artırılması veya ödeme gününün değiştirilmesi, tek başına her durumda yeni kira sözleşmesi kurulduğu anlamına gelmez. Tarafların önceki sözleşmeyi sona erdirip yeni bir ilişki kurma iradesi ile belgenin bütün içeriği birlikte değerlendirilir.

Yeni başlangıç ve bitiş tarihleri, yeni depozito, kullanım amacı, teslim kaydı, taraf değişikliği ve önceki sözleşmenin sona erdiğine ilişkin açık ifadeler yeni sözleşme iradesini gösterebilir. Buna karşılık “diğer hükümler aynen devam eder” kaydı içeren salt bedel protokolü, önceki taahhüdü otomatik olarak ortadan kaldırmayabilir.

Tahliye tarihinden sonra kira alınması taahhütten vazgeçme midir?

Kiraya verenin işleyen dönem kirasını veya kullanım karşılığını kabul etmesi, tek başına taahhütten vazgeçme anlamına gelmez. Ancak ödeme açıklamaları, yazılı yenileme beyanları ve tarafların davranışları birlikte yeni bir kira ilişkisi kurulduğunu gösteriyorsa sonuç değişebilir. Bir aylık başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığı ayrıca belirleyicidir.

Yazılı Tahliye Taahhütnamesine İlişkin Güncel Yargıtay Kararları

Yargıtay uygulamasında temel ölçütler; taahhüdün teslimden sonra verilmesi, imzalı belgenin aksini iddia eden tarafın ispat yükü, bir aylık başvuru süresi, belge niteliğine göre icra incelemesi ve sonraki hukuki işlemlerin taahhüde etkisidir. Aşağıdaki kararların künyeleri ve tam metinleri doğrulanmıştır.

Doğrulanmış Yargıtay kararları ve uygulama ilkeleri
Karar	İlke	Somut uyuşmazlıktaki önemi
Yargıtay 3. HD, E. 2026/2877, K. 2026/2766, 05.05.2026	Taahhütten sonra kurulan yeni kira sözleşmesi, önceki taahhüdü etkisiz hâle getirebilir.	Kira artış protokolü ile gerçek yeni sözleşmenin ayrılması gerekir. Karar 18.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Yargıtay 3. HD, E. 2025/3374, K. 2025/4997, 20.10.2025	Taahhütten sonra yapılan aile konutu bildirimi, daha önce geçerli doğmuş taahhüdü geriye etkili olarak geçersiz kılmaz.	Aile konutunun otomatik geçersizlik sebebi olmadığı; bildirim tarihi ile taraf sıfatlarının esas alınacağı kabul edilmiştir.
Yargıtay 3. HD, E. 2024/4052, K. 2025/1108, 25.02.2025	Belge tarihi ve teslim ilişkisi soyut hayat tecrübesiyle değil, usulüne uygun delil ve ispat yükü kurallarıyla değerlendirilir.	“Sözleşmeden bir gün sonraki taahhüt mutlaka göstermeliktir” şeklinde otomatik varsayım yapılamaz. Karar 28.06.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Yargıtay 3. HD, E. 2024/1931, K. 2025/780, 12.02.2025	İtirazın iptali ve tahliye istemiyle Sulh Hukuk Mahkemesinde açılan davadan önce arabuluculuk dava şartıdır.	İcra takibinin arabuluculuk istisnası, genel mahkemede açılan itirazın iptali davasını otomatik olarak kapsamaz.
Yargıtay HGK, E. 2017/975, K. 2021/1108, 28.09.2021	İmzası kabul edilen taahhüdün teslimden önce alındığını ileri süren kiracı, iddiasını ispatlamalıdır.	İspat yükünün yalnız kiraya veren üzerinde olduğu yönündeki yaklaşım kabul edilmemiştir.
Yargıtay 3. HD, E. 2017/8734, K. 2018/1505, 22.02.2018	TBK m. 353’teki süresinde yazılı bildirim, tahliye taahhüdüne dayalı davada da dava açma süresini bir kira yılı uzatabilir.	Bir aylık dönemde yapılan açık dava bildiriminin süre üzerindeki etkisini gösterir.
Yargıtay 6. HD, E. 2015/5363, K. 2016/1143, 22.02.2016	Kiracının taşınmazda önceden bulunduğu yenileme ilişkisinde, yeni sözleşmeyle aynı tarihli taahhüt teslimden sonra verilmiş sayılabilir.	İlk sözleşmeyle aynı tarih ile mevcut kiracının yenileme sözleşmesiyle aynı tarih birbirinden ayrılır.

