Arabuluculuk Nedir? İş Davalarında Süreç ve Şartlar

Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk, taraflar arasında ortaya çıkan özel hukuk uyuşmazlıklarının, tarafsız ve bağımsız bir arabulucu yardımıyla mahkemeye taşınmadan veya dava süreci başlamadan önce müzakere edilerek çözülmesini amaçlayan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Arabulucu, uyuşmazlık hakkında hâkim gibi karar veren kişi değildir. Arabuluculuk sürecinde temel amaç; tarafların birbirini anlamasını, taleplerini ortaya koymasını ve mümkünse uyuşmazlığı karşılıklı kabul edilebilir bir çözümle sona erdirmesini sağlamaktır.

Türkiye’de arabuluculuk bazı uyuşmazlıklarda tarafların isteğine bağlı olarak uygulanabilirken, bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce başvurulması gereken dava şartı olarak düzenlenmiştir. İşçi ve işveren arasındaki birçok uyuşmazlıkta dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur.

Arabuluculuk hizmetleri hakkında genel bilgi almak isteyenler, arabuluculuk hizmetleri sayfasını da inceleyebilir.

Zorunlu Arabuluculuk ve İhtiyari Arabuluculuk Arasındaki Fark

Arabuluculuk genel olarak iki başlık altında incelenebilir: zorunlu arabuluculuk ve ihtiyari arabuluculuk.

• Zorunlu arabuluculuk: Kanunda belirtilen bazı uyuşmazlıklarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu yol tüketilmeden dava açılması hâlinde mahkeme davayı esasa girmeden usulden reddedebilir.
• İhtiyari arabuluculuk: Tarafların arabuluculuğa başvurma zorunluluğu bulunmadığı hâlde, uyuşmazlığı mahkeme dışında çözmek amacıyla arabuluculuk yolunu tercih etmeleridir.

Bu nedenle “arabuluculuk nedir?” sorusunun cevabı yalnızca bir uzlaşma görüşmesi olarak değil, bazı uyuşmazlıklarda dava açılabilmesi için tamamlanması gereken hukuki bir ön aşama olarak da değerlendirilmelidir.

İş Davalarında Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?

Türk İş Hukuku mevzuatında, işçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıkların mahkeme sürecine taşınmadan önce barışçıl yollarla çözülmesini hedefleyen ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile getirilen zorunluluğa dava şartı olarak arabuluculuk denir.

Bu düzenleme uyarınca; kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı, tazminatı ve işe iade talebiyle açılacak davalarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması zorunludur. Eğer arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılırsa, mahkeme davayı esasa girmeden dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.

İşçi ve işveren uyuşmazlıkları hakkında daha geniş bilgi için işçi avukatı sayfası da incelenebilir.

İş Mahkemeleri Kanunu’na Göre Arabuluculuk Şartı

İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesine göre; kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun güncel metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşılabilir.

Güncel düzenleme kapsamında bu alacak ve tazminatlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları bakımından da dava şartı arabuluculuk hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir.

Arabuluculuk Şartının Kapsamı

İşe iade ve tazminat davalarında arabuluculuk şartının nasıl işlediğini, süreleri ve usulü aşağıda detaylıca inceleyelim.

Hangi Davalar Arabuluculuk Kapsamındadır?

İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk şartı, işçi ve işveren arasındaki şu talepler bakımından önem taşır:

• İşe iade talepleri: İş sözleşmesinin geçersiz bir sebeple feshedildiğini iddia eden işçinin işe geri dönme talebi.
• İşçilik alacakları: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı ve benzeri alacaklar.
• Ücret alacakları: fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri, prim ve ikramiyeler.

Önemli istisna: İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk şartı yoktur. Bu davalar doğrudan mahkemede açılabilir.

İşe İade Davalarında Arabuluculuk Süreleri

İşe iade taleplerinde süreler çok kritiktir ve kaçırılması durumunda hak kaybı yaşanabilir.

• Başvuru süresi: İşçi, fesih bildiriminin tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır.
• Dava açma süresi: Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 20/1 maddesinde de iş sözleşmesi feshedilen işçinin, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı iddiasıyla fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurması gerektiği; arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde ise son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabileceği düzenlenmiştir.

Asıl İşveren ve Alt İşveren İlişkisinde Dikkat Edilmesi Gereken Husus

İşe iade uyuşmazlığında asıl işveren-alt işveren ilişkisi varsa, arabuluculuk başvurusu ve dava süreci bakımından tarafların doğru belirlenmesi önemlidir. Uygulamada bu tür uyuşmazlıklarda arabuluculuk başvurusunun eksik tarafla yürütülmesi, dava şartı yönünden tartışmalara yol açabilir.

