Anayasa Mahkemesi Süresiz Nafaka İptali Kararı (2026)

Türk hukuk sisteminde uzun yıllardır yoğun tartışmalara konu olan, doktrinde farklı görüşlerin çarpıştığı ve aile hukuku davalarının en karmaşık alanlarından birini oluşturan süresiz nafaka uygulaması, Anayasa Mahkemesi (AYM) tarafından verilen tarihi bir kararla yepyeni bir hukuki boyuta taşınmıştır. 4 Haziran 2026 tarihinde, Antalya 12. Aile Mahkemesinin “somut norm denetimi” yoluyla yaptığı itiraz başvurusu üzerine toplanan Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 175. maddesinde yer alan yoksulluk nafakasının “süresiz olması”na ilişkin ibareyi anayasaya aykırı bularak oy çokluğuyla iptal etmiştir. Bu karar, Türk aile hukuku pratiğinde köklü bir paradigma değişikliği anlamına gelmektedir.

Anayasa Mahkemesi, daha önce 2012 yılında önüne gelen benzer bir iptal istemini Anayasa’nın sosyal devlet ilkesi gereğince reddetmiş ve süresiz nafakanın boşanma sebebiyle yoksulluğa düşen eşi korumak için elzem olduğunu vurgulamıştı. Ancak, geçen zaman içinde değişen toplumsal dinamikler, evlilik ve boşanma süreçlerindeki farklılaşmalar, kadınların istihdama katılım oranlarındaki değişimler ve nafaka yükümlüsünün ömür boyu süren bir mali sorumluluk altında bırakılmasının adalet duygusunu zedelediği yönündeki haklı itirazlar, Yüksek Mahkemeyi içtihat değişikliğine yöneltmiştir. Yüksek Mahkeme, nafaka yükümlülüğünün herhangi bir zaman veya evlilik süresi sınırı olmaksızın, salt yoksulluk durumuna bağlanarak ömür boyu sürmesinin, mülkiyet hakkı ile anayasal ölçülülük ilkelerine aykırı sonuçlar doğurduğu noktasında birleşmiştir.

İptal edilen TMK 175. madde hükmü, evlilik birliğinin sona ermesiyle yoksulluğa düşecek olan tarafın, boşanmaya yol açan olaylarda kusuru daha ağır olmamak şartıyla, diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka talep edebilmesini düzenlemekteydi. Bu hükmün “süresiz olarak” ibaresinin iptal edilmesi, anlaşmalı boşanma davası ve çekişmeli boşanma davası süreçlerinde tarafların mali yükümlülüklerini, dava stratejilerini ve arabuluculuk müzakerelerini doğrudan etkileyecek derinliktedir. Karar, evlilik süresi bir yıl olan bir tarafın ömür boyu nafaka ödemesi gibi uygulamadaki eşitsizlikleri gidermek adına atılmış en somut yargısal adımdır.

Anayasa Mahkemesi Süresiz Nafaka İptali Kararı Ne Zaman Yürürlüğe Girecek?

Anayasa’nın 153. maddesi uyarınca, Anayasa Mahkemesinin iptal kararları, kural olarak Resmi Gazete’de yayımlandıkları tarihte yürürlüğe girer ve iptal edilen yasa hükmü bu tarihten itibaren uygulanmaz. Ancak, iptalin doğrudan yürürlüğe girmesinin hukuki güvenlik ilkesini ihlal edebileceği, idari ve yargısal bir kaos yaratabileceği veya ciddi hukuki boşluklar doğurabileceği durumlarda, Anayasa Mahkemesi yasama organına (Türkiye Büyük Millet Meclisi) yeni bir düzenleme yapması için zaman tanımak amacıyla kararın yürürlüğe giriş tarihini bir yıla kadar erteleyebilmektedir.

