Terk Nedeniyle Boşanma Davası

1. Terk Nedeniyle Boşanmanın Tanımı ve Hukuki Niteliği

Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 164. maddesinde düzenlenen TERK, mutlak ve özel bir boşanma sebebidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 2. Hukuk Dairesi kararlarında terk; eşlerden birinin, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk etmesi veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesi olarak tanımlanmaktadır.

Bu boşanma sebebi “mutlak” nitelikte olduğu için, kanunda öngörülen şartlar gerçekleştiği takdirde hâkim, evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığını veya ortak hayatın çekilmez hale gelip gelmediğini incelemeksizin boşanma kararı vermek zorundadır.

2. Terk Nedeniyle Boşanmanın Maddi Hukuk Şartları

Terk sebebine dayalı bir davanın kabul edilebilmesi için aşağıdaki maddi şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

• Ortak Hayatın Kesilmesi: Eşlerden birinin ortak konuttan ayrılmış olması ve konuta geri dönmemiş olması gerekir.
• Terk Kastı: Terk eylemi, evlilik birliğinin yüklediği yükümlülükleri yerine getirmeme maksadı ve ortak hayata son verme kastı taşımalıdır.
• Haklı Bir Sebebin Bulunmaması: Ayrılığın haklı ve hukuka uygun bir nedene dayanmaması gerekir. Örneğin, 6284 sayılı Kanun uyarınca verilmiş bir tedbir kararı varsa veya eşlerin oturmaya elverişli, bağımsız bir konutu yoksa terk eylemi haklı bir sebebe dayanıyor sayılacaktır.
• Süre Şartı: Eşler arasında ayrılık en az altı ay sürmüş olmalı ve bu durum dava açıldığı sırada devam etmelidir.

3. Terk Nedeniyle Boşanmanın Usul Hukuku Şartları ve İhtar Müessesesi

Terk nedeniyle boşanma davası açılabilmesi için “ihtar” mekanizmasının usulüne uygun işletilmesi bir dava şartıdır:

• İhtar Zamanı: Boşanma davası açmak için gereken altı aylık sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz.
• İhtarın İçeriği: Hâkim veya noter aracılığıyla yapılan ihtarda; terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği, dönmemesi halinde doğacak hukuki sonuçlar (boşanma davası açılacağı) açıkça ihtar edilmelidir.
• Konutun Özellikleri: İhtarda davet edilen konutun açık adresi belirtilmeli, konut oturmaya elverişli ve bağımsız olmalıdır. Konutun manevi bağımsızlığı da korunmalıdır; ancak üst katta eşin ailesinin oturması tek başına bağımsızlığı ortadan kaldırmaz.
• Yol Giderleri ve Anahtar: İhtar eden eş, davet edilen eşin yol giderlerini “konutta ödemeli” olarak göndermeli ve eğer kendisi evde olmayacaksa evin anahtarının temin edileceği yeri belirtmelidir.
• Dava Açma Süresi: İhtarın tebliğinden itibaren iki aylık süre geçmedikçe boşanma davası açılamaz.

4. Terk Nedeniyle Boşanma Davasında Dava Hakkı ve “Terk Eden” Sayılan Haller

Türk Medeni Kanunu uyarınca boşanma davası açma hakkı münhasıran “terk edilen” eşe aittir. Ancak TMK m. 164/1 uyarınca şu kişiler de “terk eden” sayılır ve dava açma hakları bulunmaz:

• Diğer eşi ortak konutu terk etmeye zorlayan (evden kovan) eş.
• Haklı bir sebep olmaksızın diğer eşin ortak konuta dönmesini engelleyen eş.
• Eşinin eşyalarını dışarı atan veya kilidi değiştirerek eve girmesini engelleyen eş.

Bu durumlarda, eşini terke zorlayan taraf “terk eden” konumunda olduğu için bu hukuki sebebe dayanarak dava açamaz.

5. Terk Nedeniyle Boşanma Davasında İspat Yükü ve Yargılama Esasları

Terk nedeniyle boşanma davasında ispat yüküyle ilgili Yargıtay kararlarında şu ilkeler vurgulanmıştır:

• Terk edilen eş, usulüne uygun ihtarın yapıldığını ve sürelere uyulduğunu ispatlamalıdır.
• İhtar tebliğ edilen eş (davalı), terkte haklı olduğunu değil, ihtara rağmen eve dönmemekte haklı olduğunu kanıtlamakla yükümlüdür.
• İhtarın samimi bir ortak yaşam kurma arzusunun ürünü olması gerekir; sadece boşanma davasına zemin hazırlamak amacıyla yapılan ihtar geçersizdir.

6. Terk Nedeniyle Boşanma Davasına İlişkin Mahkeme Kararları

Mahkeme kararlarında şu ek hususlar belirtilmiştir:

• Taleple Bağlılık: Münhasıran terk (TMK m. 164) sebebine dayalı açılan bir davada, hâkim kendiliğinden genel boşanma sebebine (TMK m. 166/1) dayanarak karar veremez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca hâkim tarafların talebiyle bağlıdır.
• Fiili Ayrılık ile Farkı: Uzun süreli fiili ayrılıklar, usulüne uygun bir ihtar ve terk süreci işletilmedikçe kendiliğinden terk nedeniyle boşanma sonucu doğurmaz; bu durumda ancak evlilik birliğinin sarsılması hükümleri değerlendirilebilir.
• Velayet ve Kişisel İlişki: Terk nedeniyle boşanma kararı verildiğinde, müşterek çocukların velayeti ve kardeşlerin birbirleriyle kişisel ilişkisi, çocukların üstün yararı gözetilerek ayrıca düzenlenmelidir.

SIKÇA SORULAN SORULAR