Evde çalışırken iş kazası geçirilmesi

EVDE ÇALIŞIRKEN İŞ KAZASI GEÇİRİLMESİ

Evden çalışma (uzaktan çalışma) sırasında geçirilen kazalar, Türk hukukunda “İş Kazası” kapsamında değerlendirilmektedir. Evinizin işyeri olarak kabul edildiği bu düzende, ofiste çalışan bir işçinin sahip olduğu iş kazası haklarının neredeyse aynılarına sahip olduğunuzu söyleyebiliriz. Ancak, evde geçirilen her kaza iş kazası sayılmaz; kazanın işle ilgili olması veya işin yürütümü sırasında gerçekleşmesi gerekir. Haklarınızı ve hukuki sınırları aşağıda detaylandıracağım. Öncelikle uzaktan çalışma durumunda hangi durumların iş kazası sayılıp sayılmayacağı hususlarının netleştirilmesi önemlidir.

Uzaktan çalışma, evden çalışma ve evde tele çalışma gibi farklı tanımlarla karşımıza çıkan bir çalışma şeklidir. Bu çalışma biçimlerinde işçi, iş görme edimini işverenin iş organizasyonu kapsamında evinde ya da işyeri dışında yerine getirir. Özellikle evde tele çalışmada, ev yalnızca özel yaşam alanı olmaktan çıkarak aynı zamanda çalışmanın yürütüldüğü yer haline gelir. Ancak evin çalışma alanına dönüşmesi, evde meydana gelen her olayın kendiliğinden iş kazası sayılması sonucunu doğurmaz. Evde gerçekleşen bir olayın iş kazası olarak değerlendirilebilmesi için, olayın yapılan iş ile bağlantılı olması, işin yürütümü nedeniyle meydana gelmesi ve olay ile zarar arasında uygun neden sonuç bağının bulunması gerekir. Bu nedenle evde yaşanan her düşme, çarpma ya da yaralanma doğrudan iş kazası olarak kabul edilmez; olayın zamanı, yeri, amacı ve işle ilişkisi her somut olay bakımından ayrıca değerlendirilir.

Evde gerçekleşen bir olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağının belirlenmesinde birkaç temel ölçüt öne çıkar. Bunların başında kazanın işin görülmesi nedeniyle meydana gelmiş olması gelir. Yani olayın yalnızca evde yaşanmış olması tek başına yeterli değildir; işçinin işini yerine getirirken, işverenin verdiği görevi ifa ederken veya işin görülmesi için gerekli bir hareket sırasında zarara uğramış olması gerekir. Bunun yanında olay ile iş arasında uygun neden sonuç bağının bulunması aranacaktır. Evde çalışmanın niteliği gereği, ev hem yaşam alanı hem de çalışma alanı olduğundan, özel yaşamla iş yaşamı zaman zaman iç içe geçebilir. Bu nedenle özellikle evde çalışma ve evde tele çalışma modellerinde, evde meydana gelen her olayın iş kazası sayılmayacağı kabul edilmektedir. Eğer işçi evinin belirli bir bölümünü çalışma alanı olarak ayırmışsa, bu alanda meydana gelen olayların iş kazası olarak değerlendirilme ihtimali güçlenir. Buna karşılık evin işe ayrılmamış başka bir bölümünde meydana gelen bir olayda, olayın işle bağlantısı ayrıca araştırılmalıdır. Çalışma saatlerinin önceden belirlenmiş olması da değerlendirmede önem taşır. Belirlenmiş çalışma zamanları içinde yaşanan kazaların iş kazası sayılmasına daha elverişli bir zemin bulunmakla birlikte, yine de her durumda olayın işin yürütümüyle bağı incelenir. Bu tür durumlarda ispat meselesi de önem kazanır; çünkü evde meydana gelen olayın iş nedeniyle gerçekleştiğini ileri süren tarafın bunu ortaya koyması gerekir.