İşe İade Sonrası Doğan Alacaklarda Yeniden Arabuluculuk Gündeme Gelebilir

İşe iade davasından önce yapılan arabuluculuk başvurusu, her durumda sonradan doğabilecek tüm feshe bağlı alacaklar bakımından yeterli kabul edilmeyebilir. Özellikle işçinin işe iade kararı sonrasında işe başlatılmaması nedeniyle doğan kıdem tazminatı, ihbar tazminatı veya yıllık izin ücreti gibi talepler bakımından, somut olayın özelliğine göre yeniden arabuluculuk başvurusu yapılması gerekebilir.

Bu nedenle işe iade süreci ile işe başlatmama sonrası doğan alacaklar birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Tazminat ve İşçilik Alacağı Davalarında Arabuluculuk Süreci

Kıdem, ihbar tazminatı veya fazla mesai gibi alacaklar için işe iade davalarındaki gibi 1 aylık özel başvuru süresi şartı yoktur. Ancak zamanaşımı süreleri saklı kalmak kaydıyla, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmalıdır.

Kıdem tazminatı miktarı hakkında ön değerlendirme yapmak isteyenler kıdem tazminatı hesaplama aracını, ihbar süresi ve ihbar tazminatı bakımından ise ihbar tazminatı hesaplama sayfasını inceleyebilir.

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.

Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?

Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde başvuru, arabuluculuk bürosu sıfatıyla görevlendirilen ilgili yazı işleri müdürlüğü üzerinden gerçekleştirilebilir.

Başvuruda taraf bilgileri, uyuşmazlığın konusu, talep edilen alacak veya işe iade istemi gibi hususların açık ve doğru şekilde belirtilmesi önemlidir. Çünkü dava şartı arabuluculuk bakımından başvurunun hangi uyuşmazlığı kapsadığı, daha sonra açılacak davada önem kazanabilir.

Son Tutanak Nedir ve Neden Önemlidir?

Dava açarken, arabuluculuk sürecinin anlaşamama ile sonuçlandığını gösteren son tutanak aslının veya arabulucu tarafından onaylanmış örneğinin dava dilekçesine eklenmesi zorunludur.

• Eğer son tutanak dava dilekçesine eklenmezse mahkeme davacıya 1 haftalık kesin süre verir.
• Bu süre içinde de son tutanak sunulmazsa dava usulden reddedilir.
• Hiç arabuluculuk başvurusu yapılmadığı anlaşılırsa, dava şartı yokluğu sebebiyle davanın usulden reddi gündeme gelir.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesi uyarınca davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır.

Arabuluculuk Ne Kadar Sürer?

İş uyuşmazlıklarında arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla 1 hafta uzatılabilir. Bu nedenle iş davalarında dava şartı arabuluculuk süreci kural olarak en fazla 4 hafta içinde tamamlanır.

Arabuluculuk Masrafları Kim Tarafından Ödenir?

• Anlaşma hâlinde: Arabuluculuk ücreti taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça eşit şekilde ödenir.
• Anlaşamama hâlinde: Zorunlu dava şartı arabuluculukta ilk iki saate kadar olan ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. İki saati aşan görüşmeler bakımından durum, uyuşmazlığın niteliğine ve ilgili tarifeye göre değerlendirilir.
• Dava sonunda: Bakanlıkça karşılanan arabuluculuk ücreti, yargılama gideri kapsamında haksız çıkan tarafa yükletilebilir.

Arabuluculuk Toplantısına Katılmamanın Sonuçları

Geçerli bir mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf bakımından hukuki sonuçlar doğabilir. 7531 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrasında, ilk toplantıya mazeretsiz katılmayan tarafın davada kısmen veya tamamen haklı çıkması hâlinde dahi, karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulması ve lehine hükmedilecek vekâlet ücretinin yarısına hükmedilmesi gündeme gelebilir.

Bu nedenle arabuluculuk daveti alındığında toplantıya katılım, mazeret bildirimi, vekille temsil ve son tutanağın içeriği dikkatle takip edilmelidir.

Sonuç

İşe iade ve tazminat davalarında arabuluculuk şartı, davanın görülebilmesi için aşılması gereken zorunlu bir prosedürdür.

1. Zorunluluk: İşe iade, kıdem, ihbar, fazla mesai gibi taleplerde dava açmadan önce arabulucuya gitmek şarttır.
2. Süreler: İşe iade için fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde başvuru yapılmalı, anlaşamama tutanağından sonra 2 hafta içinde dava açılmalıdır.
3. Belge: Dava dilekçesine anlaşamama son tutanağı mutlaka eklenmelidir.
4. İstisna: İş kazası ve meslek hastalığı tazminatları bu şarta tabi değildir.

Bu şartın yerine getirilmemesi, davanın esasına girilmeden usulden reddedilmesine ve zaman/hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle arabuluculuk başvurusu yapılırken uyuşmazlık konusu, taraf bilgileri, talepler ve süreler dikkatle değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özelliklerine göre hukukî değerlendirme değişebilir.

Arabuluculuk başvurusu, işe iade süresi, işçilik alacakları veya son tutanak sonrası dava açma süresi hakkında somut olayınıza göre değerlendirme yapılması için iletişim sayfası üzerinden başvuru yapılabilir.