Karar ilkesi somut olaydan bağımsız uygulanmamalıdır

Aynı karar numarasına dayanılması, farklı teslim tarihi, taraf yapısı veya belge içeriği bulunan bir dosyada aynı sonucu garanti etmez. Kararın maddi vakıaları ile eldeki olay karşılaştırılmalıdır.

Tahliye Süreci Ne Kadar Sürer ve Hangi Masraflar Doğar?

Tahliyenin toplam süresi için kesin bir süre verilemez. Tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmaması, kiracının itirazı, belgenin noterlikte düzenlenip düzenlenmemesi, imza incelemesi, arabuluculuk, mahkemenin iş yoğunluğu ve kanun yolu incelemesi toplam süreyi değiştirir.

İlamsız takipte kiracı itiraz etmezse, tebliğden itibaren on beş günlük kanuni tahliye süresi dolduktan sonra cebrî tahliye aşamasına geçilebilir. Ancak tebligat sorunu, tahliye günü icra işlemleri ve taşınmazda üçüncü kişi iddiası süreyi uzatabilir. İtiraz hâlinde İcra Hukuk Mahkemesi veya Sulh Hukuk Mahkemesi aşaması doğar; istinaf ve diğer kanun yolu işlemleri de ayrıca zaman alabilir.

Başlıca gider kalemleri nelerdir?

Arabuluculukta anlaşmama hâlinde kanuni kapsam dışında kalabilecek taraf giderleri,
Dava harcı, gider avansı ve tebligat giderleri,
İcra başvuru, tebligat, tahliye, çilingir, nakliye ve gerektiğinde muhafaza giderleri,
İmza veya belge incelemesi yapılırsa bilirkişi ücreti,
Noter ihtarı, belge onayı ve vekâletname giderleri,
Avukatlık ücreti ve karar sonucuna göre karşı vekâlet ücreti.

Harç, gider ve ücret tarifeleri her yıl değiştiğinden sabit tutar verilmesi doğru değildir. Başlangıç giderlerini talepte bulunan taraf yatırır; yargılama sonunda yargılama gideri ve karşı vekâlet ücretinin kime yükletileceği kararın sonucuna göre belirlenir.

Kanuni süre ile toplam işlem süresi aynı değildir

Yedi günlük itiraz ve on beş günlük tahliye süreleri tahliye emrindeki kanuni sürelerdir. Bunlar tebligat, itiraz yargılaması, kanun yolu ve fiilî tahliye için geçecek toplam süreyi göstermez.

Yazılı Tahliye Taahhüdüne İlişkin Uygulama Örnekleri

Geçerlilik ve tahliye sonucu, belgenin başlığına değil; teslim, imza, tarih, taraflar ve süresinde başvuru unsurlarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Aşağıdaki örnekler genel hukuki değerlendirmeyi göstermekte olup somut dosyanın sonucunu önceden belirlemez.

Farklı olasılıklarda hukuki değerlendirme
Olay	Başlıca değerlendirme	Muhtemel hukuki sonuç
Sözleşme 1 Haziran’da, taahhüt aynı gün, anahtar 3 Haziran’da teslim edildi.	Taahhüt gerçek teslimden önce verilmiştir.	TBK m. 352/1’deki teslimden sonra düzenleme şartı gerçekleşmediğinden geçersizlik gündeme gelir.
Anahtar 1 Haziran’da teslim edildi; taahhüt 2 Haziran’da ayrı olarak imzalandı.	Kanunda asgari bekleme günü yoktur; gerçek teslimin ispatı önemlidir.	Diğer şartlar da varsa taahhüt geçerli olabilir.
Kiracı üç yıldır taşınmazda otururken yenileme sözleşmesi ve taahhüt aynı gün imzalandı.	Kiracı zaten taşınmazı kullanmaktadır; ilk teslimden önce imza durumu yoktur.	Yenilemeyle aynı tarih, tek başına geçersizlik doğurmaz.
Kiracı imzalı fakat tarihi boş belge verdi; tarih sonradan yazıldı.	Belge otomatik olarak geçersiz sayılmaz; doldurma yetkisine aykırılık ve gerçek imza tarihi ispatlanmalıdır.	İmza kabul edilmişse ispat yükü büyük ölçüde kiracının savunmasına göre şekillenir.
Tahliye günü 30 Eylül; kiraya veren 10 Kasım’da ilk kez icra takibi başlattı ve TBK m. 353 bildirimi yok.	Bir aylık takip süresi geçirilmiştir.	Bu taahhüde dayalı icra talebi süre yönünden reddedilebilir.
Taahhütten sonra taraflar yeni başlangıç tarihli ve kapsamlı yeni kira sözleşmesi imzaladı.	Yeni sözleşmenin önceki ilişkiyi sona erdirip erdirmediği incelenir.	Gerçek bir yeni sözleşme varsa önceki taahhüt etkisiz kalabilir.
Kira sözleşmesinde iki kiracı var; taahhüdü yalnız biri imzaladı.	Tahliye bölünemez ve diğer kiracının sözleşmesel kullanım hakkı devam eder.	Eksik imza ve eksik taraf teşkili tahliye talebini engelleyebilir.
Kiracı olmayan eş, taahhüt verildikten sonra aile konutu bildirimi yaptı.	Bildirim daha önce doğan geçerli taahhüde geriye etkili sonuç doğurmaz.	Diğer geçerlilik şartları varsa taahhüt sırf sonraki bildirim nedeniyle hükümsüz olmaz.

Kiraya Veren ve Kiracı Bakımından Dikkat Edilecek Hususlar

Kiraya veren bakımından en önemli hususlar geçerli belgenin aslı, doğru taraflar ve bir aylık süredir; kiracı bakımından ise gerçek teslim ve imza tarihinin belgelenmesi, boş belge imzalanmaması ve tahliye emrine yedi gün içinde itiraz edilmesidir.

Kiraya veren bakımından

Başvuru Öncesinde İncelenecek Hususlar

Kira sözleşmesindeki bütün kiracılar ile taahhütname imzaları karşılaştırılmalıdır.
Kiralananın taahhüt tarihinden önce teslim edildiğine ilişkin belgeler belirlenmelidir.
Düzenleme tarihi ile tahliye tarihi birbirinden ayrılmalıdır.
Belgenin aslı ve imza aidiyetini destekleyen kayıtlar korunmalıdır.
Yeni sözleşme, ek protokol veya aile konutu bildirimi bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
Bir aylık sürenin başlangıç ve bitiş günleri yazılı olarak hesaplanmalıdır.
Dava seçilecekse arabuluculuk başvurusu süresinde yapılmalıdır.
Fiilî tahliye için kişisel müdahale yerine mahkeme ve icra işlemleri kullanılmalıdır.

Kiracı bakımından

Tebligat ve İtiraz Bakımından İncelenecek Hususlar

Kira sözleşmesi ve imzalanan her belgenin okunabilir bir örneği alınmalıdır.
Tarih veya içerik kısmı boş belge imzalanmamalıdır.
Anahtarın gerçek teslim günü belge ve yazışmalarla korunmalıdır.
İrade bozukluğu iddiası varsa gecikmeden yazılı bildirim yapılmalı ve deliller saklanmalıdır.
Örnek No: 14 tahliye emrinin tebliğ tarihi kaydedilmeli; itiraz yedi gün içinde yapılmalıdır.
İmza ve tarih kabul edilmiyorsa bu hususlar itirazda açıkça belirtilmelidir.
Yeni kira sözleşmesi, ödeme açıklamaları ve uzatma yazışmaları dosyaya sunulmalıdır.
Aile konutu ve eşin taraf sıfatı bakımından bildirim tarihleri belgelenmelidir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Hatalı Kabuller

Tahliye taahhütnamesine ilişkin uyuşmazlıkların önemli bölümü, kanunda bulunmayan sürelerin veya otomatik geçerlilik sonuçlarının doğru kabul edilmesinden kaynaklanır. Aşağıdaki kabuller mevzuat ve güncel içtihatla bağdaşmaz.

