Çalışma saatim 45 saati geçerse ne olur?

Çalışma Saatim 45 Saati Geçerse Ne Olur?

Haftalık Çalışma Saatinin 45 Saati Aşması Durumunun Hukuki Sonuçları

Türk İş Hukuku mevzuatında, haftalık çalışma süresi ve bu sürenin aşılması durumunda ortaya çıkan “fazla çalışma” kavramı, 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmeliklerle sıkı kurallara bağlanmıştır.

Bir çalışanın haftalık çalışma süresinin 45 saati aşması, hem işçi hem de işveren açısından çeşitli hukuki ve mali sonuçlar doğurur.

Aşağıda, bu durumun hukuki niteliği, ücretlendirilmesi, sınırları ve istisnaları detaylıca açıklanmıştır.

Temel Kural: Haftalık Çalışma Süresi ve Fazla Çalışma Tanımı

4857 sayılı İş Kanunu’nun 63. maddesine göre, genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Bu sürenin üzerindeki çalışmalar “fazla çalışma” olarak adlandırılır.

İŞ KANUNU – Fazla çalışma ücreti

Madde 41: Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. … Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Kaynak: 4857 Sayılı İş Kanunu

45 Saati Aşan Çalışmanın Ücretlendirilmesi

Haftalık 45 saati aşan her bir saatlik çalışma için işçiye iki farklı ödeme veya denkleştirme seçeneği sunulur:

A. Zamlı Ücret Ödemesi (%50 Zamlı)

Kanunun 41. maddesi uyarınca, haftalık 45 saati aşan her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %50 yükseltilmesiyle ödenir.

• Örnek: İşçinin saatlik ücreti 100 TL ise, 1 saatlik fazla mesai ücreti 150 TL olacaktır.

B. Serbest Zaman Kullanımı

İşçi, fazla çalışma ücreti yerine “serbest zaman” kullanmayı talep edebilir.

• Haftalık 45 saati aşan her bir saatlik fazla çalışma karşılığında işçiye 1 saat 30 dakika (1,5 saat) serbest zaman verilir.
• Bu süre, işçinin çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullandırılmalıdır.
• İşçi hak ettiği serbest zamanı 6 ay zarfında kullanmalıdır.

“Fazla Sürelerle Çalışma” Kavramı

Eğer iş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 45 saatin altında (örneğin 40 saat) belirlenmişse, 40 saat ile 45 saat arasında yapılan çalışmalar “fazla çalışma” değil, “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır.

• Ücreti: Bu aralıktaki (40-45 saat arası) her bir saat için ücret %25 zamlı ödenir.
• 45 Saati Aşarsa: 45 saati aşan kısım yine %50 zamlı (fazla çalışma) olarak ödenir.
• Serbest Zaman: Fazla sürelerle çalışmada her bir saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman verilir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2016/22283 E. , 2019/9251 K. Sayılı ilamında;

“İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık kırk beş saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak kırk beş saate kadar olan çalışmaları “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır (İş Kanunu, Md. 41/3) Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde ücret, normal çalışma saat ücretinin yüzde yirmi beş fazlasıdır.”

Şeklinde hüküm kurarak fazla çalışmanın kapsamını betimlemiştir.

Fazla Çalışmanın Sınırları ve Yasaklar

Haftalık 45 saati aşan çalışmaların da yasal bir üst sınırı vardır. İşveren, işçiyi sınırsız şekilde çalıştıramaz.

• Yıllık Sınır: Bir işçiye yılda toplam 270 saatten fazla, fazla çalışma yaptırılamaz.
• Günlük Sınır: Günlük çalışma süresi her ne şartla olursa olsun 11 saati aşamaz.
• Onay Şartı: Fazla çalışma için işçinin onayının (muvafakat) alınması gerekir. Bu onay, iş sözleşmesi yapılırken veya ihtiyaç duyulduğunda yazılı olarak alınabilir. (Eskiden her yıl başında alınırdı, yönetmelik değişikliği ile iş sözleşmesinde yer alması veya bir kez alınması yeterli hale gelmiştir, ancak işçi bu onayı 30 gün önceden bildirimle geri alabilir).