Süresiz yoksulluk nafakasına ilişkin bu kararda da Yüksek Mahkeme, iptal hükmünün yaratacağı sosyal ve hukuki boşluğu gözeterek, iptal kararının Resmi Gazete’de yayımlanmasından itibaren 9 ay sonra yürürlüğe girmesine hükmetmiştir. Bu dokuz aylık bekleme süresi son derece kritiktir; zira bu süreçte mevcut Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesi şeklen yürürlükte kalmaya devam edecektir. Dolayısıyla iptal kararı, açıklandığı gün itibariyle doğrudan bir yasa boşluğu yaratmamakta, kanun koyucuya hakkaniyetli, günün şartlarına uygun ve ölçülü bir “Yeni Nafaka Yasası” oluşturması için anayasal bir mühlet tanımaktadır. Bu 9 aylık sürenin başlangıcı, kararın basına duyurulduğu 4 Haziran 2026 tarihi değil, kararın gerekçesinin yazılarak Resmi Gazete’de yayımlandığı tarih olacaktır.

Türk Hukukunda Nafaka Türleri ve İptal Kararının Kapsamı

Toplumda ve medyada nafaka yükümlülüğü genellikle tek bir hukuki kavram gibi algılansa da, Türk aile hukukunda birbirinden tamamen farklı hukuki sebeplere, koşullara ve amaçlara dayanan dört temel nafaka türü bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesinin iptal kararının hangi nafaka türlerini doğrudan etkilediğini anlamak, özellikle devam eden dava süreçlerinde yanlış hukuki yorumların önüne geçmek için hayati bir zorunluluktur.

• Tedbir Nafakası: Boşanma veya ayrılık davası açıldığında, davanın devamı süresince (kesinleşme tarihine kadar) eşlerin barınması, geçinmesi ve çocukların bakımı için hakim tarafından dava dosyasındaki mevcut delillere göre geçici olarak hükmedilen nafakadır. Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesine dayanan bu nafaka türü, davanın sonunda boşanma kararı verilip kesinleştiğinde zaten kendiliğinden sona ereceği için, Anayasa Mahkemesinin “süresiz nafaka” iptal kararının kapsamı dışındadır.
• İştirak Nafakası: Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra, velayet hakkı kendisine verilmeyen eşin, müşterek çocukların bakımı, eğitimi, sağlığı ve korunma giderlerine kendi mali gücü oranında katılması amacıyla hükmedilen nafakadır. İştirak nafakası, çocuğun üstün yararına hizmet eden ve çocuğun ergin (reşit) olmasına kadar devam eden bir nafaka türü olduğu için, “yoksulluk” kıstasına dayanmaz. Bu nedenle, çocuk için ödenen iştirak nafakası, AYM’nin iptal kararından kesinlikle etkilenmez ve uygulanmaya devam eder.
• Yardım Nafakası: TMK 364. madde uyarınca, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoy (anne, baba), altsoy (çocuklar) ve kardeşlere ödenen bir nafaka türüdür. Boşanma süreciyle doğrudan hukuki bir bağı yoktur. Aile içi sosyal dayanışmayı sağlayan yardım nafakası da iptal kararının etki alanı dışındadır.
• Yoksulluk Nafakası: İşte Anayasa Mahkemesinin tarihi iptal kararına konu olan, tartışmaların merkezindeki nafaka türü tam olarak budur. TMK Madde 175 uyarınca, evlilik birliğinin boşanma ile sona ermesi yüzünden yoksulluğa düşecek taraf lehine hükmedilen nafakadır. AYM’nin iptal ettiği kısım, bu nafakanın “süresiz” (ömür boyu) bağlanabileceğini öngören kuraldır.

Yoksulluk Nafakasında Kusur Oranlarının İncelenmesi

Anayasa Mahkemesinin iptal kararı nafakanın süresiyle ilgili olsa da, yoksulluk nafakasına hak kazanmanın temel şartı olan kusur durumu hukuki geçerliliğini korumaktadır. Türk Medeni Kanunu uyarınca yoksulluk nafakası talep eden tarafın, boşanmaya sebep olan olaylarda nafaka yükümlüsünden daha ağır kusurlu olmaması şarttır.