Hatalı kabul: “Noterde imzalandıysa her durumda geçerlidir.”

Hukuki durum: Noter ispatı güçlendirir; teslimden önce alınmış veya yetkisiz kişi tarafından verilmiş taahhüdü geçerli hâle getirmez.

Hatalı kabul: “Kira sözleşmesinden bir gün sonraki belge kesin geçerlidir.”

Hukuki durum: Kanuni bir günlük bekleme kuralı yoktur. Fiilî teslim imzadan önce gerçekleşmiş olmalıdır.

Hatalı kabul: “Boş imzalı taahhüt otomatik olarak geçersizdir.”

Hukuki durum: İmza kabul edilmişse anlaşmaya aykırı doldurma iddiası usulüne uygun delille ispatlanmalıdır.

Hatalı kabul: “Aile konutunda hiçbir taahhüt uygulanamaz.”

Hukuki durum: Aile konutu niteliği tek başına otomatik geçersizlik yaratmaz; eşlerin sıfatı ve bildirimin zamanı incelenir.

Hatalı kabul: “Bir aylık süre otuz gündür.”

Hukuki durum: Süre takvim ayı olarak hesaplanır. Sınır tarihlerde genel süre kuralları ayrıca gözetilir.

Hatalı kabul: “Kiracının itiraz süresi on beş gündür.”

Hukuki durum: İtiraz süresi yedi gün; tahliye emrindeki boşaltma süresi on beş gündür.

Hatalı kabul: “Belge tarihi gelince kiraya veren kilidi değiştirebilir.”

Hukuki durum: Cebrî tahliye yalnız yetkili icra organları eliyle yapılabilir.

Hatalı kabul: “Kiraya veren kira aldıysa kesin olarak taahhütten vazgeçmiştir.”

Hukuki durum: Tek başına kira tahsili yeterli değildir; süresinde başvuru ve sonraki sözleşme iradesi birlikte değerlendirilir.

Hatalı kabul: “Tahliye davasında arabuluculuk yoktur.”

Hukuki durum: 1 Eylül 2023’ten beri doğrudan dava ve genel mahkemedeki itirazın iptali davası öncesinde arabuluculuk dava şartıdır.

Hatalı kabul: “Tahliye taahhüdü için beş yıl beklemek gerekir.”

Hukuki durum: Beş yıl, kira tespit davasındaki ölçütlerle ilgilidir; tahliye taahhüdünün geçerlilik şartı değildir.

Yazılı Tahliye Taahhütnamesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Aşağıdaki cevaplar, TBK m. 352/1, İİK m. 272–276, zorunlu arabuluculuk hükümleri ve güncel Yargıtay uygulaması esas alınarak hazırlanmıştır. Somut belgedeki tarih, imza ve taraf farklılığı hukuki sonucu değiştirebilir.

Tahliye taahhütnamesi kira sözleşmesinden kaç gün sonra imzalanmalıdır?

Avukat & Arabulucu İlker Cebeci

Kira Tespit Davası Avukatı: Görevi ve Ücretleri 2026

Kira tespit davası avukatı ne yapar?

Kira tespit davasında avukat tutmak zorunlu mudur?

Kira tespit avukatına ne zaman başvurulmalıdır?

Avukat ilk görüşmede kira tespit dosyasını nasıl analiz eder?

Kira tespit davasında ev sahibinin avukatı hangi çalışmaları yapar?

Kira tespit davasında kiracının avukatı hangi savunmaları geliştirir?

Kira tespit avukatlığı hangi aşamalardan oluşur?

Kira tespit davasında arabuluculukta avukatın rolü nedir?

Dava talebi veya kiracı savunması nasıl kurulmalıdır?

Avukat emsal kira ve bilirkişi raporunu nasıl denetler?

Kira tespit davasında görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Kira tespit davası avukatına nasıl vekâletname verilir?

Kira tespit davası avukatlık ücreti nasıl belirlenir?