Evde meydana gelen kazalara ilişkin değerlendirmelerde, iş için yapılan hareket ile özel hayat kapsamında kalan hareket arasındaki ayrım belirleyici olabilir. Örneğin işçinin evindeki çalışma odasına geçerken, çevrim içi toplantıya katılmak üzere bilgisayarını alıp ofis olarak kullandığı bölüme yönelirken veya doğrudan iş görme ediminin parçası olan bir hareket sırasında zarar görmesi, iş kazası değerlendirmesini güçlendirebilir. Buna karşılık sırf ev içinde bulunmak, işin yapılmadığı bir anda ya da özel ihtiyaçların karşılanması sırasında meydana gelen her olayın iş kazası sayılmasını sağlamaz. Bu nedenle evde merdivenden düşme gibi günlük hayatta sıradan görülebilecek bir olay bile, eğer iş için ayrılmış alana geçiş sırasında ve işin ifasıyla bağlantılı biçimde meydana gelmişse iş kazası olarak değerlendirilebilir; ancak aynı olay her durumda otomatik olarak bu sonuca bağlanmaz. Burada belirleyici olan, olayın iş için mi yoksa özel yaşam kapsamında mı gerçekleştiğidir.

Evde gerçekleşen iş kazaları bakımından işverenin yükümlülükleri de devam eder. Uzaktan çalışmada işveren, yaptığı işin niteliğini dikkate alarak çalışanı iş sağlığı ve güvenliği önlemleri konusunda bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli güvenlik tedbirlerini almakla yükümlüdür. Bununla birlikte işverenin yükümlülükleri bunlarla sınırlı değildir. İşin niteliğine uygun düştüğü ölçüde iş kazası ve meslek hastalıklarını kayıt altına alma ve ilgili kuruma bildirme, çalışanların görüşlerini alma ve katılımlarını sağlama, risk değerlendirmesi yapma ve gerekli iş sağlığı ve güvenliği organizasyonunu kurma yükümlülükleri de uzaktan çalışma ilişkilerinde geçerliliğini sürdürür. Evde çalışma bakımından risk değerlendirmesi ve denetim ayrıca önem taşır; ancak burada işçinin evi söz konusu olduğu için özel hayatın gizliliği ve konut dokunulmazlığı dikkate alınmalıdır. Bu nedenle evde yapılacak denetim veya risk değerlendirmesi, işçinin önceden bilgilendirilmesini ve uygun şekilde rızasının alınmasını gerektirir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğü devam etmekle birlikte, bu yükümlülüğün kullanımı sınırsız bir denetim yetkisine dönüşmez. Ev, işin görüldüğü yer haline gelse bile aynı zamanda özel yaşam alanı olma niteliğini korur.

Uzaktan çalışmada işçinin de yükümlülükleri vardır. İşçi, meydana gelen iş kazasını, iş kazasına dönüşebilecek olayları ve işten kaynaklandığını düşündüğü sağlık sorunlarını işverene bildirmelidir. Çünkü evde çalışma halinde işverenin işçiden ve çalışma ortamından haberdar olma imkanı klasik işyerine göre daha sınırlıdır. Bu yüzden olayın işverene ne zaman bildirildiği, özellikle kayıt ve bildirim yükümlülükleri bakımından önem taşır. İşverenin etkili biçimde bilgilendirme ve eğitim yükümlülüğünü yerine getirmesi, işçinin bu bildirim yükünü sağlıklı biçimde kullanabilmesi açısından da gereklidir. Böylece evde meydana gelen olayın niteliği, zamanı, iş ile bağlantısı ve sonuçları daha doğru biçimde değerlendirilebilir.

Evde meydana gelen bir olayın sosyal güvenlik hukuku bakımından iş kazası sayılması ile işverenin sorumluluğu bakımından aynı sonuca ulaşılması her zaman zorunlu değildir. Sosyal güvenlik hukukunda iş kazası kavramı daha geniş yorumlanabilmekte ve bazı durumlarda kanunun getirdiği karineler nedeniyle olay iş kazası olarak kabul edilebilmektedir. Buna karşılık işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ile hukuki sorumluluğu bakımından değerlendirme daha dar yapılır. Burada işverenin sorumluluğundan söz edilebilmesi için, yapılan iş ile meydana gelen olay arasında uygun neden sonuç bağının bulunması gerekir. Ayrıca sorumluluk ve tazminat miktarı belirlenirken, işverenin ev gibi kendi doğrudan hakimiyet alanı dışında kalan bir yerde bütün önlemleri fiilen alma imkanının sınırlı olması ve olayın meydana gelmesinde işçinin kusurunun bulunup bulunmadığı da dikkate alınır. Dolayısıyla evde gerçekleşen iş kazalarında ne mutlak bir sorumsuzluktan ne de her olayda otomatik sorumluluktan söz edilebilir; her somut olay, kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Bu hususta iş hukuku ve iş kazaları konusunda uzman bir avukattan hukuki destek almanızı tavsiye ediyoruz.