Uygulamada, her iki tarafın da “eşit kusurlu” sayıldığı durumlarda dahi, yoksulluğa düşecek olan taraf lehine nafakaya hükmedilebilmektedir. Tamamen kusursuz veya daha az kusurlu olan eş, diğer yasal şartların da (yoksulluğa düşme tehlikesi gibi) varlığı halinde nafaka alacaklısı olabilir. Anayasa Mahkemesinin kararı bu kusur incelemesini ortadan kaldırmamıştır. Yeni çıkacak yasada da eşlerin kusur oranlarının, nafakanın miktarını ve olası süresini belirlemede ana kriterlerden biri olmaya devam etmesi kuvvetle muhtemeldir. Kusuru daha ağır olan eş, hiçbir şart altında yoksulluk nafakası talep edemez.

Uluslararası Hukukta Süreli Nafaka Uygulamaları

Süresiz nafakanın kaldırılması tartışmalarında referans alınan en önemli kaynaklardan biri, Türk Medeni Kanunu’nun da esinlendiği Kara Avrupası hukuk sistemleri, özellikle de İsviçre ve Alman Hukukudur. Uluslararası alanda, modern aile hukuku sistemleri uzun yıllar önce ömür boyu nafaka kavramını terk ederek rehabilitasyon ve geçiş nafakası (transitional alimony) modellerine yönelmiştir.

Örneğin, İsviçre Medeni Kanununda yapılan güncel değişikliklerle, eşlerin boşanma sonrası “kendi ayakları üzerinde durması” (clean break ilkesi) asıl kural haline getirilmiştir. Nafaka, kural olarak eşin meslek edinmesi, iş bulması ve kendi geçimini sağlayacak duruma gelmesi için gereken makul süreyle sınırlı tutulmaktadır. Alman Hukukunda da benzer şekilde dayanışma ilkesi gereği nafaka ödenmekle birlikte, bu ödeme ömür boyu değil, eşin işgücü piyasasına yeniden entegre olmasına yetecek süre zarfında verilmektedir. AYM’nin 2026 yılındaki bu iptal kararı, esasen Türk hukuk sistemini bu çağdaş uluslararası içtihatlarla ve “temiz kopuş” ilkesiyle uyumlu hale getirme çabasının hukuki bir yansımasıdır.

Yeni Yasada Gündeme Gelebilecek Süre Seçenekleri

Anayasa Mahkemesinin tanıdığı 9 aylık geçiş sürecinde, Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) yeni yasal düzenlemeyi yaparken nasıl bir süre kıstası benimseyeceği hukuki çevrelerde yakından takip edilmektedir. Adalet Bakanlığı nezdinde yürütülen çalışmalarda ve doktrinde öne çıkan süreli nafaka alternatifleri genel hatlarıyla şunlardır:

• Evlilik Süresiyle Orantılı Model: En çok tartışılan seçenek, nafaka süresinin evli kalınan süreyle kademelendirilmesidir. Örneğin; 1 ile 3 yıl süren kısa evliliklerde evlilik süresi kadar (en fazla 3 yıl), daha uzun evliliklerde ise (örneğin 10 yıl) belirli bir katsayı ile çarpılarak 5 veya 7 yıl süreyle nafaka ödenmesi gibi matematiksel modeller üzerinde durulmaktadır.
• Müşterek Çocuk Kriteri: Nafaka süresi belirlenirken, tarafların ortak çocuğunun olup olmamasının ve çocukların yaşının dikkate alınması. Çocuğun bakım yükümlülüğünü üstlenen ve bu nedenle çalışamayan eş için nafaka süresinin uzatılması seçeneği değerlendirilmektedir.
• Yaş ve Mesleki Durum Kriteri: İleri yaşta boşanan, mesleki eğitimi veya çalışma imkanı bulunmayan bireyler için, hakkaniyet gereği hakimin takdir yetkisiyle sürenin uzatılabilmesi veya istisnai hallerde devlet destekli sosyal fonların devreye girmesi planlanmaktadır.

Mevcut ve Kesinleşmiş Nafaka Davaları Bakımından Kararın Etkisi

Bu emsal kararın ardından kamuoyunda ve taraflar arasında en çok sorulan soru, “Şu an devam eden boşanma davam ne olacak?” veya “Yıllardır ödediğim nafaka hemen kesilecek mi?” olmuştur. Anayasa’nın 153. maddesinde yer alan “Anayasa Mahkemesi iptal kararları geriye yürümez” kuralı, hukuki güvenlik ve istikrarın korunması amacıyla getirilmiştir. Kararın uyuşmazlıklara etkisi, davanın derdest ya da kesinleşmiş olmasına göre usulen farklılaşacaktır.

