Tüketiciye Satıştan ve Hizmet Sağlamaktan Kaçınma

6502 madde 6 üç ayrı davranışı düzenler

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesi; vitrinde, rafta, elektronik ortamda veya görünür başka yerde teşhir edilen malın satışından kaçınmayı, haklı sebep olmadan hizmet sağlamamayı ve belirli koşullar altında ağırlaştırıcı satış şartlarını yasaklar. Bakanlık ve belediyeler de uygulamanın izlenmesiyle görevlidir.

Sözleşme yapıp yapmama özgürlüğü, tüketiciye yönelik bu özel düzenleme karşısında sınırsız değildir. Bununla birlikte mal satışı ile hizmet sunumunun koşullarını birbirinin yerine kullanmamak gerekir. Kanun, hizmet için açıkça haklı sebep ayrımı yaparken mal bakımından teşhir ve satılık olmadığına ilişkin ibare üzerinde durur.

İşlemin taraf sıfatı da belirlenmelidir. Ticari veya mesleki amaç taşımayan tüketici işlemi ile iki tacirin ticari alımı aynı başvuru düzenine tabi tutulamaz. İlanı yayımlayan, bedeli alan, faturayı düzenleyen ve hizmeti sağlayan kişinin kim olduğu baştan açıklığa kavuşturulmalıdır.

Vitrindeki veya raftaki ürünün satışından kaçınılabilir mi?

Teşhir edilen malın satılık olmadığı belirtilmemişse satıştan kaçınılamaması esastır. Örneğin rafta satışa sunulan bir ürünün yalnız daha sonra daha yüksek bedelle satılabilmesi için tüketiciden saklanması ile üzerinde açıkça satılık olmadığı belirtilen sergileme parçası aynı şekilde değerlendirilemez.

Olayı incelerken ibarenin varlığını, hangi ürüne ilişkin olduğunu ve tüketici talepte bulunduğu anda görülebilir olup olmadığını araştırıyoruz. Sonradan eklenen bir açıklama, önceki olayın bütün delillerini ortadan kaldırmaz. Ürün modeli, miktar, etiket, talep zamanı ve satıcının verdiği cevap kayda alınmalıdır.

Satış yasağı bulunan bir ürünün kanuna aykırı biçimde teslimini istemek bu korumanın amacı değildir. Özel kanuni koşullar, güvenlik yükümlülükleri ve işlemin gerçek niteliği ayrıca incelenir. Her ilan veya ekran görüntüsünden sınırsız stok ve her koşulda teslim garantisi çıkarılmamalıdır.

Hizmet sağlamaktan kaçınmada haklı sebep nasıl değerlendirilir?

Kanun, hizmet sağlamaktan haklı sebep olmaksızın kaçınılamayacağını belirtir. Sağlayıcının yalnız “işletme politikamız böyle” demesi, tek başına haklı sebebi kanıtlamaz. Ret gerekçesinin somut, hizmetle bağlantılı ve olayın koşullarına uygun olması gerekir.

Fiilî kapasite, zorunlu güvenlik koşulları, hizmetin sunulmasını engelleyen hukuki karar veya yerine getirilmeyen sözleşmesel yükümlülükler somut olayda incelenebilecek sebeplerdir. Bu örneklerin her biri otomatik ret yetkisi değildir. Sağlayıcının dayandığı kayıt ve sözleşme hükmü görülmeden kesin sonuç vermiyoruz.

Özellikle elektrik, su ve diğer aboneliklerde kesintinin nedenini doğru tespit etmek gerekir. Ödeme uyuşmazlığı, teknik zorunluluk, kamu hukuku düzenlemesi ve mahkeme kararının uygulanması birbirinden farklıdır. Aşağıda incelenen Aralık 2025 kararı, kesinleşmiş mahkeme kararıyla bağlantılı kesintinin sıradan keyfî hizmet reddi gibi ele alınamayacağını göstermektedir.

Ürün başka bir ürünü alma şartına bağlanabilir mi?