İş kazası gerçekleştiğinde işveren bakımından hem hukuki hem de cezai sorumluluk gündeme gelebilir. Hukuki sorumluluk, maddi tazminat, manevi tazminat ve destekten yoksun kalma tazminatı şeklinde ortaya çıkabilir. Bu tazminatların belirlenmesinde olayın meydana geliş şekli, zarar gören kişinin uğradığı bedensel veya ruhsal zarar, tarafların kusur durumu ve zararın niteliği dikkate alınır. Cezai sorumluluk bakımından ise işverenin eyleminin kastla mı yoksa taksirle mi gerçekleştiği değerlendirilir. Uygulamada özellikle iş kazalarında olası kast ile bilinçli taksir arasındaki ayrım önem taşır. Bu nedenle evde gerçekleşen bir iş kazası, yalnızca kazanın varlığı bakımından değil, aynı zamanda işverenin hukuki ve cezai sorumluluğunun sınırlarının belirlenmesi bakımından da ayrıntılı bir incelemeyi gerekli kılar.

Evde çalışma ve evde tele çalışma düzeninde ev, bazı durumlarda işin görüldüğü yer ve iş organizasyonunun uzantısı haline gelir. Bununla birlikte evde meydana gelen her olay iş kazası değildir. Olayın işin yürütümü nedeniyle gerçekleşmesi, işle arasında uygun neden sonuç bağının bulunması, iş için ayrılan alanda veya işin ifası kapsamında meydana gelmesi ve somut olayın özellikleri birlikte değerlendirilmelidir. İşverenin bilgilendirme, eğitim, sağlık gözetimi, ekipman güvenliği, kayıt, bildirim ve risk değerlendirmesi gibi yükümlülükleri sürerken, işçi de meydana gelen olayları işverene bildirmekle yükümlüdür. Evde gerçekleşen iş kazaları, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, özel hayatın korunması, ispat, kusur ve sorumluluk unsurlarının bir arada değerlendirilmesini gerektiren, çok yönlü ve dikkatle ele alınması gereken bir alandır.

1. Evde Geçirilen Kaza Ne Zaman “İş Kazası” Sayılır?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesi iş kazasını tanımlarken mekan ayrımı yapmaz.

• İşyeri Tanımı: Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’ne göre, işçinin evinde iş gördüğü alan “işyeri” sayılır.
• İlliyet Bağı (Nedensellik): Kazanın iş kazası sayılabilmesi için, yapılan işle kaza arasında bir bağ olmalıdır.
• Örnek (İş Kazasıdır): Bilgisayar başında çalışırken sandalyenin kırılıp düşmeniz, iş için dosya alırken raftan kafanıza kitap düşmesi veya iş bilgisayarının kablosuna takılıp düşmeniz.
• Örnek (Tartışmalı/Değildir): Mesai saatinde olsanız bile, işten tamamen bağımsız şahsi bir eylem sırasında (örneğin duş alırken kayıp düşmek veya akşam yemeği hazırlarken elinizi kesmek) yaşanan kazalar iş kazası sayılmayacaktır. Ancak Yargıtay’ın “kalp krizi” gibi durumlarda, olayın iş saatinde ve işyerinde (evde) gerçekleşmesini yeterli bulduğu geniş yorumlamaları da mevcuttur. Güncel bilgi için iş ve sosyal güvenlik hukukunda uzman bir avukattan destek almanızı tavsiye ediyoruz.