1. Devam Eden (Derdest) Boşanma ve Nafaka Davaları

Halen mahkemelerde inceleme aşamasında bulunan dosyalar bakımından teknik bir süreç başlayacaktır. İptal kararının yürürlüğe girmesi için öngörülen 9 aylık süreçte, hakimler hukuken yürürlükte olan mevcut TMK 175. maddeye göre karar vermek durumundadır. Ancak uygulamada, birçok Aile Mahkemesi hakiminin, yeni bir adaletsizliğe yol açmamak adına meclisten çıkacak yasayı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 165 uyarınca “bekletici mesele” yapma eğilimine gireceği öngörülmektedir. İstinaf veya Yargıtay aşamasında olan dosyalarda ise, bozma kararları verilerek dosyaların yeni düzenlemeye göre yeniden değerlendirilmesi muhtemeldir.

2. Kesinleşmiş ve Halen Ödenmekte Olan Süresiz Nafakalar

Daha önceden yargılaması bitmiş ve kararı kesinleşmiş süresiz nafakalar, AYM iptal kararını açıkladı diye otomatik olarak ortadan kalkmaz. Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye yürümezliği ilkesi gereğince, daha önce verilmiş kesinleşmiş bir karar kendiliğinden mülga olmaz. Süresiz nafaka yükümlülerinin, iptal kararı doğrultusunda meclis tarafından çıkarılacak yeni yasal düzenleme yürürlüğe girdikten sonra, yetkili Aile Mahkemesinde “nafakanın kaldırılması davası” veya “nafakanın uyarlanması davası” açmaları gerekecektir. Hakim, açılacak bu yeni uyarlama davasında, çıkacak yeni nafaka yasasının getirdiği kriterleri baz alarak geçmiş nafakayı tamamen kaldırabilecek ya da süreli hale getirebilecektir.

Meclisin (TBMM) Nafaka Hakkında Yasa Oluşturma Süreci

Anayasa Mahkemesinin süresiz nafaka kuralını iptal etmesinin ardından yasa yapma görevi TBMM’ye devredilmiştir. Adalet Bakanlığı tarafından hazırlıkları yürütülen düzenlemelerin yasalaşma süreci, titizlikle yürütülen bir anayasal usule tabidir:

Bilim komisyonları tarafından hazırlanan kanun taslağı, milletvekillerinin imzasıyla Kanun Teklifi olarak TBMM Başkanlığına sunulur. Teklif, ilgili ihtisas komisyonu olan Adalet Komisyonuna havale edilir. Adalet Komisyonu, teklifi madde madde inceler, tartışır ve Genel Kurul’a sunulmak üzere kapsamlı bir rapor hazırlar. Komisyondan geçen teklif, TBMM Genel Kuruluna gelir. Genel Kurulda yapılan oylamalar sonucunda kanun teklifi kabul edilirse, Cumhurbaşkanının onayı sonrasında Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer.

Bu tarihi kanun değişikliği sürecinde hak kayıplarının önüne geçilmesi, nafakanın artırılması, kaldırılması veya uyarlanması taleplerinin doğru hukuki temellere oturtulması için alanında uzman bir boşanma avukatı ile çalışmak büyük önem taşır.

Değişen yasa maddelerinin sizin somut boşanma dosyanıza olası etkilerini değerlendirmek ve profesyonel hukuki strateji oluşturmak için aile hukuku hizmetlerimiz hakkında inceleme yapabilir ve ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuk mevzuatı ve Anayasa Mahkemesi içtihatları değişkendir. Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme ve mahkemelerin uygulaması değişebilir.

Somut olayın özelliklerine göre güncel hukuki değerlendirme yapılması ve hak kaybı yaşanmaması adına, konuya ilişkin ayrıntılı bilgi almak için Bakırköy’deki hukuk büromuz ile iletişim sayfası üzerinden bağlantı kurabilirsiniz.