Kira tespit davasında karşı vekâlet ücretini kim öder?

Kira tespit davası avukatla ne kadar sürer?

Kira tespit davası avukatı nasıl seçilir?

Yazılı olarak netleştirilmesi gerekenler

Mesleki değerlendirmeyle bağdaşmayan vaatler

Kira tespit avukatlığında ve dava hazırlığında yaygın hatalar nelerdir?

Kira tespit davası avukatlığına ilişkin örnek senaryolar nelerdir?

Örnek 1: Yeni dönem için geç kalınmış bildirim

Örnek 2: Kiracının yüksek ilanlara karşı savunması

Örnek 3: İşyeri kirasında net–brüt karışıklığı

Örnek 4: Bilirkişi raporunda gerekçesiz hakkaniyet indirimi

Örnek 5: Ölçüsüz talep ve karşı vekâlet riski

Kira tespit avukatının dikkate aldığı doğrulanmış Yargıtay ilkeleri nelerdir?

Avukat görüşmesine giderken hangi belgeler hazırlanmalıdır?

Belge kontrol listesi

Görüşmede cevaplanacak sorular

Kira tespit davası avukatı hakkında sıkça sorulan sorular

TCK 94 İşkence Suçu ve Cezası

İşkence suçu nedir ve hangi maddelerde düzenlenir?

İşkence suçuyla korunan hukuki değer nedir?

İşkence suçunun faili ve mağduru kim olabilir?

Kamu görevlisi olmayan kişi işkence suçundan sorumlu olur mu?

İşkence suçunun maddi ve manevi unsurları nelerdir?

İnsan onuruyla bağdaşmayan davranış

Kanunda belirtilen etki

Kamu gücü ve görev bağlantısı

Kast

İşkence suçu için fiziksel yara şart mıdır?

Nedensellik bağı ve objektif isnadiyet neden önemlidir?

Sistematiklik ve belli bir süreç içinde işlenme nasıl belirlenir?

TCK 94 işkence suçunun cezası kaç yıldır?

TCK 95 neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkenceyi nasıl düzenler?

İşkence suçunda teşebbüs, iştirak ve içtima mümkün müdür?

Teşebbüs ne zaman gündeme gelir?

Özel kişi ve amirin sorumluluğu nasıl belirlenir?

Birden fazla hareket veya mağdur varsa kaç suç oluşur?

İşkenceyi hukuka uygun hâle getiren bir neden var mıdır?

Haksız tahrik veya takdiri indirim uygulanabilir mi?

İşkence suçu eziyet, yaralama ve zor kullanma sınırının aşılmasından nasıl ayrılır?

İşkence suçu şikâyete tabi midir ve uzlaştırma uygulanır mı?

4483 sayılı Kanun uyarınca soruşturma izni gerekir mi?

İşkence suçu hangi delillerle ispatlanabilir?

Adli rapor yoksa veya ilk rapor temizse işkence ispatlanabilir mi?

İşkenceyle alınan ifade delil olur mu?

Mağdurun ve şüpheli ya da sanığın temel hakları nelerdir?

Mağdur veya müşteki hakları

Şüpheli veya sanık hakları

İşkence suçunda tutuklama veya adli kontrol otomatik midir?

İşkence suçunda görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

İşkence iddiasında soruşturma ve dava süreci nasıl işler?

Güvenlik ve sağlık

İhbar veya suç duyurusu

Delillerin acilen korunması

Adli muayene ve uzman incelemesi

İfade ve diğer soruşturma işlemleri

Savcılık kararı

Ağır ceza kovuşturması

Kanun yolu, kesinleşme ve infaz

İşkence soruşturması ne kadar sürer?

İşkence suçunda ceza nasıl belirlenir; HAGB veya erteleme uygulanır mı?

Hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir veya ertelenebilir mi?

Adli sicil ve infaz sonucu nasıl belirlenir?

İşkence suçunda zamanaşımı ve kanun yolu süreleri nelerdir?

İşkence nedeniyle maddi ve manevi tazminat istenebilir mi?

Başvuru masrafı ve avukatlık ücreti nasıl belirlenir?