2. Evde İş Kazası Geçirmeniz Halinde Sahip Olduğunuz Haklar

Eğer evde geçirdiğiniz kaza SGK tarafından “iş kazası” olarak tescil edilirse aşağıda belirtmiş olduğumuz şu haklara sahip olursunuz:

A. SGK Tarafından Sağlanan Haklar

• 1. Sağlık Yardımı: Tedavi masraflarınızın tamamı SGK tarafından karşılanır.
• 2. Geçici İş Göremezlik Ödeneği (Rapor Parası): Raporlu olduğunuz her gün için SGK size ödeme yapar. Normal hastalık raporunda 3. günden itibaren ödeme yapılırken, iş kazasında ilk günden itibaren ödeme alırsınız.
• 3. Sürekli İş Göremezlik Geliri: Kaza sonucu kalıcı bir sakatlık (meslekte kazanma gücünün en az %10 kaybı) oluşursa, SGK size ömür boyu maaş bağlayabilir.
• 4. Ölüm Geliri: İş kazası ölümle sonuçlanırsa hak sahiplerine (eş, çocuk) maaş bağlanabilir.

B. İşverene Karşı Tazminat Hakları

Eğer kazanın oluşumunda işverenin kusuru varsa (örneğin ergonomik olmayan sandalye vermişse, İSG eğitimi vermemişse), işverene karşı da dava açılması mümkündür:

• 1. Maddi Tazminat Davası: İşgücü kaybınız ve tedavi giderleriniz için.
• 2. Manevi Tazminat Davası: Yaşadığınız acı ve elem için.

3. İşverenin Sorumluluğu ve İSG Eğitimi

Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nin 12. maddesi gereği, işveren evden çalışan işçiyi de iş sağlığı ve güvenliği konusunda bilgilendirmek ve gerekli önlemleri almak zorundadır.

• İşveren size “Evde nasıl güvenli çalışılır?”, “Ergonomi nasıl olmalı?”, “Elektrik güvenliği” gibi konularda eğitim vermediyse veya gerekli güvenli ekipmanı sağlamadıysa, kazadan kusurlu olarak sorumlu tutulabilecektir.

4. Evde Çalışırken İş Kazası Geçirmeniz Halinde Ne Yapmalısınız?

Evde kaza geçirdiğinizde haklarınızı kaybetmemek için şu adımları izlemelisiniz:

• 1. Derhal Bildirim: Kazayı derhal işverene (yazılı olarak, mail veya mesajla) bildirin. Bu bildirimin yargılama aşamasında ispata elverişli olması büyük önem taşır.
• 2. Hastanede Beyan: Hastaneye gittiğinizde doktora “Evde çalışırken iş kazası geçirdim” şeklinde beyanda bulunun. Bu, adli raporun “İş Kazası” olarak düzenlenmesini sağlamaya yetmekte ancak uygulamada sağlık çalışanları tarafından önemsiz görülebilmektedir, kayıt girişinin doğru yapıldığına emin olun.
• 3. SGK Bildirimi: İşveren, kazayı öğrendikten sonraki 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmek zorundadır. Bildirmezse, siz şahsen SGK’ya veya CİMER’e şikayette bulunarak olayın iş kazası olarak tespitini talep edebilirsiniz.

Evde Çalışırken İş Kazası Geçirmek İle İlgili Mevzuat ve İçtihatlar

5510 Sayılı Kanun – Madde 13 (İş Kazasının Tanımı Bakımından)

“İş kazası; a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle… meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.”

5510 SAYILI KANUN

Uzaktan Çalışma Yönetmeliği – Madde 12 (İş Sağlığı ve Güvenliği Bakımından)

“İşveren, uzaktan çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmekle, gerekli eğitimi vermekle, sağlık gözetimini sağlamakla ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür.”

Uzaktan Çalışma Yönetmeliği

Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 2016/21 E., 2018/6118 K. Numaralı ilamında;

“Sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde işverenin sorumlu tutulabilmesi için, kaza işverenin iş güvenliği önlemlerini alma ve özen gösterme yükümlülüğüne aykırı davranışı veya ihmal göstermesi sonucu meydana gelmiş olmalıdır.” denilmektedir.

Sonuç olarak;

Evden çalışırken, iş saatleri içinde ve işle ilgili bir nedenle (veya işin yürütümü sırasında) geçirdiğiniz kazalar iş kazasıdır. Bu durumda tüm tedavi masraflarınız SGK tarafından karşılanabilir ve rapor parası talep edebilirsiniz. İşverenin İSG önlemlerini almadığı durumlarda (örneğin eğitim vermemesi) da ayrıca tazminat talep etme hakkınız doğmaktadır.

Daha fazla bilgi için işçi avukatı desteği almanız faydalı olabilir.

SIKÇA SORULAN SORULAR