Mühim Hap Bilgi: Yıllık 270 saatlik sınır aşılsa bile, işveren işçiye bu sürenin ücretini (%50 zamlı) ödemek zorundadır. Sınırın aşılması işverene idari para cezası doğurur ve işçiye haklı fesih imkanı verir, ancak ücret ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

9. Hukuk Dairesi 2016/22272 E. , 2019/9250 K. Sayılı ilamında;

“4857 sayılı İş Kanunu uyarınca, işçiye, kural olarak bir yılda 270 saatten daha uzun süreli fazla çalışma yaptırılamaz Yine işçinin yasağa rağmen yılda 270 saatten fazla çalıştırılması hâlinde de fazla çalışma ücretinin tamamının işçiye ödenmesi gerekir.”

Denkleştirme Esası

İş Kanunu’nun 63. maddesine göre, tarafların yazılı anlaşması ile “denkleştirme” uygulanabilir.

• Bu durumda, işçinin bazı haftalarda 45 saati aşan çalışmaları, diğer haftalarda daha az çalıştırılarak dengelenir.
• Denkleştirme süresi (2 ay, toplu iş sözleşmesi ile 4 aya kadar) içindeki haftalık ortalama çalışma süresi 45 saati aşmıyorsa, yoğun haftalardaki çalışmalar fazla mesai sayılmaz ve zamlı ücret ödenmez.
• Ancak denkleştirme uygulansa bile günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz.

İspat Yükü

Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi, bu iddiasını ispatla yükümlüdür.

• İspat Araçları: İşyeri kayıtları, giriş-çıkış kartları, puantaj kayıtları, işyeri iç yazışmaları ve tanık beyanları.
• İmzalı Bordro: Eğer işçi, fazla mesai tahakkuku bulunmayan (veya eksik bulunan) bordroları ihtirazi kayıt koymadan imzalamışsa, kural olarak tanıkla fazla mesai ispat edemez; ancak yazılı belge ile ispat edebilir.

Haftalık Çalışma Süresini Aşan Kısım Ücreti Alacağımı Nasıl Alırım?

Haftalık Çalışma Süresini Aşan kısım ücreti (fazla mesai ücreti- fazla çalışma ücreti) Alacağımı Nasıl Alırım ?

Aşağıdaki tabloda adım adım fazla mesai ücretini nasıl talep edebileceğinizi, fazla çalışma ücretini tahsil etmek için hangi yollara başvurmanız gerektiğini kısaca izah ediyoruz;

Sonuç Olarak

Bir çalışanın haftalık çalışma saati 45 saati geçerse:

1. Ücret: Aşan her saat için saatlik ücretin %50 fazlası ödenmelidir.
2. Serbest Zaman: İşçi isterse zamlı ücret yerine her saat için 1.5 saat serbest zaman kullanabilir.
3. Sınırlar: Yıllık 270 saat ve günlük 11 saat sınırı vardır. Bu sınırlar aşılsa dahi ücreti ödenmelidir.
4. Haklı Fesih: Fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi veya yasal sınırların (yıllık 270 saat) sürekli aşılması, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı alma hakkı verir.

Yukarıda yer alan tablo, fazla mesai alacağının tahsili için genel usul sırasını göstermektedir. Somut olayda çalışma düzeni, bordrolar, banka kayıtları, tanıklar, fesih nedeni ve işçinin pozisyonu ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu makaledeki yasal bilgiler avukat tarafından size özel olarak verilecek profesyonel güncel yasal tavsiyenin yerini tutmaz. Size özel hukuki danışmanlık hizmeti almak ve dava açmak için mutlaka İş Hukukunda uzman, baro levhasında aktif olarak kaydı bulunan bir avukata danışınız.

Somut olayın özelliklerine göre hukukî değerlendirme yapılması gerektiğinden, konuya ilişkin ayrıntılı bilgi almak için iletişim sayfası üzerinden başvuru yapabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular