1/10 cezaevinde kalma şartı

“Denetimli serbestlikte 1/10 cezaevinde kalma şartı” nedir?

Bu ifade, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.105/A kapsamında denetimli serbestlikten yararlanacak hükümlüler için getirilen yeni/ek bir koşuldur.

Kanuni düzenleme

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun – Madde 105/A (1)(1) (Değişik: 14/4/2020-7242/46 md.) Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilebilir.

(Ek cümle: 4/6/2025-7550/13 md.) Hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir.

Kaynak: https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=5275&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=5

1) 1/10 cezaevinde kalma şartı neyi ifade ediyor?

Denetimli serbestlik (m.105/A) uygulanmadan önce:

Kural olarak, koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmeniz gereken “kalan süre”nin en az %10’unu fiilen ceza infaz kurumunda geçirmeniz gerekiyor. Ayrıca bu süre en az 5 gün olmak zorunda.

Yani kanun koyucu şunu diyor:

“Denetimli serbestlik kararı çıkmadan önce, kalan infaz sürenin en az onda birini (ve en az 5 gününü) mutlaka cezaevinde geçir.”

Bu düzenleme özellikle “çok kısa süre cezaevine girip hemen denetimli serbestlik” gibi uygulamaları sınırlandıran bir asgari cezaevinde kalma eşiğidir.

2) 1/10 cezaevinde kalma şartı hesabı hangi süre üzerinden yapılır?

Yasal metinde geçen önemli ve kritik ifade şu:

“koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken süre”

Bu, “toplam ceza süresi” değil; infaz rejimine göre (koşullu salıverme oranı, varsa içtima, mahsup, iyi hâl vb.) hesaplanan ve koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirilmesi gereken süredir.

Dolayısıyla 1/10 hesabı için öncelikle şu hususların netleştirilmesi gerekmektedir:

• Koşullu salıverilme tarihiniz,
• O tarihe kadar cezaevinde geçirmeniz gereken net süre (mahsuba göre),
• Sonra da bu sürenin yüzde 10’u.

Elbette bu hesap her ceza “dosyasına göre” değişiklik gösterebilmektedir.

3) 1/10 cezaevinde kalma şartına ilişkin örnek hesaplamalar

Örnek 1: Kalan süre 120 gün ise

• Koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirilmesi gereken süre: 120 gün
• 1/10: 12 gün
• En az 5 gün şartı zaten sağlanıyor,
• Sonuç olarak bu durumda; Denetimli serbestlik için en az 12 gün cezaevinde kalma şartı aranır.

Örnek 2: Kalan süre 30 gün ise

• 1/10: 3 gün
• Kanun “beş günden az olmamak üzere” diyor
• Sonuç olarak bu durumda; Denetimli serbestlik için en az 5 gün cezaevinde kalma şartı aranır.

Örnek 3: Kalan süre 8 gün ise

• 1/10: 0,8 gün (pratikte 1 güne yuvarlansa bile)
• Minimum eşik: 5 gün
• Sonuç olarak bu durumda; 5 gün cezaevinde kalmadan Denetimli Serbestlik uygulanamaz.

4) 1/10 cezaevinde kalma şartı herkes için geçerli midir?

Bu şart, m.105/A kapsamında denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazından yararlanacak “hükümlüler” içindir.

Önemli ayrım şu: Nafaka nedeniyle “tazyik hapsi” ile karıştırılmamalı

İİK m.344 (nafaka ödememe nedeniyle tazyik hapsi) ye verilecek cezada durum farklıdır. Burada çok kritik bir ayrım var:

İİK m.344’teki “tazyik hapsi”, klasik anlamda bir “hapis cezası hükümlülüğü” gibi değerlendirilmez; icra hukukuna özgü zorlama hapsi niteliğindedir. 5275 m.105/A denetimli serbestlik ise “hükümlülerin” cezasının infazına ilişkin bir müessesedir.

5) Başka hangi şartlar yine aranır? (1/10 tek başına yetmez)

m.105/A’da 1/10 dışında da temel koşullar var;

• İyi hâlli hükümlü olma,
• Kural olarak açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunma (veya bazı istisnai haller),
• Koşullu salıverilmesine 1 yıl veya daha az süre kalmış olma,
• Genellikle talep (başvuru) şartı,
• İnfaz hakiminin karar vermesi (değerlendirme raporu dikkate alınarak).

Yargıtay İçtihatlarında da m.105/A koşullarının birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanır:1. Ceza Dairesi 2021/12375 E. , 2022/2181 K.Metin İçerisinde Göster”

(1) Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla; a) Açık ceza infaz kurumunda cezasının son altı ayını kesintisiz olarak geçiren, b) Çocuk eğitimevinde toplam cezasının beşte birini tamamlayan, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hükümlü hakkında hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, infaz hâkimi tarafından karar verilebilir.

İçtihatın tam metnine buradan ulaşabilirsiniz. Kaynak karar künyes: 1. Ceza Dairesi 2021/12375 E. , 2022/2181 K.

(İçtihat metinleri genelde 2025’te yasaya eklenen 1/10 cümlesinden önceki durumu anlatır; ancak bugün için mevzuat metnindeki 1/10 şartı ayrıca uygulanmaktadır.)

6) 1/10 cezaevinde kalma şartının etkisi nedir ve neden önemlidir?

Denetimli serbestlik cezaevinden “hemen” çıkış kapısı değildir; kısa da olsa cezaevinde asgari süre geçirilmesini zorunlu kılar. Özellikle “çok kısa kalan süresi olan” hükümlülerde 5 günlük alt sınır nedeniyle beklenenden daha uzun içeride kalma doğabilir. 1/10 şartı, infaz hesaplaması doğru yapılmadığında hatalı Denetimli Serbestlik kararlarına veya gecikmelere yol açabilir; bu yüzden çoğu dosyada “infaz hesabı” kritik hale gelebilmektedir.

Sonuç olarak; Denetimli serbestlikte “1/10 cezaevinde kalma şartı”, 5275 sayılı Kanun m.105/A(1) içine 4/6/2025 tarihli değişiklikle eklenen kurala göre; hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, ayrıca en az 5 gün olmak üzere fiilen ceza infaz kurumunda geçirmesi zorunluluğudur.

SIKÇA SORULAN SORULAR