6502 madde 6/3 uyarınca, aksine teamül, ticari örf veya âdet ya da haklı sebep bulunmadıkça bir mal veya hizmetin satışı belirli miktar, sayı, ebat yahut başka mal veya hizmetin alınması koşuluna bağlanamaz. Tüketicinin istemediği ilave ürünü almak zorunda bırakılması bu bakımdan incelenir.

İsteğe bağlı bir paket indirimiyle tek başına satılan ürünü zorunlu ek ödeme olmadan hiç vermemek aynı değildir. Kampanyanın sunuluşu, alternatif satın alma imkânı, ürünlerin işlevsel bağlantısı ve tüketicinin gerçek seçimi araştırılır. Her paket satışı hukuka aykırıdır veya bütün kampanyalar serbesttir biçiminde iki uç sonuca varmıyoruz.

Koşul standart sözleşmeye yazılmışsa ayrıca tüketici sözleşmelerinde haksız şart denetimi gündeme gelebilir. Buna rağmen haksız şart ile satıştan kaçınma aynı kavram değildir; bir olay iki farklı açıdan incelenebilir.

İnternette siparişin “stok yok” gerekçesiyle iptali

Elektronik ortamda teşhir de madde kapsamında yer alır. Ancak siparişin hangi aşamaya geldiği ayrıca önemlidir. Sadece ürün sayfasını görmek, siparişin alınması, satıcının kabulü, ödeme ve teslim taahhüdü farklı kayıtlarla ortaya konulur.

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nin 16/4. maddesinde stokta bulunmamanın tek başına edimin imkânsızlaşması sayılmayacağı düzenlenmiştir. Ticaret Bakanlığının mesafeli satış bilgilendirmesi de bu ayrımı açıklamaktadır. Bu nedenle soyut bir stok açıklamasıyla yetinmek yerine sipariş ve iptal kayıtlarını birlikte inceliyoruz.

Bununla birlikte bedel iadesi yapılması, her olayda aynı fiyatla teslim veya otomatik fiyat farkı tazminatı elde edileceğini göstermez. Sözleşmenin kurulması, ifa olanağı, ret veya iptalin hukuki sebebi, talep türü ve zararın koşulları ayrı değerlendirilir. Tüketicinin istemediği bir feragat veya bütün taleplerden vazgeçme metnini sırf iade almak için incelemeden kabul etmesini tavsiye etmiyoruz.

Deliller nasıl hazırlanmalı, satıcıya ne yazılmalıdır?

İlk olarak olayın tarihini ve işlemin kimliğini belirliyoruz. Mağaza adı, ürün modeli, ilan adresi, fiyat, sipariş numarası, ödeme kaydı ve ret açıklaması bir arada bulunmalıdır. İnternet ekran görüntüsünde URL ve tarih bağlamının korunması; e-posta ile iptal mesajlarının özgün biçimde saklanması yararlıdır.

Satıcı veya sağlayıcıya yapılan yazılı başvuruda ürün veya hizmet, talep tarihi, ret gerekçesi ve istenen çözüm açıkça gösterilmelidir. Başvurunun karşı tarafa ulaştığını gösteren kayıt saklanmalıdır. Her uyuşmazlık için aynı zorunlu ihtar süresi varmış gibi hareket etmiyoruz; kurulmuş sözleşme, temerrüt ve özel düzenleme ayrıca incelenir.

Özel hesaplara izinsiz erişim veya kişilerin mahremiyetini ihlal eden kayıtlar yerine hukuka uygun belgeler kullanılmalıdır. Ekran görüntüsü, tek başına bütün uyuşmazlığın kesin delili sayılmaz; aidiyet, zaman ve diğer kayıtlarla uyumu araştırılır. Karşı tarafın cevabı da yalnız tüketiciyi destekleyen bölümleri seçilmeden dosyaya dâhil edilmelidir.

Denetim şikâyeti ile hakem heyeti başvurusu farklıdır

Bakanlığın 2026 başvuru açıklamasına göre tam 186.000 TL ve üzeri uyuşmazlıklar hakem heyetinin parasal görev alanında değildir. Bu sınır, her türlü para dışı talebin otomatik olarak heyette görülmesini sağlamaz. 2025 tarihli sayaç kararında muarazanın giderilmesi talebinin niteliği bu nedenle önem taşımıştır.

Hakem heyeti kapsamındaki başvuruların elektronik usulü için e-Devlet üzerinden tüketici başvurusu açıklamamıza bakılabilir. Somut başvuruda yine doğru karşı taraf, uyuşmazlık değeri ve açık talep gösterilmelidir. 2026 yılı parasal sınırı, sonraki yıl başvurularına kendiliğinden taşınmamalıdır.

6502 madde 77’deki idari para cezası tüketiciye ödenecek tazminat değildir. Ceza uygulanması için denetim istenmesi ile bedel iadesi veya zarar talebi ayrı sonuçlara yönelir. Bu yazıda yıllık yeniden değerlemeye tabi ceza tutarlarını sabit güncel tutar gibi vermiyoruz.

Yargıtay kararlarında hizmet, ret gerekçesi ve talep türü

Yargıtay 3. HD, E. 2024/2033, K. 2025/1139, 26.02.2025 kararında ön ödemeli su sayacının zorunlu tutulması ve mekanik sayaca geçiş istemi incelenmiştir. Daire, özel hukuk abonelik ilişkisini, sayaç seçim hakkını ve muarazanın giderilmesi talebinin hakem heyetinin görevinde olmamasını dikkate alarak kararı onamıştır. Bu karar, her türlü hizmet şartının sağlayıcının tek taraflı politikasıyla zorunlu hâle getirilemeyeceği yönünden önemlidir.

3. HD, E. 2025/2926, K. 2025/6268, 18.12.2025 kararında ise elektrik kesintisi kesinleşmiş mahkeme kararının uygulanmasıyla ilişkilidir. İlk derece mahkemesinin tüketici lehine değerlendirmesi son sonuç değildir; BAM’ın elektrik yönünden ret kararı Yargıtayca onanmıştır. Hizmete ihtiyaç duyulması, hukuki kesinti sebebinin her koşulda göz ardı edilmesini sağlamaz.

İki kararın birlikte okunması, yalnız tüketici lehine sonuçların seçilmemesini gerektirir. Birinde sağlayıcının sözleşmesel dayatması, diğerinde mahkeme kararından doğan hukuki engel vardır. Bunları bütün sektörlere ve farklı tarihli işlemlere koşulsuz genellemiyoruz.

Yazılı başvuruda kullanılabilecek kısa anlatım örneği

Aşağıdaki ifade varsayımsal bir başvuru iskeletidir; kişiye özgü dava dilekçesi değildir:

“Belirtilen tarihte satışa sunulan ürün/hizmet için yaptığım başvuru, tarafıma bildirilen gerekçeyle reddedilmiştir. İlan, sipariş ve yazışma kayıtları ektedir. Ret işleminin somut hukuki ve fiilî gerekçesinin yazılı olarak açıklanmasını ve aşağıda açıkça belirttiğim talebimin değerlendirilmesini istiyorum.”

Sonraki bölümde istenen çözüm tek tek yazılmalıdır. Henüz bedel ödenmemiş olayda bedel iadesi istenmesi veya yalnız idari denetim başvurusunda kişisel tazminatın otomatik hükme bağlanacağının düşünülmesi doğru değildir. Başvurunun etkisini belirleyen, olayla uyumlu talep ve dayanak belgelerdir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar ve kapsam

• 6502 sayılı Kanun m. 6, 68, 73, 73/A ve 77.
• Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 16/4; Bakanlığın bağlantılı mesafeli satış ve 2026 hakem heyeti açıklamaları.
• Bağlantıları verilen iki Yargıtay 3. Hukuk Dairesi tam metin kararı.

Genel hukuki bilgilendirmedir. Talebin sonucu, görevli merci ve süreler; somut işlem, sözleşme, ödeme, ret ve başvuru belgelerine göre değerlendirilmelidir.